Dr. Enver HASANI, Profesor i te Drejtës Ndërkombëtare Në Universitetin e Prishtinës

Standardet para Statusit!?!

25 dhjetor 2002 / Dr. Enver HASANI

 

 

Dy realitetet

  

Ardhja ne Kosove e kryeadministratorit aktual nderkombetar te Kosoves, z. M. Steiner, në fillim të vitit 2002, do te mbahet mend per propozimin e tij qr Kosova te filloj bisedat per status te Kosoves vetem pasi te jene ploteusar disa standarde, te cilat nga politikanet tanë dhe nga qytetaret cilesohen si paraklushte per "formimin e shtetit të Kosovës". Kjo nismë e z. Steiner ka shkaktuar këhstu si është konceptuar edhe më tutje ka shkaktuar konfuzion në mendimin dhe diskurisin politik kosovar dhe më gjërë në botënshqiptare. Në ndërkohë që ne ralitetet këtu flitet për plotësimin e disa kushteve që lidhen vetëm me demokratizimin e Kosovës dhe asgjë më shumë, parakusht ky për hapjen e perspektivës për fillimin e bisedimeve për zgjidhjen e statusit final të Kosovës, kosovarët, popullsi shumicë dhe politikanët e tij, flasin për gjërat krejt tjera.

  

Kjo nuk është hera e parë që kosovarët projektojnë në kokat e tyre një realitet tjetër prej atij që ekziston në esencë. Me fjalë tjera, realiteti i i ndërkombëtarëve është se standardet duhet të plotësohen me qëllim të demokratizimit të Kosovës dhe krijimit të kushteve për jetë të sigurtë për të gjithë, kosovarët thonë se pa plotësimin e këtyre kushteve nuk ka "njohje të pavarësisë së Kosovës". Të parët nuk tregojnë cka ndodhë nëse Kosova nuk i plotëson këto standarde: kthehet menjëherë në Serbi, apo pritet për më vonë? Kjo nga shkaku se Serbia, është shumë e sigurtë, edhe për një kohë tepër të gjatë nuk do të jetë në gjendje të plotësojë standardet liberale evro-atlantike të cilat i kanë plotësuar ish republikat jugollave dhe ato sovjektike pas vitit 1991. Ky fakt mbështetet mbi gjykimin analitik të historisë serbe te njëqind viteve të fundit,  i cili thotë se në Serbi, përjashtim një periudhe të vogël të sundimit të obrenoviqëve, princit, jo mbretit Obrenoviq, e tërë historia moderne serba ka qenë e karakterizuar me antisemitizëm dhe anitifeminizëm, pa përjashtuar këtu fenomenet tjera socio-patologjike sic janë egalitarizmi primitiv i bazuar në mentalitetin provincial serb. 

  

Po kjo bashkësi ndërkombëtare nuk ka dhënë akoma asnjë piëk referimi e cila do të tregonte për afatin kohor dhe kompetentin për të përcaktuar nëse kosovarët kanë plotësuar standardet e dhëna, ngajshëm sic është vepruar me ish republikat jugosllave dhe sovjektike, përfshirë këtu ehe ish Cekosllovakinë. Të dytët, ndërkaq, nuk e kanë aspak të qartë se cfarë roli luan njohja ndërkombëtare në krijimin e shteteve. Mbase edhe e kuptojnë por u pëlqen status quoja e krijuar qe dhjetë vite e më shumë kur është fjala për ate që quhet oavarësi e Kosovës. Kjo gjendje kësisoji paraqet parakushtin theleor mbi bazën e të cilit po ndërtohet, këtu e një dekadë e më shumë, Kosova e dy realiteteve vis-avis asaj që quhet status final i Kosovës, më kuptim pavarëisnë e saj të plotë dhe njojen ndërkombëtare të saj si shtet sovran dhe i pavarur.

 

 

Gjeneza e krijimit të "realiteteve"

 

Në vigjilje të shpërbërjes së sih Jugosllavisë, bashkësia ndërkombëtare pat bërë publike disa kushte të cilat udhej ti plotësonin ish repubilkar jugosllave nëse donin të fitonin njohjen ndërkombëtare të pavarësisë së tyre. Sikundër vërehet, pra, plotëismi i këtyre kushteve lidhej vetëm më njohjen e një realiteti ekzistues, i cili nuk krijohej me plotësimin e këtyre kushteve sepse si i tillë ai kishte ekzistuar qyshë gjatë kohës së ekzistimit të ish Jugollsavisë. Me fjalë tjera, ish repuboilkat jugolsave u konsideruan si shtete me të drejtën e likuidimit të ish federatës jugosllave, kurse njohja e kësaj të drejte quhej si formale dhe kishte të njejtëin qëlim me standardet e paraqitura nga z. Steiner, pra demokratizimin e shteteve të reja që po lindnin nga shpërbërja e ish Jugolsavisë.

 

Këto kushte, për të qenë më konkret, kishin të bënin me sundimin e ligjit, demokracinë, dhe respektimn për të drejtat e njeriut dhe të minoritteteve dhe u ishin vënë për plotësim edhe krejt ish republikave sovjektike, përjashtim të Federatës së Rusisë. Kësja të fundit iu tha se duhej ti plotësonte kushte e njejta, jo për njohje ndërkombëtare, por për pranim të saj si trashëgimtare të vetme të ish Bahskimit Sovjektik dhe, rrjedhimisht, si subjekt me të drejta ekskluzive të një fuëqie të madhe. Ky premtim ngsa Rusisë u relaizua në mënyrë grdauale me fillm që nga vitit 1993, kur Rusia u pranua si akter i barabartë në krizën ish Jugolslabve, si kriza e vetme dhe kryesore e kohës rreth të cilës theheshin shigjetat e marrdhënieve të pushtetit ndërkombëtr, për të kulmuar një vit më vonë me pranimine Rusisë si anëtare të barabartë të Grupit të Kontaktit.

 

Sikudnër mund të vërehet, këtu fjala ka qenë për tri cështje të ndryshme. Së pari, ekzistimi i shtetit presupozohej dhe kishte të bënte me sih republikat jugosllave dhe sovjektike, të iclat eventualisht donin të hskëputeshin nga strukturat qendroree federatle, të ish Jugisllavisë dhe Bashkimit Sovjektik. Në disa raste kjo shkeputje pati për pasojë rrënimin total të shtetit ekzistues pa slënë prapa një trashëgimtar të vetëm (ish Jugosllavia), kurse në tjerat procesi i pavarësimit mori formën e secesionit duke lënë në vend subhektin e mëparshëm i cili akoma vazhdonte të jetonte si i paprkeur në pikëpamje të të drejtave dhe detyrimeve dnërkombëtare.

 

Nisur nga fakti i historisë diktatoriale, përkatësisht i mungesës totale të traditës domokratike nëpër këto vende, bashklësia ndërkombëtare, si Evropë dhe personifikuese e ideve liberale mbi shtetin dhe sistemin politik,  ia vuri vetes për detyrë ndërhyrjen krejt normale në strukturat instituicionale të këtyre vedeve me qëllim të bërjes së tyre kompatibile me ambinetin ndërkobëtar të bazuar në sistemin perrëndimor të velrave dhe ideve. Përvec Bello Rusisë, të gjitha ish vendet tjera të bllokut komunist u pajtuan me bodishmërinë e plotëismit të këtyre kushteve dhe i qaujtën si të domsdoshme për zhvillimin dhe prosperitetin e këtyre vendeve. Në asnëj rats, këtu duhet të tnemi qartë, këtu kushte nuk kanë prekur cështjet e ekzsitimit ose të mos ekzistimit të këtyre vendeve: të qenurit shtet i këtyre vendeve nuk ka qenë i diskutueshëm asnjëherë dreri më sot.

 

Plotësimi i kushteve për sa ëm sipër ka pasur vetëmnjë funksion: demokratizimin e sturkurave të reja shtetërore dhe të vetë shqorive të dala nga sundimi komunist. Asgjë më shumë se kaq. Kjo ka qenë dhe është arsyeja pse nëpër këto vende nuk ka pasur krijim "tërealiteteve" tjera prej atye ekzistuese. Me fajlë tjera, nëpër këto vende nuk ka pasurnevojë të trillohen historira për krijimin e shteteve te reja, sepse ekzistimi i tyre nuk ka qenë vënë në pyetje asnjëherë. Pëarajshtim nga kjo kanë qenë rastte kur dikush ka kontestuar të drejtën e të qenit trahsgëimtar i vetëmi shtetit që po rrënohej, isc ishte reati me ish republikat jugoolslave tëq cilat i mohonin Serbisë dhe Malit të Zi të drejtën e të qenurit trahsëgrimtatr i vetëm i ish Jugoolslavisë, por në asnjë rats këtu nuk ëhstë folur për mohimin e vetë ekyzstencës së shteit tëri serbo-malazez, të krijura nga Millosheviëqi më 1992.

 

  

Kosova si prodhuese e "realitetit" te ri dhe e dhunës politike në rajon

 

Sikundër e ceka më sipër, në Kosovë nuk ëhstë hera e parë që njerëzit krijojnë në kokat e tyre realitetet të cilat në esencë nuk ekzsitojnë. Cdo krijim i realiteteve të tilla, që ndryshe quhen edhe realitete diskurisive, ka një shpjegim racional. Në rastin konkret, realiteti i krijuar rreth standardeve të z. Steiner lidhet me legjitimimin e luftës politkke në Kosovë. Ky proces legjitmimi ka shkaur aq larg sa që në popull ka filluar të bëhet ekvivalent ideja e "zgjidhjes së statusit final të Kosovës" me vëtë pavarësinë e saj. Mendoj se kjo është gabim i rënde dhe një ditë duhet ët ndeshemi të gjithë ne me pasojat e kqija të këtij realiteti diksurisiv, ashtu sic jemi ndeshur në të kaluarën me rastet e ngjashme. Cila në fakt, duhet të saqarojmë këtu, është teknologjia e këtij procesi të legjitimimit të luftës politike kosovare?!

 

Nuk odn mend shume se po t'i thueht sot për sotr eleketoratit se standardet nuk janë parakusht për pavarësi, atherë mbetet pak rrugë politike për manovrim në favor të plotikës aktuiale. Kjo është krej legjitme dhe këtu asgjë të keqe nuk ka. Nodhë edhe në vednet demokratike dhe është imanencë e proceseve të legjitimimit politik. Ajo cka nuk shkon këtu është se mjeti është shënddërruar në qëllim dhe kjo nuk është e lejueshme. Nuk mund të thuhet në politkë dicka që nuk ekziston. Kjo nuk është art i të mundshmëes, por gënjeshtër. Art i së mundshmës është kur realiteti ekzistues përshkruhet ndryshëm nga të gjithë me qëllim të shtyerjes përpara të procesit politik ekzistues dhe të pasurimit të këtij realiteti që tanimë ekzsiton. Në ato vende ku procesi politik është shtyrë me metoda që kanë pasur për qëllim fshehjen e realitetit ekzstues dhe legjitimimin e raporteve të caktuare personale të pushteteit, atherë dhuna ka qenë substitut i pashmangshëm për të lëvizur gjendjet e staus kuove të krijuara nga metodat e tilla të cilat kanë shëbryer për të shëndrruar mjetin në qëllim.

 

Në Kosovë, duket sikur kanë filluar simptomet e një transformimi të tillë të mjetit në qëllim. Ky transformim ka qenë dhe ështrë pasojë imediate e krijimit të një realiteti diskurisiv këtyre dhjetë viteve që nga shpërbërja e ish Jugooslavisë e deri më sot, pa asnjë përjashtim. Satndardet e z. Steiner nuk janë "detyra shtëpie" dhe "kusht" për kosovarët për të fituar shtetin e Kosovës. Ato nuk janë, poashtu, ekvivalent i pavarësimit ët Kosovës, përkatësisht pohimi se "plotëismi i tyre është parakusht për fillimin e b isedave për zgjidhjen e stausit të Kosovës" nuk është e njejët me pavarësimin e Kosovës.

 

Pavarësia dhe statusi janë dy cështjetë ndara. Statsui i Kosovës mund të ketë shumë odalitete dhe pavarëisa është vetëm një ndga to. Në të njëjten kohë, vlenë të thueht këtu qartë, se në asnjë pjesë të dokumentit të z. Steiner mbi Standardet nuk flietet për plotësimin e tyre si për një kush thelbësor për pavarësinë e Kosovës. Kjo nuk është tnënë në asnjë fjalim të z. Steiner apo püërgjegjësve tjerë ndërkombëtar, në ansjë letër ose të ngajshme.

 

Premtimet eventuale gjatë "darkave të punës", janë cëshje tjetër dhe më shumë i përkasin pasurimit të biografive personale të liderëve dhe si të tilla shënohen nëpër momoaret e tyre, për gjeneratat që vijnë. Premtimet eventuale të këtij niveli kurrë nuk mund të shërbejnë për të legjitimuiar proceset politike që kanë për qëllim progresin,  por ekskluzivisht luftën e paskrupullët për mbetje me cdo kusht në skenë poltike.Kjo është arsyeja pse sot në Kosovë vërehet një dehumanizim i theksuar i raporteve politike, me tendenca të theksuara të prodhimit kontinuel të dhunës politike  në vitet dhe dekadat që vijnë.  Ndeshtja e "realitetit diskurisv" kosovar me "realitetin e vërtetë" domosdo se do të ndohdë një ditë dhe kjo ndeshje e tyre nuk ka si të mos jetë prodhuese e cikleve të dhunës politike.

 

Fund

  

- Ky shkrim është botuar në "Zëri javor", Dhjetor 2002

Copyright©2000-2002 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.