|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Tregim

IRENE

23 dhjetor 2003 / TN

 

Nga Vasil QESARI

 

... Ajo qe ulur përballë meje. Ishim të dy në një bar pranë pyllit, në qytezën e qetë e plot gjelbërim të Gradignan-it dhe unë, ndjehesha i trullosur e s’u besoja syve. Vërtet, para meje qe ajo, Irena ? Vërtet a më benin sytë ? Ajo më shihte e përqendruar dhe buzëqeshte lehtë. Pa thenë asnjë fjalë. E mua, ajo atmosferë meditimi dhe heshtje, më dukej se shpërndante përreth nesh një dritë të ngrohtë mirësie, përzier me plot kujtime të largëta mjaft ngazëllyese. Megjithë moshën paksa të kaluar, dukej se ajo s’kish ndryshuar shumë. Po ata sy. E, brenda tyre, po ajo ngjyrë e dritë vezulluese. E kaltër. Ajo prerje fytyre. Nordike. E shihja e herë pas here pa ja ndarë sytë. E pastaj, për të mos t’a tepëruar, hidhja shikimin përtej vetratave prej xhami, aty jashtë ku rridhte qetësisht një përrua me ngjyrë të gjelbër e ku, një tufë rosash borë të bardha, rrëshqisnin butësisht e në paqë. Irenë ?! Ajo ish, vërtet, Irenë ? Nuk u besoja syve. Vërtet, ajo, e cila ndodhej në ato çaste para meje qe Irenë ? ...

    

S’kish kaluar veç gjysëm ore që ajo kish mbritur në aeroportin e Merignac-ut. Qe nisur që pa gdhirë nga Kopenhagen e, pasi kish bërë një pushim të shkurtër në aeroportin Charles de Gaulle në Paris, kish vazhduar udhëtimin me avionin e linjës drejt Bordosë. Aty ku e prisja unë. Në një takim të pa imagjinuar kurrë. Në diçka të ngjajshme me ato historitë e rralla që kemi lexuar dikur në librat tona të rinisë e që, kur i kujtojmë tani, na duken thjesht sajime të bukura të fantazisë.

     

Prej Irenës, nëpërmjet internetit kisha marrë një mesazh para një muaji ku, fare shkurt, ajo më shkruante : Vij në datën 5 tetor. Në orën 15 do të mbrij në aeroport. Adresën tende e kam por, po munde, hajde të më presësh vetë. Mezi pres të takohemi. Të përqafoj, Irenë. Pas kësaj, nuk di pse ajo s’ish bërë më e gjallë e, të them të drejten, nuk di pse kisha krijuar një farë dyshimi se mund të kish ndodhur që edhe t’a kish shtyrë për më vonë udhëtimin.

    

Dhe ja, para tridhjetë minutash, isha në aeroport. Në datën dhe orën e caktuar. Nxitova të isha aty sa më parë, me dyshime e parandjenja jo edhe aq të mira. Në ekranin e madh të hollit të tij qendror pashë me nxitim listat e avionëve të cilët sa kishin mbrritur e, pastaj, u drejtova drejt portës B ku ndodhej edhe dalja e pasagjerëve të cilët vinin nga Parisi. Matanë xhamave ndarës të sallës së pritjes, pranë elipsit rrotullues që sillte bagazhe të pafund, pashë një grumbull të madh pasagjerësh që zgjateshin për të marrë valixhet, çantat e torbat e tyre. Ishin shumë njerëz e, mes tyre, qe pothuajse e pamunduar të shquaja se kush ishte mikja ime, Irenë. Për më tepër që, fotografia të cilën ajo m’a kish dërguar para një viti, ish një fotokopje e dobët e një shkrimi shoqëruar me portretin e saj, botuar diku në një gazetë apo revistë daneze. Por megjithatë, thashë me vehte, ndoshta kështu do të ishte edhe më mirë. S’do të doja, jo, s’do të preferoja në asnjë menyrë që takimi ynë i parë të bëhej thjesht me një shikim të largët. Mes për mes xhamave të trashë e të ftohtë. Ashtu në distancë...

     

Jo!... Më mirë do të qe të prisja aty, përballë morisë së pasagjerëve që delnin jashtë me nxitim të paduruar, duke tërhequr pas tyre valixhe e çanta me rrotëza. Dhe zura vend në një kend të dukshëm, ndeza një cigare e u mbështeta mbi një shtyllë reklamash prej duralumini. Kështu, i ndodhur në atë pozicion do të kisha mundesi që të vëzhgoja edhe më mirë gjithë portretet e grave që linin sallën e bagazheve, aty mes turmës gri ku mbizotëronin burrat. E teksa rrija ashtu, pashë një vajzë me kokë të qethur e cila vrapoi drejt meje e pastaj, pasi bëri një kthesë të vogël, i’u hodh në gjoks një djali me mjekër i cili priste përbri meje. Ai e kapi atë fort, e ngriti lart me krahët e tij gjithë muskuj, e pastaj e puthi gjithë epsh pa ja shqitur buzët. Bien !... thashë me vehte në frengjisht.

    

Po Irenë ?... Ku ishte Irenë?

    

U përhumba për një çast i kapërthyer nga copëza kujtimesh kur, ashtu si një figurë filmike flu e cila pak nga pak merr trajtat e saj normale sapo mbi të bie fokusi i saktë i projektorit, u shkunda e pashë të vinte drejt meje një grua e  qeshur. Në raste të tilla, kur përreth teje ka me dhjetra persona që presin njerëz si puna ime, do të më duhej një sforco për të kuptuar në se ajo buzëqeshje më drejtohej mua apo e kundërta. E, në atë çast stepje, i cili nuk zgjati veç dy-tri sekonda ndjeva se truri im me një shpejtësi të hatashme, morri informacionin e duhur, e analizoi e pasi bëri  verifikimin e Dyshimit nxorri konkluzionin e dha verdiktin :

     

Po !... Ajo ishte Irenë !

     

Shkova drejt saj, pa as më të voglin hezitim dhe e pushtova në krahëror. Në fakt, nuk e di në se isha unë apo ajo, e cila bëri e para një gjest të tillë. Në fund të fundit kjo nuk kish rendësi. Di vetëm se, ne ishim përqafuar fort në krahët e njeri-tjetrit e unë, në ato momente, ndjeva shumë gjëra njëherësh. Për sa kohë ishim ashtu të bashkuar, në atë përqafim të gjatë e të përmallshëm, më kaluan para syve tridhjetë vjet ndarje. Fotografitë e albumit tim të viteve të rinisë. Letrat tona të pa fund. Shkrimi i saj i zgjatur e i përdredhur. Emri i saj i bukur, Irenë. Qyteti i saj Kopenhagen, Sirena e Andersenit e shumë gjëra të tjera. E, përveç kësaj, brenda meje, ndjeva edhe gjithe qenjen e saj. Shpirtërore e fizike. Flokët, faqet, frymën, trajtat e gjoksit e një pjesë të barkut që cikte lehtaz, por me ngulm, trupin tim... O Perendi, këtë nuk e kisha menduar kurrë. Jo, jo kurrë! Të takoja një njeri aq të dashur pas tridhjetë vjetësh? ... Pas një jete të terë ?! ...

 

- Irenë ? - pyeta.

Ajo u shkëput për një çast prej meje e bëri “po” me kokë.

- Irenë ? - pyeta unë përsëri.

- Oui ! C’est moi ! - qeshi ajo.

  

E përsëri një përqafim tjetër. I gjatë. Mes asaj përhumbje të embël e tepër të përmallëshme, ndjeva që dikush u përplas me ne, duke lenë pas një murmëritje zemërimi. Kjo gjë, më shtrëngoi t’i propozoj Irenës të uleshim në një stol, përbri nesh. Shkuam aty. Të heshtur. Pa folur asnjë fjalë. Vetëm duke parë njeri-tjetrin. Në një heshtje që desh të thoshte qindra fjalë. Pas pak i fola :

- On y va ?

- Oui ! - m’u përgjegj ajo, me fytyrën që i kish marrë aty këtu, ca njolla të kuqe.

      

Jashtë, ajri i freskët m’a hoqi disi zjarrin e emocioneve dhe gjeta mundësi e i dhashë kurajo vehtes, për të mos e humbur më tej torruan. Hodha valixhet në sediljen e pasme të veturës e, me pamje të shkujdesur ndeza makinën, futa biletën në portën e parkimit dhe prita një çast që trari i daljes të ngrihej për të vazhduar rrugën. Pastaj, ashtu, pothuajse pa folur përshkuam rreth 15 kilometra në autostradë e, unë, qëllimisht e drejtova makinën drejt Le cheval blanc, një bar në periferi të komunës së Gradignan-it. Këtë gjë e kisha menduar qysh më parë. Pra që t’a çoja Irenën së pari aty e, pastaj, në shtëpi. Sepse, natyrisht, fillimsht, dëshiroja të isha vetëm me të. E ndjeja të nevojëshme që së pari, të rrinim me njëri tjetrin. Vetëm. Sa e kisha pritur atë çast ! Të qendronim për herë të parë së bashku për të plotësuar sado pak, atë boshllëk të madh që kish krijuar ajo ndarje prej 30 vjetësh e ky takim fantastik, i paimagjinuar kurrë ...

 

*  *  *

 

... Irenën e kisha takuar vetëm një herë në jetën time. Në vitin 1969. Atëhere kur isha student. Pikërisht në Xibrakë, teksa ndodheshim në aksionin e ndërtimit të hekurudhës Elbasan - Prrenjas. Qe korrik e dielli digjte. Mbi trasenë e saj që vijëzohej si një pistë e verdhë pluhuri e balte përbri lumit Shkumbin, “vlonte“ puna. Një punë e lodhëshme, sidomos për shkak të vapës e cila mbas orës dhjetë të mengjesit, bëhej e padurueshme. E, mua, më vinte plasja që duke qenë nga një qytet bregdetar ku plazhi ish në kulmin e tij, më duhej të punoja “vullnetarisht“ e t’i kaloja pushimet në ca kapanonë si gazerma ushtarësh, në një vend pune të detyruar...

      

Në aksion ishim katër shokë të ngushtë. Vërtet një grup kompakt. “Grupi blu“. ( Na quanin kështu nga që mbanim këmisha blu ). Të pabindur e “rrebelë“, ne krijonim aty jo pak rrëmujë e mendjen e kishim më tepër për të tjera gjëra, se sa për punë. Unë, gjithsesi e mbaja vehten, për të qenë pak më i urtë se të tjerët. Kjo sepse, një vit më parë, isha përjashtuar nga aksioni i ndërtimit të hekurudhës në Gradishtë të Lushnjës, për shkak se pata bërë zgjimin e mengjezit duke dhënë nepërmjet Qendrës së Zërit, kengën Dalila të Tom Johnes. Por edhe të tjerët që benin pjesë në këtë ”grup”, nuk ishin më të pakët ...

   

Në një ditë të tillë të zakonshme e me një diell si saç përvëlues, ishim si zakonisht duke punuar në trase. Primo, shtynte mundueshëm karrocën mbushur plot dhé mbi ca dërrasa që çonin drejt trasesë, duke kenduar nenë zë refrenin e kengës së Bitëllsave Let It Be:

And when the broken hearted people

Living in the world agree

There will be an answer,

Let it be ...

 

Ndërkohë që me tej, një shok tjetër, Ylli, sapo gjente rast shkëputej nga vendi i punës për t’u fshehur diku pas trasesë aty ku, në një fletorkë hidhte poezi pa fund për të dashurën e tij, nxenëse në Liceun Artistik. Pra, në një ditë të tillë monotone pamë që mes rrepeve, nga rruga plot pluhur që sillte drejt sheshit në qendër të kapanoneve, po vinte një autobus fringo i ri nga ata të Albturizmit. Kthyem sytë në atë drejtim e pamë me kërshëri :

- Janë të huaj - tha Primo - Shkojmë t’i shohim?

- Shkojmë - i’u përgjegja.

    

U drejtuam nga qendra, ndërkohë që prej autobuzit nisën të zbrisnin një grup të rinjsh të huaj. Një takim me të huaj?... Ky po që ishte një variacion i rrallë... Por, më tepër se kërshëria për ata që vinin nga jashtë, them se tek ne qendronte e fshehtë dëshira për të parë nga afër njerëz që vinin nga një “planet tjetër”. Djem e vajza te reja, veshjet e të cilëve edhe pse të thjeshta, na benin të endërronim. Pantallonat e tyre bluxhins të cilat për ne qenë diçka e parritëshëme e që nuk mendonim kurrë se mund t’i vishnim ndonjëherë.

    

Grupi i të huajve u shpërnda mes studentëve aksionistë e, sidomos, mes atyre të gjuhëve të huaja, të anglishtes e frengjishtes të cilët me ndrojtje, përfituan nga rasti për të venë në sprovë njohuritë e marra në leksione. U futa mes tyre edhe unë që me një frengjishte të çalë, nisa të pyes djathtas e majtas në se ndonjë prej tyre fliste në atë gjuhë.

- Parlez-vous français? - i’u drejtova fare rastësisht një vajze me trup të hollë, flokë të verdhë e fytyrë të bardhë e të lëmuar.

- Oui !... Un petit peu ... - u përgjegj ajo me buzëqeshje të embël. E pyeta nga qe dhe si e kish emrin. Quhej Irenë e vinte nga Danimarka me një grup marksistë-leninistë. Por, s’patëm kohë të bisedonim gjatë sepse, pa kaluar as dhjetë minuta, nga autobuzi i tyre dikush thirri :

- Grupi të hypë në autobuz se do shkojmë për të ngrenë drekë ...

- Irenë ?... Dëshiron të këmbesh letra me mua?... Mund të më japësh adresën ?... - nxitova t’a pyes vajzën e porsa njohur.

- Sigurisht - tha ajo me me një shprehje kenaqësie.

- Oh, djall ! - thashë në çast me vehte - Po unë s’kam as laps e as ndonjë copë letër.

- Ej, ti !... M’a jep pak lapsin ! - i’u drejtova dikujt aty pranë që, me sa dukej, po bente të njejtën gjë që doja edhe unë. Po letër ? Letër ku të gjeja ?

- Kush ka një copë letër? - thirra.

- Një copë letër ?... Ja merr një copë nga “Zëri i Popullit”... tha dikush aty pranë duke më shpëtuar kështu nga situata. Irena vendosi letrën mbi gjunjë e me vështirësi shkroi adresën e saj. Pastaj, duke kërkuar ndjesë ajo më përshendeti, më dha miqësisht dorën e u drejtua nga autobuzi.

- Au revoir, Irène ! - përshendeta e, teksa ajo po largohej dhe unë e ndiqja nga pas me sy, mendova: Irenë... Sa vajzë e kendëshme !

     

Pastaj, i’u afrova autobuzit, pikërisht pranë sediljes ku ajo zuri vend. Irenë nxorri trupin nga dritarja e më kërkoi edhe një herë të falur që s’kishim mundur të flisnim pak më gjatë edhe pse ajo e dëshironte një gjë të tillë. Unë s’i fola, por shihja sytë e saj të kaltër, flokët e derdhur mbi supe e profilin tipik nordik.

- Au revoir ! - tha ajo me zë delikat si puhize ere, teksa autobuzi u tund e lëvizi nga vendi.

- Au revoir, Irenë ! - i fola edhe pse e dija që pas kësaj, s’do t’a shihja kurrë më. Sepse, isha më se i bindur, i sigurtë që ai ishte takimi i parë dhe i fundit me të. Porta e autobuzit u mbyll e ai u nis duke lëshuar pas një re pluhuri. E ndoqa me dhe ngrita dorën lart. Një dorë tjetër e një trup i dalë përgjysëm jashtë dritares së autobuzit, vazhdonte të më përshendeste gjersa imazhi i saj humbi dhe u tret tej, mes gjelbërimit të rrepeve, ashtu si një shami e valvitur lamtumire.

 

*  *   *

 

... Irenës i’a dërgova letrën e parë mbas rreth një muaji. Fill pas pushimeve verore. Me një ankth padurimi për të marrë sa më shpejt një përgjigje prej saj. E nisa me vrull atë letërkëmbim e, këtë e them tepër sinqerisht, sepse kisha dëshirë të këmbeja letra me një vajzë të huaj e pastaj, sepse ajo shkruante frengjisht, një gjuhë të cilën e adhuroja e që i isha futur me shumë dëshirë e vullnet. E, pastaj i shkrova, sepse brenda meje kisha edhe atë dëshirën time magjike që të çaja një shteg i cili, në një farë mënyre mund të më lidhte sadopak me “botën matanë“.

     

Por, kujdes!... Aso kohe, të bëje diçka të tillë qe vërtet marrëzi e rrezik i madh. Unë dija diçka rreth atij rreziku, por nuk e vrisja edhe aq tepër mendjen edhe pse kisha dëgjuar se korrespondenca me jashtë kontrollohej nga Sigurimi. Atehere isha i ri dhe shume gjera nuk i kuptoja ne thelbin e tyre. Por, në fund të fundit, justifikohesha unë, një të reje markiste-leniniste mund t’i shkruaja. E, ç’të keqe, kish në atë mes? Miqësinë me ta, Partia, e propagandonte për ditë ... 

    

Irenë, m’u përgjegj pa vonesë. Me një frengjishte korrekte. Shumë më të mirë se ajo e imja. Me një shkrim të hapur e të përulur majtas. Me ca gërma të cilat s’e di pse, nga një herë më dukeshin si ujrat e një lumi i cili, çuditerisht, ikte mbrapsh e, herë të tjera, si degët e pemëve të xhveshura e të përthyera nga era e fortë e veriut nordik. Shkruaj ajo e shkruaj unë. Më tregonte për qytetin ku jetonte, Kopenhagen, e më pas edhe për jetën private.

    

Mbasi kaluan disa kohë, në njerën prej letrave të saj të shpeshta, Irenë më rrëfeu se kishte një vajzë katër vjeç e cila quhej Kamila. Hej dreq, thashë me vehte, s’e dija që ajo ish e martuar! Kjo gjë me habiti dhe, pse jo, në një farë menyrë edhe më pezmatoi. Ai lajm i trishtë, për shumë kohë, nuk m’u hoq nga mendja. I shkrova dhe e pyeta me takt se, përse nuk m’a kish thenë më parë një gjë të tillë. E, pastaj, vijoi përgjigja e saj: Jo, s’jam e martuar, por bashkëjetoj me një djalë. Bashëkjetoj ? E çdo të thoshte “bashkëjetoj“?... Si qe e mundur të bashkëjetoje me dikë, e të bëje bile edhe fëmijë, pa qenë i martuar ?... Jo, këtë, nuk arrija t’a kuptoja aspak ...

      

Shkruaj unë e pëgjigju Irenë... Shkruaj Irenë e përgjigju unë... Letrat e mia i dërgoja kryesisht me “kartelë“. Kjo do të thoshte që shpesh i nisja të shoqëruara me një lloj fletë-mandati ( avis de réception ), i cila i bashkangjitej letrës gjer në destination dhe, pasi firmosej nga marrësi, kthehej përsëri te dërguesi për të vërtetuar kështu mbritjen e saj të sigurtë. Edhe pse në ngushticë ekonomike, me shumë shtrëngesë i’a lejoja vehtes një luks të tillë. Kurseja nga buka, nga vajtjet në kinema apo nga ndonjë zbavitje tjetër. Dhe, e bëja këtë veprim nga që e dija se ato kontrolloheshin imtësisht aty ku duhej e duke vepruar ashtu, kisha një farë bindje se ato mund mbrinin pa probleme në dorën e saj. 

    

Isha në vitin e fundit të studimeve e letrat që shkëmbeja me Irenën qenë bërë pothuajse të përjavëshme. Dhe, në menyrë që ato të mos binin në sy kur mbrinin në fakultet, mendova diçka të cilën me krenari, e quajta një gjetje krejt orgjinale. Mora vendimin e guximshëm të hapja një “kuti postare“ në Postën Qendrore në Tiranë. Kuti postare?... Ai shërbim postar qe krejt i panjohur për të gjithë e, aso kohe, me sa morra vesh më vonë atë e praktikonin kryesisht ambasadat e përfaqësitë e huaja. Kutia ime metalike mbante numurin 45 e ndodhej në fund të sallës qëndrore, në një korridor të vogel e të erret, në një bllok të veçantë ku qenë rradhitur si kasaforta të vogla, rreth 70-80 të tilla. Kisha edhe një çelës fare të vogël, të cilin m’a kishin dhenë në zyrën postare e që e mbaja gjithmonë me vehte, në një portofol që m’a kish dërguar dhuratë një shoqja ime nga Malta.

    

Në fakt, korrespondenca edhe pse ish një nga pasionet e mia të mëdha, nuk qe kush e di se çfarë për të pasur edhe një kuti postare. Letrat e mia kufizoheshin vetëm në tre-katër shokë që më shkruanin nga rrethet, pa përfshirë Irenën e një mike tjetër të ngushtë nga Malta, ( kjo e dyta ka një histori tjetër më vehte). Megjithatë, s’bënte vaki që çdo ditë të mos shkëputesha nga shëtitjet e mia të pafund rreth Pallatit të Kulturës, ( në një rrugë të zhurmëshme të cilën të rinjtë e Tiranës në zhargonin e tyre e quanin Broduej ), për t’i hedhur një sy kutisë. Fusja kyçin e vogël në bravë e shihja brenda saj me dridhje në trup e një ndjenjë që përmbante brenda saj: pritje, padurim, ankth e tepër emocion. Kjo qe ana sentimentale e asaj çka përjetoja unë e që ishte tepër e fortë. Por, ana tjetër, të cilën e harroja dhe e nenvleftësoja qe fakti se, një kuti e tillë postare ish më e rrezikëshme se sa vetë korrespondenca me një të huaj e se, duke bërë një veprim të tillë, në vend që t’i shpëtoja shiut kisha renë në breshër. Por, megjithatë, i vendosur dhe pa frikë vazhdoja ...

 

... Një ditë vjeshte, Irenë më dërgoi për herë të parë një fotografi të saj. Një portret bardhë e zi, stampuar në letër të hollë e të ndritëshme. Ajo buzëqeshte lehtë e përmbajtur. Kish një shikim të butë, të lehtë, të pastër, të cilin unë e gjeja si pakëz të trishtuar. Me flokët që i mbulonin gjysmën e fytyrës, nenë grafikën vezulluese të kartës fotografike e planeve e sfumuara prapa portretit të saj, ajo më ngjante si një sirenë përrallash nordike. S’di pse, atë foto të parë të saj, do të nxitoja t’a fusja në albumin e familjes, aty ku ndodhet edhe sot e kësaj dite. Thuajse ajo të ishte jo një mikja ime, por e të gjithëve...

    

Por, periudha më e vëshirë për korrespodencën time të adhuruar erdhi atëhere kur mbarova studimet e kur, si shpërblim për ”meritat” e mia, u emërova mësues në një fshat të humbur të Skraparit ku, natyrisht, mundësia për të vazhduar më tej letërkëmbimin me Irenën qe pothuajse krejt e pamundur. Kjo, ndër të tjera edhe për faktin se zyra postare më e afërt ndodhej një orë larg në kembë e ku jo vetëm nga fshati ku jetoja unë por nga gjithë zona përreth, askush s’merrte e dërgonte kurrë letra jashtë shtetit. Ish kjo arsyeja pse, për shumë kohë vrava mendjen se qysh do t’i a bëja e, më në fund, gjeta një rrugë zgjidhje orgjinale. Letrat, do t’i a nisja një shokut tim të ngushtë në Tiranë i cili do t’i fuste ato në një zarf tjetër e do i dërgonte pastaj, në adresën e Irenës në Danimarkë. Kështu bëra e, në një farë mënyre vazhdimi i letrave edhe pse u rrallua mjaft, nuk u ndërpre ...

 

... Por, më vonë gjithëçkaje do t’i vinte fundi e kjo, ndodhi pikërisht në qytetin tim të lindjes. Isha me pushimet e verës kur, një ditë, im atë erdhi gjithë nerva në shtëpi e tha:

- Dëgjo, ti, djalë! Të kam thenë dhe herë të tjera të mos dërgosh më letra jashtë shtetit. Por ti s’ke degjuar. Unë gjer tani të kam toleruar. Tani s’ka më ... Hiq dorë nga ajo shoqja jote, se do të na futësh të gjithëve në burg...

   

E, ai  më rrëfeu se si një i njohur i cili punonte në Sigurim, i kish thenë se duhej të ndërprisja urgjentisht letrat që dërgoja jashtë shtetit, ndryshe do të kisha pasoja jo vetëm unë por edhe gjithë familja. Ishte viti 1974, viti i Pleniumit të Zi të KQ të Partisë mbi “shfaqjet e huaja” e, njerëzit, të tmerruar nga frika dhe kërcënimet nuk guxonin të benin as gjestin më të vogël që nuk përputhej me “moralin komunist”. Këtë herë kish ardhur fundi. S’kisha më asnjë rrugëdalje. Kështu që letrave të Irenës, desha s’desha, u shtrëngova të mos u përgjigjem më. Ajo qe një goditje e fortë për mua. E shoqëruar me plot dhembje e pezm. Pas kësaj, ajo më shkrojti disa herë e pastaj duke mos marrë përgjigje prej meje, përfundimisht, heshti. Por, megjithë atë ndalim të detyruar e brutal, të cilin e quaja krim, humbje e padrejtësi të madhe, në rrjedhën e shumë viteve që pasuan, unë nuk e harrova kurrë Irenën deri sa ...

 

 

*  *  *

 

... Dy fjalët deri sa të cilat deri diku, ndofta mund të intrigojnë lexuesin e këtyre rradhëve, nuk zgjatën as pesë e as dhjetë, por plot tridhjetë vjet. E, ngjarja, ndodhi kështu:

        

Në vitin 2001, u ktheva sërish në qytetin tim, pas shumë vitesh në egzil. Isha i dehur nga malli i ndarjes dhe mungesës së gjithëçkaje që kish të bente me jetën time të mëparëshme. Më kish marrë malli për miqtë, rrugët, detin dhe kodrat me ullinj. Në çdo kend të shtëpisë, shihja sende e objekte të cilat më ngjallnin kujtime të largëta, por të paharruara. Sidomos nga vitet e rinisë. Mes të tjerash, baulja prej druri e “arkivave”, e cila fshihte sekretet e mia e që, aty e tetëdhjtë vjet të shkuara, kish qenë arka e pajës së gjyshes sime. Ajo ndodhej aty ku e kisha lenë prej vitesh, në një kend të dhomës së vogël ku dikur flinin prindërit e mi. Nena ime e shtrenjtë e kish ruajtur atë me kujdes, për sa kohë që kisha munguar, duke e mbuluar atë me një stivë batanijesh, jorganë e shtroje të tjera.

      

Kisha menduar disa herë t’i hapja “arkivat” e mia, por pastaj kisha ndërruar mendje. Doja t’i lija të preheshin aty, të pangacmuara, ashtu si një varrezë ku është mbyllur trupi i një njeriut tonë të shtenjte. Por, nje paradite u mbylla në shtëpi dhe, mes mëdyshjes për t’a hapur a për t’a lenë të mbyllur ashtu siç kish qendruar për vite të tëra, nisa të heq me përdëllim e dhembje, njera pas tjetrës, shtrojet e vena mbi baule. Pastaj ngrita kapakun e arkës dhe hapa atë ku ndër vite të shkuara, kisha vendosur reliket më të zgjedhura e më të shtrenjta të rinisë. Baulja qe plot kuti kartoni ku ishin sistemuar me kujdes: blloqe shënimesh, togje letrash të lidhura me fjongo të holla të dalë boje, fotografi, kartë-postale, fatura, pusulla, poezi, përkthime, shenime të mbajtura në copa letrash, negativë filmash, koleksione pullash e monedhash e lloj-lloj sendesh të tjera.

     

Nisa t’i prek ato njëra pas tjetrës me dorë e t’i shihja me vemendje. Dhe, m’u duk se ato nuk ishin sendet e mia, por të dikujt tjetër i cili s’egzistonte më e që kish lenë pas vetëm hijen e egzistencës së tij. Prej togut të letrave e pusullave të lidhura me kujdes, nxorra një bllok të vogël e të zverdhur nga koha. Ishte një lloj “Agende“, nga ato ku mund të shkruhen jo më tepër se katër a pesë rrjeshta e ku shenohen ngjarjet më të veçanta të ditës. Hapa faqen e parë të tij dhe pashë shkrimin tim të imtë. Me gërma dore, kisha shkruar mbi të, emrin rrenqethës : “Golgota” e poshtë tij shprehjen përdëlluese “Eli, Eli, lama sabacathani” ( Jesus Christ ). Ishte ai, blloku im i shënimeve, ku kisha hedhur mbresa nga jeta ime. Jeta e një djaloshi në malet e Skraparit, gjatë viteve 1971 - 1972.

     

Vazhdova të shfletoj disa nga faqet e tij. Me gishta si të mpirë e sy të lodhur, lexova fraza të cilat, pastaj, më ktheheshin në imazhe të lëvizëshme. Nëpërmjet shenimeve, pashë se emri Irenë ishte i pranishëm shpesh herë. Në disa nga fletët e bllokut lexova:

13 janar 1971 - Bie borë. Prej dy ditësh, jemi pa drita, pa korrent elektrik. Spleen. Mërzitje. Sot i dërgova një letër Irenës...

2 mars 1971 - Mbasdite vazhdova leximet nga diksioneri“Larousse“ të cilin m’a kanë dërguar nga Tirana. Mes të tjerash, aty pashë edhe një foto të statujës së “Sirenës“ në Kopenhagen. Në mbremje, në një stacion francez ndoqa në radio emisionin “Non, je ne regrette rien ...“, dedikuar kengëtares së shquar, Edith Piaf.

28 mars 1971 - Ditë pranvere. Aty afër shkollës pashë që kanë çelur vjollcat. I dërgova letër Irenës.

31 mars 1971  - Jam me pushime në Vlorë. I dërgova letër Irenës.

3 prill 1971 -  Sot i nisa një paketë të vogël Irenës. Brenda saj futa një libër me poezi të Migjenit në frengjisht, një album mbi artet figurative shqiptare si dhe një pjatë artizanale druri me motive të punuara në pirografi ...

 

... Për një çast, ndala leximin dhe aty në dhomë siç isha, i hutuar, i vetmuar e mes imazheve të kujtimeve të largëta, pyeta :

- Irenë, Irenë ?!... Ku ndodhesh tani, ti, Irenë ?... Ku ?...

 

Irena kish humbur përgjithmonë. Pa lenë gjurmë. Ose, më saktë, kisha humbur unë. Isha ndarë prej saj. Me shume dhimbje. E, qysh atëhere, kishin kaluar shumë vite e, natyrisht, unë s’dija asgjë për të. S’dija në se ishte gjallë a  vdekur. Irenë i përkiste së kaluarës e ajo kish marrë fund, së bashku me atë vendimin e dikurshëm, të egër e të imponuar, për të mos i shkruar kurrë më. Po, ku ishte tani, Irena ? Ku ?... E, kur pak më pas hodha përsëri sytë mbi bllok e mes faqeve të tij pashë adresën e dikurëshme të saj, rashë në mendime. Me sy të ngulur mbi të, nuk e di pse çuditërisht, më shkoi në mendje një ide që s’e kisha menduar më parë. Po, sikur, të provoja t’i shkruaja një letër ?

 

Ti shkruaja mbas 30 vjetësh?... Po ku ?... Në adresën e saj të dikurëshme ? Po ajo ish marrëzi. Një veprim sa i kotë, aq edhe absurd. Jo, jo, nuk i’a vlente të bëja diçka të tillë ! Po mirë, po sikur t’a provoja ?... E çdo humbja?... Letra do të mbrinte në adresën e shënuar, s’do gjente njeriun e duhur e, ndofta, do të kthehej përsëri me shenimin: ”Person i panjohur në këtë adresë“. Por, po sikur të bëja diçka tjetër? T’i shkruaja një letër familjes që banonte në atë adresë e t’i lutesha të interesohej të gjente se ku ndodhej personi që kërkoja. Natyrisht, duke i shpjeguar mirë se kontaktet me të i kisha humbur jo nga mungesa e dëshirës apo pakujdesia, por se kisha qenë i detyruar ?...

 

... Pas u ktheva nga pushimet në qytetin tim të lindjes, për të rifilluar përsëri jetën në egzil, aty ku isha i shtrënguar të vazhdoja të qendroja për njëqind e një arsye, një ditë vendosa t’i shkruaj. Natyrisht, jo Irenës, sepse nuk besoja kurrë se ajo vazhdonte të jetonte në të njëjtin vend prej tridhjetë vjetësh, por familjes së panjohur, e cila banonte në atë adresë. Po ku ?... Në një vilë, në një rezidencë, në shtëpi private apo në një karavanë ? Unë dija vetëm adresën e saj të dikurëshme, por asgjë më tepër rreth vendit e kushteve të saj të banimit... Po, sikur, shtëpia ku ajo pat jetuar dikur të qe prishur e të mos egzistonte më... Po sikur, po sikur ? Kot i bëja ato hamendje. Në fund të fundit, pse t’a zgjasja ? Unë kisha vendosur. Do t’a shkruaja atë letër të bekuar. Të bëhej ç’të bëhej. Të paktën, ashtu do t’a ndjeja vehten të qetë e do thoshja: Pra, e bëra dhe atë përpjekje të fundit për të  ngushëlluar vehten edhe pse, thellë në qenjen time e ndjeja se Irena kish humbur përgjithmonë. Por, përfundimisht, letrën e shkrova dhe e nisa ...

 

... S’vonoi shumë dhe, ajo që nuk më kish shkuar në mendje kurrë, ajo që nuk shpresoja e s’e prisja, ndodhi. Në adresën time elektronike në internet, mbrriti një mesazh me incialet IWG. Teksti i tij, i cili më la pa frymë, ishte ky : “ I dashur Simbad... Ti nuk mund t’a marrësh me mend se ç’farë si une kam mbetur pa frymë, se ç’dridhje e ka përshkruar trupin tim, se ç’farë vibracioni kam ndjerë thellë në shpirt kur, mbremë, një zonjë e cila banon në shtëpinë ku unë kam qenë para tridhjetëvjetësh, më telefonoi duke me njoftuar se në adresën e saj, kish mbritur një letër të cilen ajo e kish hapur dhe  kish mësuar se dikush, një mik i vjetër, kërkonte të dinte se ku ndodhesha unë. E pyeta atë se kush ishte dërguesi i saj e, sapo ajo shqiptoi emrin tend, mua sa s’më ra receptori nga dora. Nuk mund t’a besoja dhe ende nuk e besoj që ti mund të jesh aty e më kërkon. Jo, nuk mund t’a besoj ! Unë për vite të tëra të kam quajtur të humbur, në mos të zhdukur pergjithmonë. Diku në ndonjë kamp pune a në hapsanat e regjimit tuaj të egër. Ndofta edhe për shkak të letrave të mia... Më shkruaj... Më shkruaj... M’u pergjigj sa më shpejt që t’a di, të bindem se ti egziston vërtet. Që je ti, ai, i cili m’a ke dërguar atë letër...”.

 

 *   *   *

 

... Irenë qe ulur përballë meje. Ishim të dy në një bar pranë pyllit, në qytezën e Gradignan-it e, unë, ndjeja brenda meje diçka të papërcaktuar, një ndjenjë të ndarë mes lumturisë dhe trullosjes. Dhe, edhe pse ajo ndodhej para meje, e gjallë e jo në endërr, prapë s’u besoja syve. Vërtet, ajo grua, me atë shikim e ngjyrë sysh që më sillte ndër mend detin e vendlindjes sime, ujrat e kaltra përballë ishullit grek të Korfuzit, ishte Irena ? Vërtet a më benin sytë ? Vërtet ishim bashkë, aty në "Le cheval blanc", në atë bar i cili mbante një emër i cili më krijonte imazhin e një kalërimi fantastik në kujtimet e së shkuarës? Sa e kisha pritur atë çast ! Të qendronim ashtu së bashku, për të plotësuar sado pak atë boshllëk të madh që kish krijuar ajo ndarje prej 30 vjetësh e për të përjetuar gjer në infinit atë takim fantastik e të paimagjinuar kurrë ...

 

Bordeaux (FRANCË), 10 dhjetor 2003