Recension për librin e Ali Podrimjes "Tkurrja e atdheut"

REVOLTA DHE GUXIMI NË VEPRËN LETRARE

17 dhjetor 2003 / TN

Halil HAXHOSAJ

Mbresa pas një leximi

“Kush punon për atdhe, kryen një vepër të nderuar e të shenjtë” Ovidi

Që në kohën e Rilindjes sonë Kombëtare ka qenë e lansuar thënia e njohur “Me pushkë e penë për lirinë e atdheut”. Dhe kjo thënie hepohej nëpër kohërat e historisë sonë kombëtare herë më zëshem e herë më shurdhër. E gjithë kjo ndodhte pas caktimit të fatit dhe lirisë së atdheut tonë, atdheut të shqitarëve, nga të tjerët.

Këto fate janë të njohura në historinë tonë dhe të Evropës që lënin vërragë të thella e të pashëruara nëpër kohërat dhe hapësirat shqiptare, sepse atdheu i ynë për lirinë e të cilit luftonin bijtë më trima, ishte i detyruar që nëpër tryezat e kancelarive të Evropës t’i rrudhte këmbët, shikimet dhe gjymtyrët aq sa nuk mund t’ia prente trupin ndonjë vijë e tmerrit të quajtur kufi. Dhe për të gjitha këto padrejtësi u derdh gjak, u shkruan libra, u krijuan këngë dhe vargje poetike.

Andaj edhe krijimtaria e shkrimtarëve të Rilindjes Kombëtare ishte një program i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Dhe koha ecte përpara. Dikur atdheu i ynë “lindi” (1912), u rrit dhe ia caktuan trollin në 28 mijë metra katrorë. Kjo ishte Shqipëria e “Vitit të mbrapshtë”, të Kadaresë, kjo ishte Shqipëria “xhuxhe” e vargjeve të poetit Ali Podrimja.

Dhe e tillë mbeti deri në ditët e sotme, xhuxhe, e tkurrur, e vogël, me bijtë dhe bijat e saj të degtisur meridianeve të botës, të shpërndarë në pesë shtete, me pesë qeveri, pushtete, kufij, pasaporta, e pse jo edhe ideologji të ndryshme. Të gjitha këto padrejtësi u pasqyruan edhe në veprat e shkrimtarëve tanë, qoftë në prozë, dramë, poezi, operë, etj., pa ngurrim, por me guxim dhe trimëri.

Aktualiteti eseistik i veprës

Edhe poeti ynë i njohur Ali Podrimja shkroi për tmerrin e atdheut xhuxh me vargje poetike duke thirrur: Xhuxhe je moj/Xhuzhe je ti/ pa mua/. Kjo thirrje emblematike iu duk pak poetit Podrimja, iu duk paksa vetëm poetike, andaj e ndërroi formën e shprehjes së vet, e pse jo edhe të protestës, për këtë padrejtësi me anë të shkrimit të “Eseve dhe të paharruarave”, duke filluar që nga vitet e ’80-ta të shekullit XX dhe të përmbledhura më pastaj në veprën “Tkurrja e atdheut” të botuar në Tetovë qysh në vitin 1996. Dhe libri doli, u botua, u shpërnda dhe bëri mbase punën dhe efektin e vet, në kohën e vet.

Por, kur lexohen dhe analizohent sot esetë dhe të paharruarat e këtij libri, vërehet se ende disa rrëfime, bëma, teke, ndodhi e marrëdhënie tonat, pra të shqiptarëve, janë prezente dhe mbase edhe më aktuale se kurrë. Libri ka 31 shkrime në formë esesh dhe ndahet në tre kapituj që janë: “Pa atdhe nuk ka emër”, “Mos kemi tepër atdhe” dhe “Tkurrja e atdheut”. Vepra hapet me eseun apo të paharruarën me titull “Atdheu prej 5x5 m”.

Duke u nisur nga titulli i veprës që është njëherit edhe titull i eseut të fundit të tij “Tkurrja e atdheut”, mbase mund të konstatohet një gjendje e atillë edhe sot me të gjitha karakteristikat që ishin edhe në dhjetëvjetshin e fundit të shekullit të kaluar. Pra atdheu i shqiptarëve ende është i tkurrur, është xhuxh, është i copëtuar, është i çarë. Edhe pse për lirinë e pjesës tjetër të tij, pra të atdheut të jashtëm, (në Kosovë, Kosovë Lindore dhe Maqedoni) janë bërë luftëra çlirimtare nga ushtri çlirimtare, kanë rënë dëshmorë e heronj kombëtarë, janë fituar miq të rinj (NATO,UNMIK-u), janë bërë koalicione qeverisëse, ende nuk është fituar pavarësia, ende nuk është çliruar atdheu. Andaj për ta vizituar varrin e të afërmit, pra të shqiptarit, duhet të kalohen kufij, që autori i quan Muri i Arbërit. Ky mur, mbase tash nuk është aq i rrezikshëm, por duhet kaluar nëpër të dhe shqiptarët prapë duhet t’ia tregojnë njëri - tjetrit pesë pasaporta.

Por, atdheu i shqiptarëve, atdheu i Podrimjes dhe atdheu i Arbërit në Gadishullin Ilirik ende është xhuxh, ende është ishull, ende është i tkurrur. Në të ende duhet pasur kujdes me cilën parti je, me cilën qeveri, me cilën shoqëri dhe me cilin dialekt e gjuhë letrare komunikon. Në atdheun e sotëm të shqiptarëve të Gadishullit Ilirik ndodhin gjëra që duken edhe më tragjike tash, sepse thehen norma, zakone, adete, etj. Normat zakonore të “Kanunit të Lekë Dukagjinit” më nuk janë të papërshtatshme ideologjikisht e partiakisht, por nëpërkëmben, devijohen dhe keqpërdoren. “Përmes qërimit të hesapeve dhe intrigave në mes partive e intelektualëve, populli nuk mbrohet. Kjo është filozofi e ca kërmijve dhe profitërve të nahijeve tona që çështje kombëtare e kuptojnë vetëm interesin e vet.

Por kombi është diç e shenjtë dhe i vetmi nocion, që na trego se kush jemi e ç’jemi”, shkruan Ali Podrimja në eseun “Dielli lind në perëndim” në faqen 128 të veprës së tij “Tkurrja e atdheut”.

Realiteti që dhemb ende