|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 

 

   
 

STANISLAW  JERZY  LEC:  MENDIME TE PAKREHURA

 
 

( Përktheu nga polonishtja: Mazllum  SANEJA )

 
 

 
 
7 dhjetor 2003 / TN
 
 
( Aforizma te zgjedhura )
                      
                       *
Permes tere jetes nuk ia doli te qendroje
para gjyqit te turpshem te popullit.
 
                       *
Zotat trashegojne njeri prej tjetrit
atributet dhe besniket.
 
                       *
Dukle rrenuar permendoret, kurseni
piedestalin. Gjithmone mund te sherbeje
ne te mire.
 
                       *
Cfare na mban ne kete glob, pervec fuqise
terheqese.
 
                       *
Te ringjallen munden vetem kufomat.
Te gjallet e kane me veshtire.
 
                       *
Cdo batare nuk lajmeron revolucionin.
 
                       *
E verteta eshte gjithnje lakuriqe, madje
sikur te vishej sipas modes se fundit.
 
                       *
Besoj se njeriu do te krijoje dikur "homunkulusin",
njeriun artificial,po ne emer te Zotit, ju perbej, le te mos
e perseris gabimin e tij dhe, le te mos krijoje kete njeri
shembellyeshem pamjes se vet.
 
                        *
Marrezia eshte nene e krimit. Po eterit
shpesh jane gjeniale.
 
                        *
Kini kujdes, shkrimtare satirike!
Ne pasqyrimin e shtremberuar hienat
i mprehin dhembet.
 
                        *
Kushetetuta e shtetit duhet te jete e tille,
qe te mos shkel kushtetuten e qytetarit.
 
                        *
Nese je i pakurriz, mos dil nga lekura!
 
                        *
Nuk mund te luash "Kengen e Lirise"
me ndihmen e instrumenteve te dhunes.
 
                       *
Kini kujdes shkrimtare satirike,me lindjen e ideve!
Ne filmin e R.Claire"Rrofte liria" te vitit 1931 tingellon
refreni i nje kenge ironike:
"Les travailles c' st la liberte", ndersa ne vitin 1940
ne porten e kampit te Osviencimit eshte shfaqur mbishkrimi:
"Arbeit macht frei!".
 
                       *     
Njerezit mund t'i ndash ne menyra te ndryshme! 
Kete e dime.Mund t' i ndash ne njerez dhe jonjerez.
Dhe tha xhelati i habitur:"Une i ndaj ne krere dhe trungje".
 
                       *
Mjere diktatoret, te cilet besuan,
se nuk jane diktatore!
 
                       *
Genjeshter e bukur? Kujdes!
Kjo eshte ne te vertete krijimtari.
 
                       *
Ne nje vend shkrimtari S. me tha:
"Pushteti gjendet ne rruge" - Nuk ben
te nxitohemi" - u pergjigja.
" - Ketu nuk i fshijne rruget".
 
                       *
Cfare eshte kaosi? Ky eshte ai Rregulli,
i cili u shkaterrua gjate Krijimit te Botes.
 
                       *
Transfuzioni i gjakut
shpesh behet nga xhepi ne xhep.
 
                       *
uk eshte lehte te jetosh pas vdekjes.
Nganjehere per kete duhet flijuar tere jeten.
 
                       *
Mos i rrefeni endrrat tuaja
Ndoshta vijne ne pushtet frojdistet?
 
                       *
Mund te vdesish ne ishullin e Shen Helenes,
e te mos jesh Napoleon.
 
                        *
Ne njeren nga banjat e damave ne pallatin e Lancutit
gjendet nje bide madheshtore e Maria Antonetes ne stilin rokoko.
Ndoshta jam i degjeneruar:duke pare kete ene artistike te mbretereshes,
m'u desh te mendoj ne revolucionin francez.
 
                       *
Ne i ndame zotat,por si ata do te na ndajne.
 
                       *
Deshirova t' i them botes vetem nje fjale.
Meqe nuk munda ta beje kete, u bera shkrimtar.
 
                       *
Salto morale eshte me e rrezikshme se sa salto mortale.
 
                       *
Sadistet dhe mazoiostet do te duhej te krijojne kompani,
truste dhe shtete te pavarura.
 
                       *
"E pur si muove" - kelthiti xhelati i terbuar
pas ekzekutimit.
 
                       *
Ne lufte per ide vdesin njerezit.
 
                       *
Perse i shkruaj keto epigrame te shkurtera.
Sepse me mungojne fjalet.
 
                       *
Atebote kur miti shnderrohet ne realitet,
e kujt eshte kjo fitore -
e materialisteve apo e idealisteve?
 
                       *
Kur kelthasin: "Rrofte progresi!" -
gjithnje pyet: "Progresi i kujt?"
 
                         *
A thua jam fetar? Vetem Zoti e di.
 
                         *
A thua duhet te jene njerezit prej celiku? Nganjehere
me duket, se duhet te jeneprej gjakut dhe eshtrave.
 
                         *
Ne ca fjalore mungon fjala e nderit.
 
                         *
Ka edhe Robinsonete tille te cilet perjetuan shpartallimin, duke 
udhetuar nga vendi i vetmuar,dhe tragjikisht u zbarkuan ne
boten e populluar.
 
                         *
Te popullosh boten eshte lehte.
Te shkreterosh boten eshte lehte.
Ndaj, ku ka veshtiresi?
 
                         *
Me intelekt te vetemjaftueshem
jane vetem gjenite dhe budallenjte.
 
                         *
Vox populi vox Dei ex machina.
 
                         *
Bota pa psikopate?
Do te ishte jo normale.
 
                         *
Te mos ndertojme jetimore
pa mjerimin intelektual.
 
                          *
 
Dy gijotina gjenden njera prane tjetres.
Xhelatet benin gara. A thua koka e cilit
do te bjere me vone.
 
                         *
"Mendimet jane te liruara nga dogana?"
Atebote kur nuk kapercejne kufijt.
 
                         *
Triumfi i dijes mbi njeriun -
aktet e policise se fshehte.
 
                         *
Kam pare aktore te medhenj duke luajtur vetveten.
Atebote pashe dhe kuptova sa te vegjel do te ishin
sikur te mos ishin aq te medhenj.
 
                         *
Tragjedia me pergjakshme eshte ajo,
atebote kur gjaku bie ne fytyrat e spektatoreve.
 
                         *
Shpesh farsen e realitetit mund ta komunikoje
ne skene vetem tragjedia.
 
                         *
Shkrimtaret, jo me ngjyre, po me gjak
duhet shkruar.Po,por jo me gjak te huaj.
 
                         *
Vetem etja e perjetshme e poetit
mund ta ngope letersine.
  
                         *
Ca lengojne nga hipertrofia
e gjendrave politike.
 
                         *
Satirike, lirohuni nga fjalet,
le te flasin shifrat!
 
                         *
Ne pasqyren e te folurit dendur  pasqyrohen
organet lakuriqe  gjenitale te njerezve.
 
                         *
Ka shkrimtare qe nuk perkthehen ne gjuhe te huaja.
Ata mund t' i propagandosh qete ne boten e jashtme.
 
                         *
Tragjizmin e epokes e shpreh
te qeshurit e saj.
 
                         *
Kryevepren do ta kuptoje madje
edhe budallai. Po si ndryshe!
 
                         *
Krijoni mitet per vetveten,
zotat nuk filluan ndryshe.
 
                         *
A thua te menduarit eshte funksion shoqeror,
apo funksion i trurit?
 
                         *
Edhe njeriu ndahet ne sfera ndikimi
te personave te ndryshem.
 
                         *
Vdekja eshte deus ex machina
e tragjedise njerezore.
 
                         *
Edhe kreaturat e vogla korrin suksese
ne kreacione te medha.
 
                         *
Nje vije e artistit nganjehere
ndan dy epoka te artit.
 
                         *
Tashme gjithcka eshte zbuluar, vetem
ne rrethet e banalitetit akoma eshte 
toka e virgjer.
 
                         *
Atje ku sundon ligji mizor
populli gjakon per paligjshmerine.
 
                         *
Kur njerezimi ka fat,
krimet sublimohen ne art.
 
                         *
Nganjehere eshte e nevojshme brutaliteti,
per te vene ne levizje subtilitetin e vet.
 
                         *
Nuk duhet te propagandosh "pure nonsense"
atje ku mbreteron "common nonsense".
 
                         *
Askurre nuk do te beja vetevrasje.
Besoj ne njeriun – gjithmone do te gjendej     
Vrasesi i mundshem.
 
                         *
Endrra e perjetshme e xhelatit:
Komplimenti I te denuarit per
Cilesine e ekzekutimit.
 
                         *
Ai qe pas vdekjes nuk veren asnje ndryshim,
Ishte i pavlere, qe u lind.
 
                         *
Mos vringello me celesa  secret.
 
                         *
Sa rite ka pabesia.
 
                         *
Teknika do te arrije deri ne persosmeri
Te larte, sa qe njeriu nuk do te kete
nevoje per njeriun.
 
                         *
Kur je budalla mes turmes, mos u shqeteso,
me siguri do te gjendet ndonje tjeter
 
                       *
Injoranca njerezore nuk mbetet prapa diturise.
Bashkerisht pushtojne te njejtat hapesira te virgjera gjeniale
                
                         *
Per fajet e eterve shpesh ndodh qe bijte
Te shperblehen.
 
                         *
Perse njerezit ende nuk jane kanibale?
Ndaj,duhet besuar ende ndoshta ne ndonje perparim
te kuzhines njerezore!
 
                         *
Eshte i fryre? Duhet te jete i paskrupull.
 
                         *
Dy fuqi rriten ne boten e intelektit:
saktesia dhe kllapia.
Detyra: te mos lejohet qe te lind hibridi
-          kllapia e sakte.
 
                         *
Si qen sherbeu, si qen e vrane.
 
                         *
Eshte veshtire te perkedhelish bishen,
kur eshte ne lekuren e njeriut.
 
                         *
Kush nuk e kupton Krijimin e botes,
atebote nuk  kupton nevojat shoqerore!
 
                         *
Disa kremtojne disfatat e veta,
sepse ndodh te jene te ftuar
ne gosti te ngadhnjimtareve .
 
                         *
Antropologjine e konsideroj si pseudoshkence.
Perkufizimi i saj i njeriut
na e popullezon boten.
 
                         *
Kur gjendesh me ujkun ne nje grope,
mos ia trego mosperfilljen tende.
 
                         *
Eshte veshtire te lexosh deri ne fund
Analfabetizmin tend.
 
                         *
Cudi, si lakenjte dhe dashnoret
Kurre nuk i shohin lakuriq
sundimtaret e vet.
 
                         *
Ky ishte nje njeri progresiv-religjioz,
pajtohej me kete se njeriu rrjedh nga majmuni,
por ata ate varkes se Noes.
 
                         *
Njerezit nuk cmohen gjithmone sipas merites
sakaq”ne kontekst”. Thone per njeriun:
“Kjo koke!”Kur e shohin ndaras ne shporten
nen gijotine.
 
                         *
Disiplina e artit kerkon liri.
 
                         *
Ne vendet, ne te  cilat qytetaret nuk e ndiejne veten
te sigurt ne burgje, nuk e ndiejne veten
te sigurt as ne liri.
                       
                         *
Thembra e Akilit dendur eshte e fshehur
ne kepucen .
 
                       *
Jeta e njeriut nganjehere perfundon
me vdekjen e huaj.
 
                         *
Ne te ardhmen bota do te orientohet pa celesa.
Deshiroj kete ta shoh perms vrimes se braves.
 
                         *
Ata qe tejkaluan epoken,
dendur ecin  kokeulur.
 
                         *
Njerezit jane skllever te paragjykimeve,
mirepo mund t’i riblesh ata,
duke ua paguar po atyre sklleverve.
 
                         *
Njeriu eshte mase e te gjitha gjerave
Qe ekzistojne, cfare rasti!
Here matet si div, here si xhuxhimaxhuxh.
 
                         *
Sa keq qe Abeli dhe Kaini
nuk ishin vellezer siamez.
 
                         *
Kishte manine e perndjekjes, se dikush
shkonte pas tij, e ky ishte vetem
ai punetori i zyres se hetimit.
 
                         *
Ah, kushedi sa Atlantida gjenden
ne atlaset politik!
 
                         *
Profetet e rreme vete i realizojne profecite e veta.
 
                         *
Me se paku krime ne bote
behen ne burgje.Te burgosurit.
 
                         *
Behu altruist, respektoje egoizmin e te tjereve!
 
                         *
Inkuizitoret me te tmerrshem jane ata te privuar nga zjarri,
i ferkojne duart vetem ne turre drush.
 
                         *
Ata qe enderrojne,
kalojne net te pagjume.
 
                         *
Mbase eshte mrekulli te jetosh ne xhungel,
ku nuk sundon ligji i saj.
 
                         *
Edhe hienat e zbutura
i hane ngordhesirat.
 
                         *
Instinkti i veteruajtjes eshte nganjehere
force levizese e vetevrasjes.
 
                         *
Gjaku i te mundurve nderron
shpesh ngjyrat e fitimtareve.
 
                         *
Te gjitha prangat e botes
bejne nje zinxhir.
 
                         *
Ah, sikur te ishte njerezor
dinjiteti me i larte shteteror!
 
                         *
Disa tragjedi kombetare nuk dine
c’ eshte pauza.
 
                       *
Edhe antisemitet njihen me hunde.
Me ane te te nuhaturit.
 
Shovinizmi eshte ashtu I rrafshet,
sa qe pershkohet nga cdo ane.
 
                         *
Te luftojme per estetiken
e brendesise njerezore.
 
                         *
Ka arte, te cilat mbarsen vetem
ne shtratin e Prokrustit.
 
                         *
Asnje “Liber endrrash egjiptiane”
nuk me shpjegoj, se cfare domethene
endrra per lirine.
 
                         *
I erret eshte ai vend ku ne shandane
jane maskarenjte.
 
                         *
Shpesh kam pershtypjen se bota ka vetem
prapaskena, por dritheroj se
prapa tyre dalin nje grumbull I figuranteve te rinj.
 
                         *
Nganjehere me duket se, ekzistenca eshte
nje halucinacion i pergjithshem i njerezimit.
 
                         *
Don Kishotet e medhenj me vetedije
sulmojne mullinjte me ere,
qe te mos bluajne horizontet.
 
                         *
Ngadhenjimtar, shkaterro qytete dhe keshtjella,
po gjithmone lere nje dericke. Per vete.
 
                         *
Shtetet policore nuk jane te populluara
ekskluzivisht me police.
 
                         *
Njerezit e medhenj nuk I lindin nenat,
po vetem Plutarket
 
                         *
Historia – grumbull faktesh
te cilat nuk duhet ndodhur.
 
                         *
Njoh te tille te cilet ngacmohen erotikisht,
ne menyre qe te shfryhen politikisht.
Dhe anasjelltas.
 
                         *
Kam pare marioneta
qe ne vend te litareve paten pranga.
 
                         *
Mos kryqezo shpatat me ata,
te cilet nuk i kane.
 
                       *
Qitni gjuhen, para se te shtrengoni dhembet.
 
                         *
Gjithnje ndiiej rreqethje per te shenjterit,
qe te mos copetohen ne relikte.
 
                         *
Kur kameleoni ndodhet ne pushtet,
nderron ngjyrat e ambientit.
 
                         *
Kam frike nga mazojistet,
kenaqen, kur mua me mundojne.
 
                         *
Nga zjarri
mbetet hiri ose  vepra.
 
                         *
Si rriten xhuxhimaxhuxhet?
Ne rreth.
   
                         *
“Messieurs, faitesvos jeux!”
Lemshi i Tokes rrokulliset.
 
                         *
Somnmbulet e medhenj
nuk kane nevoje per hene.
 
                         *
Epokat i  krijon arkeologjia.
 
                         *
Mishi i gjalle i artit
-mbase ky eshte njeriu?!
 
                         *
Edhe krimet lindin me gjak,
sikur njeriu.
 
                       *
Tragjediografe, te mos identifikoni
orgazmen me katarzen.
 
                         *
Historia meson,
si ta falsifikojme ate.
 
                         *
Ka nje lloj i gjenive,
te cilet mund t’I zbulojne
vetem gjenite.
 
                       *
 Ah, sikur te mundnim
ta shikojme jeten, e jo situatat!
 
                         *
Politika: garat e Kalit te Trojes.
 
                         *
Kaq nostagji njerezore nxe
ky kozmos i vogel.
 
                         *
Sa sadizem ka ne krijimin e kryeveprave!
 
                         *
Tragjedia dell’ arte  -  ruajuniasaj!
 
                         *
Edhe gjuha e tmerrit
ka dialektet e veta.
 
                         *
Poetet – kertaq Antej duke prekur token
Me Thembren e Akilit.
 
                         *
Per tragjedi  te medha duhet gjak, jo lot.
 
                         *
Jam nonkormist – tha –
asketizmin tim te pathyeshem
e luftoj me hedonizmin konsekuent.
 
                         *
Nuk ka gje me te tmerrshme
kur je i vetmuar ne brendesine  tende.
 
                         *
Letersia eshte me progresive se sa jeta;
zbaton eutanazine  ndaj heronjve te vet
te deshtuar.
 
                          *
I etur per fame perpin
edhe njeriun ne vetvete.
 
                         *
Endrra e poeteve:
Kenge mbi kenge mbi kenget.
 

SHENIME PER AUTORIN:
 
Stanisllav Jezhi Leci(Stanislaw Jerzy Lec) u lind me 1909 ne Lvov, ne nje familje intelektuale hebraike dhe, vdiq me 1966 ne Varshave. Kreu Fakultetin Juridik ne Universitetin e Jan Kazhimjezhit ne Lvov. Debutoi me 1929 ne shtypin e askohshem te kohes si poet satiric. Perpos si poet, Leci njihet si perkthyes I njohur I letersise gjermane, mes te cilave perktheu veprat e Hajnes, Brehtit, Kurt Tuholskit etj.
 
Botoi shume libra, mes te cilave: vellimin me poezi “Ngjyrat”(1933), “Liber shenimesh te luftes”(1946), “Doreshkrimi I Jerusalemit”(1956), “Abelit dhe Kainit”(1961), “Fletarrestimi”(1963), “Kopeshti zoologjik”(1935), “Satira patetike”(1936), “Jeta eshte epigram”(1948).
 
Famen boterore e arriti ne vitet ’50, me aforizmat e botuara ne shtypin periodik te kohes.
 
Librat “Mendime te pakrehura(Mysli nieuczesane)(1957), botimi i zgjeruar “Mendime te pakrehura(1959) dhe vellimi i ri “Mendime te reja te pakrehura”(1964) I siguruan autorit nje vend nderi ne aforistiken boterore.
 
Per fund te themi se tashme kaluakan tridhjet e gjashte vite nga vdekja e Stanisllav Jezhi Lecit, vepra e tij madhore “Mendimet e pakrehura” sa vjen e behet me e njohur ane e kend botes, duke mos harruar shkelqimin e saj te madh. Per me teper, e lexojme mendimin aforistik te Lecit si nje klasik io letersise boterore, sikur Laroshfukon, Shamforin, siokur Krausin apo Blez Pascalin. Vendi i  Lecit  prane tyre eshte i perhershem si nje klasik I shquar I aforistikes boterore.
 
MAZLLUM SANEJA
 
(Dërgoi B. Ymeri)


 Copyright©2000-2003 Trepca.net - Të gjitha të  drejtat e rezervuara.