Antologjitë që afrojnë Ballkanin

Antologjitë që afrojnë Ballkanin

23 nëntor 2003 / TN

Çerçiz LOLOÇI

Gazetari, analisti dhe eseisti i mirënjohur rumun, Korneliu Vlas, botoi në të përjavshmen “Koha – 7 ditë” (19-26. 11. 2003) një studim të titulluar “Ura për njohjen e ndërsjellë rumuno-shqiptare”, ku, ndër të tjera, shkruan: “Në këto kohë të turbullta të tranzicionit, të fillimit të rrugës së gjatë drejt demokracisë dhe normalitetit, gjenden edhe midis rumunëve, edhe midis shqiptarëve, njerëz kompetentë dhe entuziastë, që shtrijnë ura. Ndër ta shquhen në ballë fare dy përfaqësues të familjes Kyçyku.

Bash këto ditë, secili më vete, at e bir, i dhanë lexuesit të gjerë dy libra fundamentalë, të binjakëzuar dhe ndërplotësues: një antologji të poezisë rumune për lexuesit shqiptarë dhe një antologji poetike për lexuesit rumunë. Dy ura të gjera për njohjen e thellë, mirëkuptimin dhe vlerësimin e ndërsjellë.

Akademiku Kopi Kyçyku, erudit me emër në hapësirën ballkanike dhe dashamirës i rumunëve, i ka vënë detyrë vetes dhe ia ka dalë mbanë të shqipërojë i vetëm perlat e poezisë rumune dhe, sikurse shkruan profesori Viktor Kraçun në parathënien e librit, “gjesti i tij i guximshëm është kurorëzuar në mënyrë të shkëlqyer”. Premisat e këtij suksesi të paralajmëruar janë të sigurta.

Kopi Kyçyku, me përgatitje enciklopedike, e dyfishon ndjeshmërinë lirike (përndryshe është edhe poet) me kontribute solide e të çmuara prej historiani e gjuhëtari. Kësisoj ai i përmbush kërkesat themelore për të hartuar një antologji poetike, nga fillimi gjer në fund. I biri, Ardian-Christian Kyçyku, shkruan me një zhdërvjelltësi mahnitëse dhe me një plasticitet të pakrahasueshëm në shqip e në rumanisht.

Është një prozator që, po të përkthehej në një gjuhë të qarkullimit ndërkombëtar, do të hynte në orbitën e shkrimtarëve të mëdhenj ballkanas, si rumuni Panait Istrati, greku Nikos Kazanzakis dhe bashkëkombasi i vet Ismail Kadare.

Me një strukturë kulturore eferveshente dhe hapës i vazhdueshëm “kantieresh” të reja, Kyçyku i ri e ndau mendjen që, pó i vetëm, të niste e të çonte deri në fund një aventurë shpirtërore pa precedent në letërsinë rumune, që u mishërua në “Një alfabet i poezisë shqipe”. Një ndërmarrje ambicioze kjo, falë së cilës poezidashësi rumun familjarizohet me universin e lirikës shqiptare përmes veprave të antologuara të 101 poetëve të vendit të shqipeve”.

Pasi zbërthen me kompetencë vlerat e poetëve të antologjisë së Ardian Kyçykut, Korneliu Vlad përfundon: “Ne besojmë se një popull kaq stoik e këmbëngulës, që sfidon dinakëritë e kohërave dhe mbron si të shenjtë qënien kombëtare, nuk ka si të mos e kumtojë me ndjeshmëri e bindshëm mesazhin e vet lirik në klimën e lirisë.

Një populli që ka ditur të jetë vazhdimisht ai që është, nuk ka si të mos i dëgjohët zëri në koncertin e kombeve me diskursin e tij unikal. Dy antologji poetike, dy ura të shtrira midis dy popujsh që kanë kaq rrënjë dhe evolucione të përbashkëta, por që, - për shkak të kapriçiove të historisë, - deri tani e kanë njohur fare pak njëri-tjetrin”.