EPOKA E GJERGJ KASTRIOTIT - SKËNDERBEUT

PËrpjekjet për rimëkëmbjen e Shtetit të SkËnderbeut

25 shtator 2001 - Trepça.net

 

 
1. Shqipëria pas vdekies së Skënderbeut. Rrethimi i Shkodrës (1474)

 

Vdekja e Skënderbeut shkaktoi një tronditje në të gjithë Shqipërinë. Disa javë pas humbjes së tij, e shoqja, Donika, dhe i biri 13 vjeçar, Gjoni, u përfshinë në eksodin e madh shqiptar, dhe u vendosën në pronat që kishin në Itali (Monte Sant Anxhelo dhe Sant Xhovani Rotondo).

 

Humbja e Skënderbeut, e këtij gjeniu, i hoqi botës shqiptare udhëheqësin e jashtëzakonshëm, personalitetin më të lavdishëm të historisë kombëtare që kishte ndikuar fuqishëm në tërë veprimtarinë politike të vendit. Pas vdekjes së tij filloi decentralizimi i jetës politike dhe familjet e mëdha shqiptare dolën përseri si zotër më vehte. Ndërkohë pozita e Venedikut në Shqipëri  u forcua aq shumë sa edhe Kruja kaloi nën zotërimin e tij.

 

Më 15 maj të 1474 ushtritë osmane rrethuan kshtjellën e Rozafës dhe në fillim të qershorit erdhën forca të tjera me në krye bejlerbeun e Rumelisë, Sinan Pashën. Numri i përgjithshëm i ushtrive osmane arriti deri në 80 mijë veta.

 

Rreth 2 mijë veta (banorë të qytetit të rrethuar, luftëtarë të krahinave të tjera dhe ushtarë të një garnizoni të vogël venedikas), nën drejtimin e Antoni Loredanit, qeveritarit venedikas të Shkodrës, mbronin kështjellën e Rozafës, në të cilën ishin strehuar 1 mijë banorë të paaftë për luftë. Mbrojtësit e kështjellës ndihmoheshin edhe nga luftëtarë që vepronin në rrethinat e saj dhe në vise të tjera më të largeta. Gjatë muajit korrik mbrojtësit e kështjellës zmbrapsën me heroizëm sulmet e njëpasnjëshme të trupave osmane. Në fillim të gushtit, pasi lanë me mijëra të vrarë në fushën e luftës, ushtritë osmane filluan të largoheshin nga tokat e lira shqiptare.

 

 

2. Rënia e Krujës, e Lezhës, e Shkodrës dhe e kështjellave të tjera

 

Më 1476 osmanët filluan rrethimin e katërt të Krujës. Në pranverë të vitit 1478 erdhi i gjithë potenciali ushtarak i Perandorisë Osmane, mbi 150 mijë ushtarë, me në krye sulltan Mehmetin II. Pasi përforcuan ushtrinë që mbante të rrethuar Krujën, trupat osmane iu drejtuan Shkodrës. Pas një rrethimi dyvjeçar dhe të mbetur pa asnje lloj ushqimi, mbrojtësit e Krujës e dorëzuan kështjellën pas premtimit të sulltanit se do t’i linin të lirë. Më 16 qershor 1478, osmanët hynë në kështjellë dhe vranë të gjithë meshkujt, kurse gratë dhe fëmijët i kthyhen në robër.

 

Pranë kështjellës Rozafa të Shkodrës, trupat osmane derdhën mbi dhjetë topa, shumë më të fuqishëm se ata të rrethimit të parë, më të cilët goditën e dëmtuan muret e saj. Mbrojtësit e kështjellës, në rradhët e të cilëve luftonin edhe gratë, i zbrapsën sulmet e vazhdueshme të trupave osmane që vazhduan deri në fillim të gushtit.

 

Ndërkohë në brigjet veriore të liqenit të Shkodrës ushtritë osmane pushtuan kështjellën e Zhablakut, në verilindie të Shkodrës, kështjellën e Drishtit dhe në jug të saj, atë të Lezhës. Mbrojtësit shqiptarë të Drishtit dhe të Lezhës, të zënë robër nga trupat osmane, u masakruan pranë mureve të Rozafës, që të ligështonin mbrojtësit e saj. Pas pushtimit të këtyre kështjellave, sulltani më pjesën më të madhe të ushtrisë u larguan nga Shkodra në fillim të shtatorit, kurse pjesën tjetër e la që të vazhdonte rrethimin e saj.

 

Ndërkaq, më 25 Janar të 1479, Venediku nënshkroi me sulltan Mehmetin II traktatin e paqes, në bazë të të cilit osmanët morën Shkodrën, dhe në bregdetin e Shqipërisë së jugut, kështjellat e Himarës, të Sopotit (Borshit) dhe të Strivilit (në  Çamëri).

 

Rënia e Krujës, e Shkodrës, e Lezhës dhe e kështjellave të tjera gjatë viteve 78-79 u shoqerua më një vale të madhe emigrimi.

 

 

3. Kthimi në Shqipëri  i pasardhësve të Skënderbeut dhe i princave të tjerë shqiptarë

 

Pas pushtimit të Krujës, të Shkodrës dhe të kështjllave të tjera shqiptare, sulltan Mehmeti II filloi përgatitjet për pushtimin e Italisë. Në pranverë të vitit 1480 trupat osmane pushtuan kështjellën e Otrantos në Itali. Pas vdekjes së sulltan Mehmetit II, në maj 1481, ndërmjet djemëve të tij shperthu lufta për fronin. Kjo situatë nxiti qëndresën antiosmane në viset shqiptare. Në fillim të verës 1481 u kthyen në Shqipëri disa nga princat që kishin emigruar gjatë eksodid të madh, si Nikollë e Lekë Dukagjini dhe më pas, Gjon Kastrioti dhe Kostandin Mozaka.

 

Gjon Kastrioti dhe fisnikët e tjerë u pritën nga kryengritësit shqiptarë si trashëgimtarë legjitimë. Me ardhjen e tyre lufta antiosmane mori hov të madh. Shpërthimi i kryengritjeve të fuqishme në rajone të gjëra shqiptare e detyroi Sulejman Pashën të ndërpriste misionin e trupave osmane që, të vendosura në Vlorë, përgatiteshin të kalonin në Itali, dhe t’i përdorte ato për shtypjen e kryengritjeve shqiptare.

 

Në fillim Sulejman Pasha i drejtoi ato kundër forcave të Gjon Kastriotit. Ndonëse në betejën e parë shqiptarët u mundën ata nuk e humbën besimin. Rreth Gjon Kastriotit u bashkuan me mijëra shqiptarë, të cilët në një betejë të dytë, të zhvilluar gjatë gjysmës së parë të gushtit 1481, shpartalluan plotësisht ushtrinë osmane.

 

Po në atë kohë luftëtarët shqiptarë të krahinës së Himarës e të Kurveleshit, më Kostandin Muzakën në krye, rrethuan kështjellën e Himarës e të Sopotit. Në krye të 3 mijë vetave u nis kundër tyre vetë Sulejman Pasha. Por forcat osmane u shpartalluan plotësisht, duke lënë mbi 1 mijë të vrarë e robër, ndër të cilët edhe Sulejman Pashën, të cilin Himarjotët ia dorëzuan si trofe lufte Gjon Kastriotit.

 

Pas shpartallimit të ushtrive osmane, nga 31 gushti deri më 10 shtator, u çliruan në Shqipëri  kështjlla e Himares dhe e Sopotit, kurse në Itali ajo e Otrantos, duke i debuar përfundimisht ushtritë osmane nga Gadishulli Apenin.

 

Ndonëse Krujën nuk e morën dot, forcat e Gjon Kastriotit arritën të çlironin zotërimet e Kastriotëve. Në janar të vitit 1484 trupat e Gjonit shpartalluan një ushtri osmane, por qëndresa e shqiptarëve filloi të dobësohej, sepse mbretëria e Napolit nënshkroi një paqe me osmanët në vitin 1483 dhe nuk e mbështeti më Gjon Kastriotin, i cili më 1484 u largua nga Shqipëria për në Itali.

 

Përpjekjet për rimëkëmbjen e principatës së Kastriotëve u bën edhe nga djali i Gjonit, Gjergj Kastrioti, i mbiquajtur Skënderbeu i Ri. Në shtator të vitit 1499 banorët e krahinave rreth Lezhës u hodhën në kryengritje dhe kërkuan që në krye të tyre të vihej i nipi i Skënderbeut, Skënderbeu i Ri. Mëse një vit qëndroi në Venedik Skënderbeu i Ri në pritmëri.

 

Vetëm në vitin 1501, pasi ushtritë osmane sulmuan Durrësin, Senati i Venedikut lejoi nisjen e Skënderbeut të Ri dhe të 150-200 luftëtarëve të tij për t’i transportuar në ishullin e Lezhës, që e kishin çliruar shqiptarët. Në gusht të vitit 1501 osmanët e pushtuan Durrësin, dhe pas nënshkrimit të traktatit të paqes me ta, në dhjetor të vitit 1502, Venediku i braktisi krejtësisht luftëtarët shqiptarë. Në kushte të tilla kryengitja erdhi duke u shuar, dhe pas një qëndrimi dyvjeçar, në shkurt të vitit 1503, Skënderbeu i Ri u largua nga Shqipëria.

 

Këto kryengritje mbyllën periudhën e luftës së gjatë mëse njëshekullore të Shqipërisë kundër pushtuesve osmanë për të mbrojtur lirinë dhe jetën e pavarur politike.

 

 

Eksodi i madh shqiptar i shek. XV

 

Gjatë periudhës së luftës së shqipetarëve kundër pushtimit osman, për shkak të dhunës, të shkatërrimeve dhe për të mos iu nënshtruar sundimit të huaj, në jetën shqiptare u shfaq dukuria e braktisjes masive të vendit. Masakrat e pushtuesve osmanë bënë që emigracioni të përfshinte të gjitha shtresat shoqërore. Shqiptarët emigruan kryesisht në Itali.

 

Valët më të fuqishme të emigracionit të shqiptarëve gjatë kësaj periudhe ishin në fund të shek. XIV gjatë pushtimeve të para osmane, më 1415-1417, gjatë pushtimit të disa kështjellave të viseve bregdetare, më 1466-1467, gjatë rrethimit të II dhe III të Krujës, pas vdekjes së Skënderbeut (1468), pas rënies së Krujës, të Shkodrës (1478-1479) etj. Në mënyrë masive emigruan edhe nga vendbanimet e tyre të Moresë (Peloponezit), si gjatë viteve ‘60 ashtu edhe më pas.

 

Emigrantë të shumtë shqiptarë u vendosën në të gjitha viset bregdetare lindore të Gadishullit Apenin, në rajonet e Venedikut deri në pjesën më jugore të tij. Numri i tyre arrinte në rreth 200 mijë veta. Shumica e tyre u vendosën në Mbretërinë e Napolit dhe rreth 100 mijë veta në krahinat e Kalabrisë e të Sicilisë, ku, duke qenë një masë kompakte e ruajtën deri në ditet tona identitetin e tyre dhe ndjenjën e krenarisë kombëtare për ngjarjet e lavdishme të shek. XV dhe Gjergj Kastriotin - Skenderbeun.

 

Valët e kësaj shpërnguljeje eksodi përfshinë edhe njerëzit e kulturës si Marlin Barleci, Marin Beçikemi, Dhimitër Frëngu e shumë të tjerë, të cilët me veprimtarinë e tyre dhanë një ndihmesë të shquar në kulturën shqiptare dhe Italiane të kohës.

 

 

1. Nga pËrshkrimi I Papa Pavlit II (1467) për eksodin e shqiptarëve drejt ItalisË

 

“Shqiptarët pjesërisht u vranë nga shpata, pjesërisht u robëruan. Ato kështjella që për të mirën tonë frenuan me vendoshmëri vërshimin e osmanëve, u detyruan më në fund të dorëzohen. Popullsitë fqinje të bregdetit Adriatik, të kapura nga tmerri dridhen gjithë ankth. Kudo frikë, kudo zi, para syve tanë vetëm vdekje e robëri. Një pamje vërtet e trishtueshme... Është e dhimbshme të shohësh barkat e të ikurve, që hidhen në brigjet e Italisë, pasi kanë lënë vatrat e tyre. I sheh të shtrirë në breg, me duar ngritur nga qielli”.

 

 

2. Nga vendimi i senatit të Venedikut i 13 Shkurtit 1468 për situatËn në Shqipëri  pas vdekjes së Skenderbeut

 

“Vdiq i madhërishmi i ndjeri Skënderbe. Me vdekjen e tij i gjithë ai vend ka rënë në një ngashërim dhe tronditje të madhe, prandaj është e nevojshme të merren masat e duhura për sigurimin si të vendeve të të ndjerit Skënderbeut të lartpërmendur, ashtu dhe të zotërimeve tona, për këtë arsye merret vendimi që, sa më shpejtë të jetë e mundur, të niset prej këtej në atë vend i nderuari zot arkipeshkvi i Durrësit, (Pal Engjëlli), i cili qëndroi shumë kohë para nesh si përfaqësues në emër të të ndjerit zotit Skënderbe të lartpërmendur dhe është një person shumë i urtë dhe besnik i bindur, ndaj nesh e shtetit tonë”.

 

 

3. PËrkujtimi i figurËs së Gjergj Kastriotit - Skënderbeut nga shqiptarët pas vdekjes

 

Pas vdekjes së Skëndebeut thonë se Shqiptarët, të habitur nga trimëria e këtij burri zunë të shihnin tek ai diçka që kalonte përtej kufijve njerëzorë dhe të kujtonin princin e dashur me këngë madhështore. Disa bura të besueshëm më kanë treguar se në valën e luftës dhe pikërisht kur çdo gjë shungellonte e oshëtinte nga armët barbare, grupe vajzash kishin zakon të mblidheshin çdo tetë ditë ndër sheshet ku kryqëzoheshin tri rrugë në qytetet ku kish sunduar dhe të këndonin lavdinë e të ndjerit princ, siç bënin burrat e lashtë në ahengjet e tyre.

Nga Historia e Venedikut e humanistit venedikas Anton Sabeliko (1436-1506), bashkëkohës i Heroit tonë Kombëtar

 

 

4. RRethimi i ShkodrËs

 

Me 15 maj të vitit 1474 arritën ndër këto fusha 7 sanxhakbejlerë me 60 mijë kalorës, më 4 qershor arriti Pasha i Rumelisë, me një ushtri të fortë dhe vendosi çadrat rrëzë malit përballë qytetit. Më 17 qershor vendosën 2 topa. Më 28 qershor edhe 2 topa të tjerë. Nuk kalonte ditë që të mos shtinin 22, 23 dhe 25 herë. Më 18 korrik, në orën 24 osmanët erdhën rrëzë mureve të këtij qyteti me një tërbim të jashtëzakonshëm dhe luftuan gjithë natën. Rreth orës 15 pësuan humbje. Atë ditë ishin vrarë 7020 osmanë. Ata u larguan më 9 gusht “.

Nga letra e 13 Gushtit 1474 e qeveritarit venedikas të Shkodrës, Anton Loredani

  Copyright©2000-2001 Trepca.net - All rights reserved