|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Forumi i Pragës për punën shkencore

28 mars 2006 /TN

 

Ana Gjokutaj

 

Vendet e Evropës dhe Azisë Qendrore (ECA) janë pas shumë prej vendeve të zhvilluara në botë përsa i takon shpenzimeve për punime kërkimore-shkencore. Sipas një raporti të ri të Bankës Botërore, fondet publike shtesë për nxitjen e novatorizmit nuk do të kishin asnjë kuptim pa siguruar gjithashtu përmirësimin e stimujve ekonomikë, pa përmirësuar infrastrukturën e informacionit dhe pa reformat arsimore.

 

Për të diskutuar në lidhje me mënyrën sesi vendet e ECA-s mund të përmirësojnë sistemet e tyre novatore dhe të nxisin një përdorim më të mirë të dijeve nga firmat, Banka Botërore po organizon gjatë datave 28-30 mars në Pragë një Forum të Ekonomisë së Dijeve. Forumi bashkëfinancohet nga Ministria e Financave dhe Qeveria çeke. Sipas Shigeo Katsu, Zëvendës President për Rajonin e Evropës dhe Azisë Qendrore në Bankën Botërore: “Shndërrimi i punës kërkimore-shkencore në një sukses tregtar është një element shumë i rëndësishëm për arritjen e zhvillimit ekonomik të qendrueshëm dhe afatgjatë në rajonin e ECA-s.
 
Kjo do të ndodhë vetëm nëqoftëse ne do të krijojmë stimujt për punonjësit shkencorë dhe bizneset që të bashkëpunojnë për rritjen e konkurrueshmërisë në përgjithësi dhe për krijimin e vendeve cilësore të punës”. Raporti i ri i Bankës Botërore, i titulluar Mbështetje Publike Financiare për Novatorizmin Tregtar (http://www.worldbank.org/eca/kestudy) analizon instrumentet e ndryshme financiare disponibël për vendet e ECA-s për nxitjen e novatorizmit dhe rekomandon një sërë reformash përpara përdorimit me efikasitet të këtyre instrumenteve.

 

Pavarësisht numrit të madh të punonjësve shkencorë dhe arritjeve arsimore të periudhës komuniste, vendet e ECA-s do ta kenë të vështirë shndërrimin e këtij potenciali në novatorizma të sukseshsme tregtare poqese universitetet dhe institucionet kërkimore-shkencore nuk punojnë bashkërisht me sektorin privat.

 

Tashmë në ECA shpenzohet më pak se 1 përqind e GDP-së për punime kërkimore-shkencore, shifër kjo shumë më e ulët se objektivi prej 3 përqind i BE-së. Për më tepër, afërsisht dy të tretat janë fonde publike, ndërsa në Evropën Perendimore 65-70 përqind e fondeve për studime kërkimore-shkencore vjen nga sektori privat. Sipas raportit, shtimi i fondeve ka pak gjasa të përmirësojë situatën poqese sektori privat nuk luan një rol më të madh. Sipas Itzhak Goldberg, kryeautor i raportit: “Fondet publike janë të pakta dhe duhet të përdoren për financimin e punës kërkimore vetëm kur ekzistojnë kushtet që ato të japin frutet e duhura”.

 

 

Këto kushte përfshijnë stimujt për nxitjen e bashkëpunimit midis bashkëpunëtorëve shkencorë dhe sektorit privat, si edhe rritjen e aksesit të publikut ndaj kompjuterave dhe internetit. Sipas Goldberg-ut, rendi është me shumë rëndësi dhe po e njejta gjë mund të thuhet edhe për zbatimin e ligjeve për mbrojtjen e të drejtave të pronësisë intelektuale dhe për përpjekjet e dedikuara në luftën kundër korrupsionit. Studimi i rendit vendet e ECA-s sipas potencialit për të investuar me efikasitet në novatorizëm (shih tabelën).

 

Treguesit e Ekonomisë së Dijes (KEI) të Institutit të Bankës Botërore janë hartuar në mënyrë të tillë për tu ardhur në ndihmë vendeve të përcaktojnë cilat janë reformat që duhet të ndjekin përpara se të investojnë më shumë fonde për nxitjen e novatorizmit.

 

Sipas raportit, ndonëse ka dallime të mëdha midis rajonit, shumica e vendeve kanë nevojë të reformojnë arsimin, të përmirësojnë infrastrukturën e informacionit dhe të përmirësojnë stimujt ekonomik përpara angazhimit të fondeve shtesë. Ndërsa vendet e reja anëtare të BE-së po ecin relativisht mirë, renditja e vendeve kandidate për në BE shpalos një sërë dobësish.

 

Kështu, p.sh. Rumania renditet në vendin e 12-të në të gjitë rajonin e ECA-s, por përsa i takon arsimit është në vendin e 20-të për shkak të shpenzimeve të ulta publike. Turqia, që ka GDP të ngjashme për frymë me Lituaninë dhe Republikën Sllovake renditet pas këtyre vendeve sipas indeksit KEI për shkak të rezultateve të ulta në vitet mesatare të shkollimit dhe arritjeve matematikore. 

 

Në këte forum merr pjesë edhe një delegacion nga Shqipëria i përbërë nga Mimoza Vokshi, Drejtore e Departamentit të Shërbimeve Tregtare dhe Eneida Guria, keshilltare në Ministrinë e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjisë.

 

Në këtë forum janë ftuar delegacionet e 27 vendeve që përfaqësojnë ministri të Arsimit, Financave, Shkencës, Industrisë dhe Tregtisë; firma të teknologjisë novatore; think tank-s; organizata jofitimprurëse; si edhe organizata partnere ndërkombëtare si Këshilli Britanik, BE, OECD dhe institucione të ndryshme lokale të Republikës Çeke.