|
- 21
janar 2006 /TN
-
Dr. Skënder GASHI - Vjenë (Austri)
-
-
Mbështetur mbi faktorin kohë, historia e Ballkanit dhe e
popujve autoktonë të tij: dardanëve, grekëve, ilirëve, thrakasve
dhe të etnive të tjera më të vogla të kohës së para invadimit të
sllavëve në këtë hapësirë, nuk mund të jenë objekt trajtimi i
sllavistikës sepse, siç e kishte thënë njëherë dijetari kosovar
I. Ajeti në një simpozium të mbajtur në Beograd, nuk është punë
e sllavistikës - dijes filologjike mbi sllavët e mbi degëzimet e
gjuhëve sllave - të nxjerr përfundime se në ç’territore jetuan
dhe u individualizuan gjuhët indoeuropiane të atyre popujve para
se në këtë hapësirë të vinin sllavët.
-
-
Në dritën e rrethanës se
e vetmja dyndje për të cilën ka
shënime të bollshme historike është ajo e sllavëve, kjo ka të
bëjë në rend të parë edhe me vendin e formimit të gjuhës e të
etnisë shqiptare e të asaj rumune në Ballkan. Kudo që të jenë
formuar, këto dy etni e gjuhë ato janë etni e gjuhë parasllave.
Në relacion me sllavët ardhës, të cilët u krishterizuan afër
rreth dhjetë shekuj pas pararendësve të shqiptarëve e të
rumunëve, mbtet çështje që s’u hy n’udhë sllavëve t’ua
përkufizojnë hapësirën etnolinguistike popujve që i gjetën, kur
erdhën në hapësirën e Ballkanit parasllav.
-
-
Për gjendjen e gjetur nga sllavët dhe pasojat që i solli ardhja
e tyre në gadishullin e Ballkanit shkroi edhe dijetari i
merituar serb I. Popović.[
khs. punimin e tij : Bemerkungen über die vorslavischen
Ortsnamen in Serbien, në Zeitschrift für slavische Philologie
Bd. XXVIII, Heidelberg 1960.]
Sllavët,
sipas këtij
studiuesi,
paskan ardhur në
Ballkan
„padyshim”
në
shek.
VI
dhe
që
atëherë
qenkan
bërë
popullatë
ndenjëtare.
-
-
Kjo
po
u
dëshmuaka
edhe
me
kontinuitetin
sllav
të
shumë
emrave të
vendeve,
midis të
cilave po biekan edhe
Lipljan
nga
Ulpiana;
Skopje
nga
Scupi.
(SG:
tjetërkund
ky
ka
thënë
se
te
Scupi
ka
kontinuitet
shqiptar
dhe
se
trata sllave Lipljan
është një formim mbi baza të etimologjisë popullore serbe [SG: i
pas shek. 12 ?) që u lind si rezultat i barazimit të atij emri,
për sllavët, të panjohur kuptimisht, me emrin lipa bot.
Tilia
„bli,-
ri”]
)
dhe
Cibrica
në
Bullgari nga
Κέβρος
e
Ogosta
nga
A(u)gusta
në
Bullgari.[
I.
Popović: Die Einwanderung der Slaven in das Oströmische Reich im
Lichte der Sprachforschung, Zeitschrift für Slawistik, Bd. III,
1958, fq. 706.]
Në
relacion me Dardaninë
antike,
përkatësisht
me
Kosovën
e
sotme,
kjo
paska ndodhur sepse
„Serbët
e pushtuan pothuaj gjithë
Serbinë
qysh me rastin e invadimit më
të
hershëm
drejt jugut të
Ballkant;
që
kjo hapësirë
nuk u takoi shteteve të
para feudale të
serbëve,
nuk e ndryshon aspak këtë
fakt sepse,
siç
u
tregua,
toponimet janë
dëshmi
e mjaftueshme për
këtë”
– thoshte
-
-
Harta Nr.
1.:
Dialektet kryesore sllave të jugut.
Drejtimet kryesore të
depërtimeve
të
sllavëve,
të
cilat
përputhen
me
gjeografinë
e
sotme
dialektore
[Hartë
e
huazuar
nga
punimi
i
Ivan
Popović:
Die
Einwanderung
der
Slaven
in
das
Oströmische
Reich
im
Lichte
der
Sprachforschung,
në
Zeitschrift
für
Slawistik,
Bd.
III, 1958, fq. 707.]
-
-
I.
Popović .[Bemerkungen ..., fq.
114 : „1. Die Serben besetzten
fast ganz Serbien schon bei dem frühesten südl. Einfall auf dem
Balkan; dass dieses Gebiet den ersten serbischen Feudalstaaten
nicht angehörte, kann an dieser Tatsache nichts ändern, da, wie
gezeigt, Ortsnamen bewiesend genug sind.]
-
-
Autori
ynë
konstatonte
në
vazhdim
se
„edhe
në
Serbi
u
zhvillua,
sado
që
më
dobët
se
në
Maqedoni,
në
Bullgarinë
perëndimre
e
në
Dalmaci,
simbioza
midis
romanëve
autoktonë
dhe
barbarëve
(SG.
ilirëve
e
thraksve)
të
romanizuar
dhe
sllavëve
ardhacakë,
kështu
që
as
në
këtë
vend
nuk
u
ndërpre
kontiniteti
midis
lashtësisë
romake
dhe
mesjetës
sllave”.[
khs.
cit.
origj.
„2. Auch in Serbien entwickelte sich, wenn auch schwächer als in
Mazedonien, Westbulgarien und Dalmatien, die Symbiose zwischen
den altangesessenen Romanen und romanisierten Barbaren und den
slavischen Einwanderern, so dass auch in diesem Land die
Kontinuität zwischen dem römischen Altertum und dem slavischen
Mittelalter nicht unterbrochen sein kann.“ Ivan Popović:
Bemerkungen ... fq. 114.]
-
-
Po
këtë
mendim
autori ynë
e
elaboronte
edhe
në
një
punim
tjetër
të
tijin.
Këtu
ky konstatonte se: „Mund të merret se që në shek. 6 i gjithë
Ballkani, me fare pak përjashtime ishte bërë vend i sllavëve dhe
se rrjeti i vendbanimeve sllave ishte i dendur pothuaj
gjithandej kah, jo vetëm në Jugosllavi e në Bullgari, të cilat
edhe mbetën vende të sllavëve, porse gjithashtu edhe në Greqi e
në Shqipëri, në të cilat pas sllavizimit ndodhi desllavizimi”.[
Es ist also damit zu rechnen, dass bereits im VI Jh. Der gesamte
Balkan, mit ziemlich geringen Ausnahmen, zu einem slavischen
Land geworden ist, und dass das Netz der slavischen Siedlungen
fast überall dicht war, nicht nur in Jugoslavien und Bulgarien,
die eindeutig slavisch gebieben sind, sondern auch in
Griechenland und Albanien, wo es nach der frühen Slavisierung
zur Entslavisierung gekommen ist“ Nga: I. Popović: Die
Einwanderung ..., fq. 709]
-
-
Kjo
tezë
e
autorit
tonë
lidhet
me
mendimin
e
përhapur
dhe
të
pësëdytur
deri
në
ditë
tonat,
kinse
në
hapësirën
etnolinguistike
të
shqipes
paska
pasur
një
rishqiptarizim,
një
desllavizim
të
nomenklaturës
topike,
gjë
që
nuk
i
përgjigjet
realitetit.
Desllavizimi
apo
rishqiptarizimi
i
toponimisë
së
hapësirës
etnolinguistike
shqiptare
nuk
ka
ndodhur
kurrnjëherë
(nëse
lehet
anash
një dekret që nuk u realizua i mbretit Zog dhe
tentimi
më
shumë
se
naiv
i
njëfarë
Komisioni
të
„Standardizimit”
të
toponimisë
së
Kosovës
që
doli
pas
Luftës
për
Kosovën,
1999).
Të
gjithë
ata
që
kanë
menduar
e
vazhdojnë
të
mendojnë
gabimisht
se
paska
pasur
(ri)shqiptarizim
të
toponimisë
nisen
nga
fakti
se
një
punë
të
këtillë,
në formë të organizuar, shtetërore, me akademinë greke të
shkencave në krye,
e
kanë
bërë
grekët.
-
-
Kështu,
psh.
I.
Popović
konstatonte se procesi i rigreqizimit që
më
së
pari paska filluar në
Peloponez,
„Në
vetë
Heladën,
ku
shtresa sllave u mbulua përsëri
nga gjuha greke,
nuk mund të
ndiqet më
fati i toponimeve parasllave;
përkundër
kësaj,
dalin edhe sot në
gojën
e greqishtfolësve
trajta shumë
të
vjetra toponimesh sllave të
cilat,
sikundër
u tha,
do
të
jenë
lindur poashtu në
kohën
e ngulimeve më
të
herëshme
të
sllavëve,
prandaj në
to
ruhen trajta më
të
vjetra se gjuha e shkruar,
letrare e Cyrillit dhe e Methodit.
[I.
Popović: Die Einwanderung ..., fq. 706.]
Çështje
„shumë
më
e
vështirë
është
ajo nëse
edhe në
Jugoslavi,
përkatësisht
në
Ballkanin Perëndimor
sllavët,
me
rastin e ardhjes së
tyre,
gjetën
këndej
përkrah
romakëve
edhe ilirë.
” -
thotë
autori ynë.
-
-
Sado që
ky,
njëherë,
e
hedh poshtë
mendimin
pozitiv të
P.
Skok për
një
kontakt të
sllavëve
me ilirët,
ngre zë
kundër
mendimit të
autorit Schütz
i cili
„në
librin e tij
„Die
geographische Terminologie des Serbokroatischen”
ishte përpjekur
ta dëshmonte
të
përkundërtëm,
përkatësisht
që
Ballkani perëndimor
(më
saktësisht
sterea e tij)
në
kohën
e dyndjes së
sllavëve
na paska qenë
një
hapësirë
e
pa njerëz,
kështu
që
sllavët
e paskan gjetur këtë
hapësirë
si
një
vakum”.
-
-
Vetë
I.
Popović
thotë
se
megjithatë
„edhe
këtu
duhet t’i
kemi parasysh elementet josllave,
përkatësisht
parasllave”
dhe se
„Nëse
në
këtë
mes kemi të
bëjmë
me
ilirë
ende të
ruajtur apo me ilirë
të
romanizuar,
mbi bazën
e gjendjes së
sotme të
dijes,
për
fat të
keq,
nuk mund të
vendoset”.[
Popović: Die Einwanderung ..., fq. 713.]
Megjithatë,
për
I.
Popović
-in, mbetet punë e kthjellët se këta
autoktonë
flisnin që
të
gjithë
gjuhë
indoeuropiane:
„Në
kohën
e fillimit të
sllavizimit,
kemi të
bëjmë
gjithandej me gjuhë
indoeuropiane:
në
perëndim
(në
Jugosllavinë
e
sotme,
duke e pëjashtuar
Serbinë
lindore dhe Maqedoninë)
pstaj në
Shqipëri
flitej ilirisht,
në
lindje
(në
Bullgari,
në
Serbinë
lindore e pjesërisht
[edhe]
në
Maqedoni)
-
thrakisht;
së
fundi,
për
në
jug të
Maqedonisë,
duhet marrë
në
konsideratë
edhe makedonmishten
[jo
maqedonishten e sotme,
vër.
e
imja.]e
vjetër”[
Popović: Die Einwanderung ..., fq. 712.]
parasllave.
-
-
Mbi bazën
e kësaj
analize,
I.
Popović
konstaton se
„
[…]
ne
kemi dëshmi
të
sigurta se në
stere
[SG:
pjesën
kontinentale]
materialin gjuhësor
-
sllavët,
së
pakut në
lindje,
praktikisht në
hapësirën
bullgare
-
jo
gjithëherë
e
morën
nga grekët
e nga romakët,
porse edhe drejtpërdrejt
nga popuj të
tjerë
përkatësisht
nga barbarët
[SG:
ilirët
e thrakët]
autoktonë”
[…]
Me
fjalë
të
tjera,
kur sllavët
u dyndën
në
Ballkan,
gadishulli ishte së
pakut pjesërisht
ende i banuar nga barbarë
dhe jo kryekreje nga latinë,
përkatësisht
grekë.[
Poai, poaty, fq. 712.]
Këtë
pjesë
të
trajtesës
së
tij,
I.
-
-
Popović
e mbyll me bindjen e tij se
„Gjuha
thrakase,
ç’është
e
drejta,
nuk ka vdekur ende,
sepse ajo vazhdon të
jetojë
në
formën
e saj të
shqipes”[
Popović:
Die
Einwanderung
...,
fq.
713.]
së
sotme,
për
ta përfunduar
këtë
me
konstatimin,
përkitazi
me huazimet sllave të
shqipes,
për
të
cilat ky thotë
se:
„disa
albanologë
e
marrin vendosjen e sllavëve
në
Shqipëri
si një
dyndje të
mëvonëshme
(shek.
VII)
e
cila ngjau në
kohën
kur shqiptarët
tashmë
banonin në
Shqipëri;
siç
kujtoj se e kam treguar edhe vetë
bindshëm
(në
ZfsPh.XXVI),
kjo tezë
është
kryekëput
e gabueshme sepse të
gjithë
emrat parasllavë
të
Shqipërisë,
që
sot përdoren
nga shqiptarët,
shqiptarët
i morën
me ndërmjetësimin
e sllavëve”.[
Poai, poaty, fq. -709.]
-
-
Ky
pranonte
megjithatë
se
„Ç'është
e
drejta,
nuk
mund
të
pranohet
që
i
gjithë
ndikimi
sllav
mbi
shqiptarët
të
ketë
ndodhur
që
në
krye
të
herës
në
hapësirën
e
sotme
të
Shqipërisë;
aq
më
parë
duhet
të
llogarisim
|