|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 

 

   
 

Kanceri dhe terapitė e mundėshme; Dieta e pasur me fibėr nuk parandalon kancerin e zorrėve: Vitamina D ndihmon mushkėritė

 
 

 

21 dhjetor 2005 /TN 

Zėri i Amerikės (20.12.2005) - Astrit Lulushi, Uashington

Kanceri dhe terapitė e mundėshme

Shkencėtarėt amerikanė botuan kėto ditė njė raport me udhėzime tė reja qė mjekėt duhet tė kenė parasysh kur rekomandojnė mėnyrat e trajtimit tė kancerit tė gjirit. Rreth 20 mijė gra amerikane diagnostikohen ēdo vit me kancer nė gji dhe shumė prej tyre i nėnshtrohen trajtimit me kimoterapi qė nė disa raste ka efekte anėsore tepėr tė rėnda.

Por shkencėtarėt thonė se kėto efekte mund tė shmangen duke pėrdorur ilaēe tė tjera nė varėsi nga lloji i kancerit. Ninan Rozen thotė se ėshtė mė fat. Ajo jo vetėm qė po e mposht kancerin, por po shmang edhe pasojat e rėnda qė rrjedhin nga trajtimi i kėsaj sėmundjeje.

Nė fillim tė kėtij viti, mjekėt hoqėn njė tumor nga gjoksi i saj. Tumori ishte i madh rreth 50 milimetra dhe pas heqjes, Ninės i duhej t’i nėnshrohej kimoterapisė pėr tė parandaluar rishfaqjen e kancerit. Edhe ajo vetė e kuptoi se nuk kishte rrugėdalje tjetėr. Kimoterapia shpėton ēdo vit jetėn e mijėra njerėzve.

Por efektet anėsore tė saj mund tė jenė tė rėnda. Pėr kėtė arsye Nina Rozen kėrkoi mendimin e njė mjeku tjetėr. Mjeku Dana Farber thotė se bazuar nė analiza e prova shtesė u arrit nė pėrfundimin se mundėsia pėr rishfaqjen e tumorit tek Nina ishte shumė e vogėl dhe se pėrfitimet nga kimoterapia nuk do tė ishin tepėr tė mėdha pėr tė. Sipas statistikave, kimoterapia u vjen nė ndihmė vetėm rreth 15 pėrqind te pacienteve me kancer nė gji, tek 25 pėrqind kanceri rishfaqet dhe 60 pėrqind e pacienteve mund tė trajtohen mė mirė me ilaēe tė tjera.

Nė listėn e udhėzimeve pėr trajtime tė reja theksohet se kanceri i gjirit duhet parė jo si njė sėmundje e vetme por si grup sėmundjesh, bazuar nė veēoritė e tumorit, prandaj mjekėt duhet tė tregohen mė seleksionues nė zgjedhjen e mėnyrave tė ndryshme tė trajtimit sipas veēorisė sė pacientėve. Nė listėn e udhėzimeve thuhet se pėrpara se mjekėt tė zgjedhin kimoterapinė si mėnyrė pėr trajtimin e pacientėve, ata duhet tė kryejnė analizat e tumorit pėr tė parė nė se tumori ushqehet nga hormone.

Kjo sugjeron qė pacientit t’i ofrohen ilaēe Tamiksofen pėr bllokimin e hormoneve. Nė rekomandimet pėr trajtimin e kancerit thuhet se analiza ose prova tė tjera mund tė pėrdoren pėr tė identifikuar kanceret e gjirit bazuar nė pėrbėrjen gjenetike dhe tė proteinave, duke lejuar madje edhe terapi me goditjen e drejtpėrdrejtė tė vatrės sė kancerit.

Mjekja Lisa Keri pranė universitetit Ēapel Hill tė Karolinės sė veriut thotė se kjo mėnyrė pėrbėn njė ndryshim tė thellė nė mėnyrėn e trajtimit tė kancerit, pasi teknologjia e re u lejon mjekėve tė shohin pėrbėrjen molekulare dhe biologjike tė tumorėve. Disa shkencėtarė parashikojnė se udhėzimet e reja pėr trajtimin e kancerit nėse zbatohen mund tė pėrgjysmojnė rastet e pėrdorimit te kimoterapisė, duke lejuar pacientė tė tillė si Nina Rozen tė mposhtin kancerin vetėm duke marrė ēdo ditė njė tablet tė thjeshtė.

Dieta e pasur me fibėr

Njė studim i ri tregon se dieta me fruta, perime dhe drithra, tė pasura me fibėr, nuk luan ndonjė rol tė madh nė parandalimin e kancerit tė zorrės sė trashė, ndryshe nga sa mendohej mė parė. Megjithatė, Xhejn Stevens thotė se ngrėnia e njė sasie sado tė vogėl tė ushqimeve qė pėrmbajnė fibėr ėshtė mirė pėr shėndetin. Xhejn si shumė tė tjerė vazhdon tė mendojė se pėrdorimi i frutave, perimeve dhe nėnprodhimeve tė drithrave mund tė pakėsojė rrezikun e prekjes nga kanceri nė zorėn e trashė.

Por njė studim i botuar nė revistėn e shoqatės amerikane tė mjekėsisė thotė se kjo nuk ėshtė e vėrtetė. Mjekja Stefani Smith-Uorner, pranė universitetit tė Harvardit thotė se ngrėnia e ushqimeve tė pasura me fibėr nuk ka lidhje me uljen e rrezikut tė kancerit tė zorrėve. Mjekja Smith-Uorner dhe kolegėt e saj kryen njė studim tė gjėrė ndėrkombėtar qė shqyrtoi nga afėr zakonet e ngrėnies sė ushqimeve me pėrmbajtje fibre mes 725 mijė njerėzėve pėr afro 20 vjet.

Sipas studimit, rreth 8 mijė vetė prej pjesmarrėsve nė studim u prekėn nga kanceri nė zorrėn e trashė. Mjekja Smith-Uorner thotė se personat qė pėrdoren ushqime me pėrmbajtje tė lartė fibre ndodheshin njėsoj nė rrezik pėr kancer tė zorėve me ata individė qė pėrqorėn ushqime me pėrmbjatje tė ulėt fibre. Por megjithėse pėrdorimi nė sasi tė madhe i ushqimeve me pėrmbajtje fibre ndikoi pak nė uljen e rrezikut tė kancerit nė zorrėn e trashė, tė dhėnat treguan se ato ndihmojnė nė uljen e rrezikut tė sėmundjeve tė zemrės dhe diabetit.

Mjekėt thonė se pėrdorimi i ushqimeve tė tilla ėshtė i rėndėsishėm dhe shtojnė se pėr parandalimin e kancerit tė zorrės sė trashė janė tė efektėshme masa tė tilla si mospirja e duhanit, pėrdorimi i kufizuar i mishit dhe pijeve alkoholike dhe ushtrimet e rregullta fizike.

Vitamina D

Gjatė studimit me rreth 14 mijė amerikanė, shkencėtarėt arritėn nė pėrfundimin se personat qė kanė nivele tė larta tė vitaminės D nė gjak janė tė prirur tė kenė mushkėri mė tė shėndetėshme sesa ata qė kanė vitaminė D nė nivele tė ulta. Kjo u vu re mė qartė tek personat mbi 60 vjeē dhe tek ata qė pijnė duhan. Studime tė mėparėshme kanė trteguar mbi tė mirat e vitaminės kundėr ostoeporozės, hipertensionit, diebetit dhe disa llojeve tė kancerit. Pėrsa i pėrket mushkėrive, shkencėtarėt thonė se ka tė ngjarė qė vitamina D duket se ndihmon nė rigjenerimin e qelizave tė dėmtuara. Vitamina D, thonė ata, mund tė veprojė tėrthorazi edhe nėpėrmjet sistemit imunitar.


 |  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 


                              Copyright©2000-2005 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.