|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Ballkani, Kosova – Një sfidë për Europën

20 dhjetor 2005 /TN  / Marrë nga QIK

 

Shkruan: Besnik MUSTAFAJ*

Ndër të gjitha përcaktimet e politikanëve për Ballkanin, më i sakti më duket ai i Çurçillit, i cili thotë se Ballkani prodhon histori më shumë nga ç’mund të mbajë. Prodhimi i historisë me tepricë nënkupton ekzistencën e një energjie njerëzore shpërthyese, e cila për më tepër gjatë shekujve ka qenë vazhdimisht policentrike dhe me intensitet të ndryshëm nga një qendër tek tjetra, ç’ka edhe ka krijuar jashtë Ballkanit një përfytyrim të gabuar për përmasat e vërteta të gadishullit tonë.
 
Në udhëtimet e mia në Europë si shkrimtar e si diplomat, rrallë kam takuar njeri që ta dinte se ky skaj juglindor i Europës kishte vetëm 421 mijë kilometër katror dhe 35 million banorë, përfshirë këtu edhe Greqinë e Slloveninë, anëtare me të drejta të plota në B.E. Sa për krahasim po përmend se Franca është afro 550 mijë kilometra katrorë dhe ka afër dyfishin e popullsisë së Ballkanit.

Por duhet pohuar me kënaqësi se diçka thelbësore ka ndryshuar në pamjen e Ballkanit të sotëm. Nuk kemi më si dikur disa qendra graviteti jashtë tij, qendra që ndikonin shumë në përplasjet tona të përgjakshme brenda me njëri – tjetrin. Për herë të parë kemi të gjithë një qendër të përbashkët graviteti dhe ky është Brukseli, qoftë me Bashkimin Europian, qoftë edhe me NATO-n.

 

Ky ndryshim ka dhënë tashmë rezultatet e para pozitive. Ne të gjithë flasim më në fund edhe me njëri – tjetrin të njëjtën gjuhë e që është gjuha e integrimit. Për më tepër, kjo gjuhë po bëhet dita-ditës më e sinqertë, gjë që nuk ka ndodhur më parë. Është një përparim i madh. Mbetet problemi i intensitetit të ndryshëm të energjisë nga një kryeqytet në tjetrin, i cili fatmirësisht nuk prodhon më pasoja dramatike si dikur, por që në realitetin e afrimit të këtij rajoni me Brukselin përkthehet në shpejtësi të ndryshme. Kroacia është në krye të karvanit. Maqedonia ka bërë një pjesë të mirë të rrugës. Shqipëria pret mbylljen shumë shpejt të negociatave për Marrëveshjen e Stabilizim

 

– Asocimit. Unioni Serbi – Mali i Zi sapo ka marrë lajmin për çeljen e këtyre negociatave. Ndërsa Bosnje-Hercegovina ka një premtim serioz për çeljen e këtyre negociatave.

Kam përjashtuar nga ky shqyrtim i shpejtë Turqinë, e cila paraqet një rast më vete si dhe Rumaninë e Bullgarinë, të cilat, nëse gjërat shkojnë deri në fund mirë, me 1 janar 2007 do të jenë anëtare të Bashkimit Europian.

Sfidën e vet të parë lidhur me këtë rajon Europa e ka fituar, duke zgjidhur në favor të integrimit dilemën për të ardhmen e të gjitha këtyre vendeve, pa përjashtim. Por ishte një sfidë që Europa e kishte vetëm me vetveten. Është e rëndësishme të kujtohet se fryma e vendimeve të Samitit të Selanikut nuk u cënua as pas asaj që ndodhi me Kushtetutën Europiane. Pra, duke zgjidhur këtë dilemë, Europa deri tani ka fituar vetëm mbi vetveten. Mbetet që puna e saj të spostohet kryesisht në rajonin tonë, në mënyrë që ajo të bëhet edhe pjesë e fitores tonë mbi veten tonë. Pyetja që shtrohet në këto rrethana është: Sa do të ketë Europa vullnet për të vënë një pjesë të ekspertizës së saj dhe të financimeve të saj në shërbim të reformave të domosdoshme për secilin nga vendet tona?

Kemi hyrë kështu në një proces komplementariteti midis punës që duhet dhe mund të kryejmë vetë ne, vendet e rajonit, dhe punës që duhet të bëjë për ne e me ne Bashkimi Europian. Do të ndalem edhe një herë për një çast te distancat e ndryshme, që duhet të përshkojë secili prej nesh për të mbërritur në Bruksel. Në thelb, kjo diagramë pasqyron nivelin e ndryshëm që ka në secilin nga këto vende ndërtimi i shtetit ligjor dhe zhvillimi i ekonomisë. Me fjalë të tjera, gjithandej në këtë Ballkan institucionet e demokracisë janë të brishta. Por aty - këtu ato janë akoma më të brishta. Gjithandej ka një prapambetje ekonomike.

 

Por aty - këtu kjo prapambetje është akoma më e rëndë. Janë diferenca në pjekurinë e institucioneve dhe diferenca ekonomike, të cilat gjithsesi mbartin rrezikun e destabilitetit. Eksperienca na mëson se zakonisht destabiliteti në Ballkan nuk mbetet i izoluar. Në cilindo vend që të ndodhë, ai do ta përfshijë në një mënyrë a në një tjetër krejt gadishullin.
 
Ekzistojnë tashmë një numër strukturash rajonale të karakterit politik, diplomatik dhe ekonomik, mbi të cilat mbështetet një bashkëpunim në rritje e në zgjerim midis vendeve të Ballkanit. Megjithatë, unë jam i bindur se pa një kujdestari të afërt dhe të vazhdueshme të Bashkimit Europian, ne vetë nuk jemi ende në gjendje të shuajmë diskordancat e shkaktuara nga diferencat e panivelushme që ka progresi tek ne. Kjo kujdestari është misioni historik i Bashkimit Europian ndaj Ballkanit. Por është një mision me faturë dhe për këtë ne jemi të vetëdijshëm.

Kujdestarinë europiane, që mund ta emërtojmë edhe shoqërim europian të këtyre vendeve në rrugën e plotësimit të standarteve ligjore, institucionale dhe ekonomike, unë nuk e mendoj si një ndarje baraziste të zarfit të ndihmave me merakun për të qetësuar sa më mirë rudimentet e xhelozive tona të vjetra me njëri-tjetrin, por si një përqëndrim të vullnetshëm në vatrat ku problematika është më e mprehtë dhe më urgjente, pa harruar kurrsesi të tjerët.

 

Tani e në muajt në vazhdim, të gjithë e dimë, epiqendra e ankthit tonë do të jetë Kosova. Mendoj se puna për zgjidhjen përfundimtare të kësaj nyjeje të mplakur ka filluar mirë. Jo vetëm në Prishtinë, por edhe në Beograd e në mbarë komunitetin ndërkombëtar shohim unanimitet në një pikë: nuk mund të ketë kthim te statusi i para vitit 1999. Mbetet që ky unanimitet të krijohet edhe për statusin e ri. Do të zgjatesha shumë po të rreshtoja të gjitha propozimet që qarkullojnë e që vijnë nga qeveri të ndryshme apo institute opinionbërëse në Europë e SHBA. Por Bashkimi Europian, as nëpërmjet Komisionit e as nëpërmjet Këshillit të Ministrave nuk ka shfaqur ende zyrtarisht ndonjë propozim dhe kjo ka shpjegimin e vet.

Po përfitoj nga rasti për të paraqitur shkurtimisht pikëpamjen time: Rezultati i negociatave duhet të jetë një kompromis. Në Ballkan nuk ekziston kultura e kompromisit dhe kjo është një rrethanë që duhet mbajtur mirë parasysh, veçanërisht nga vendet e përfaqësuara në Grupin e Kontaktit dhe nga Zoti Ahtisari me ekipin e tij. Por na takon të gjithëve, europianë e amerikanë, të punojmë fort për përgatitjen e këtij kompromisi.

 

Tashmë duhet menduar po aq seriozisht sa për negociatat edhe për pasnegociatat, në mënyrë që kompromisi i pashmangshëm të pranohet nga opinioni publik shqiptar dhe ai serb. Këto negociata nuk do të jenë një proces i zakonshëm diplomatik, që zhvillohet mes profesionistësh dhe rezultati mbetet për t’u pranuar ose jo në nivel kancelarish. Mua më duket se gjithë preokupimi i negociatorëve kosovarë e serbë sot lidhet pikërisht me pasnegociatat. Aq i fortë është ky preokupim tek ata, sa siç më thonë, edhe në Prishtinë, edhe në Beograd shihen shumë pak përgatitje në terma konkretë teknikë për temat që do të diskutohen mes palëve. Ndërkohë që retorika politike vetëm rritet. Gjykuar mbi këtë retorikë, vërej me çudi se serbët kanë nxjerrë pak ose hiç mësime nga procesi i shpërbërjes së Jugosllavisë për t’u bërë realistë.

Nga ana tjetër, Bashkimi Europian dhe SHBA, duke u rezervuar në këtë periudhë të shprehen për formën konkrete të rezultatit të dëshirueshëm nga negociatat, ndoshta vërtet i shmangen akuzës, të cilën do ta quaja akuzë spekulative, sipas të cilës nuk duhen paragjykuar negociatat, por nga ana tjetër lënë dashje pa dashje shteg për ëndërrime maksimaliste si nga njëra palë edhe nga tjetra.
 
Duke pranuar se nuk ka kthim prapa, këtyre negociatave u është hequr me unanimitet serbo – shqiptar e ndërkombëtar suspensi. Moskthimi prapa nuk mund të jetë gjë tjetër veç shkëputje, pavarësi e Kosovës. Mbetet për t’u konceptuar gjatë negociatave kjo pavarësi dhe këtu është hapësira për ndërtimin e kompromisit, drejt kësaj hapësire, mendoj unë, duhet t’i shtyjnë edhe Bashkimi Europian, edhe SHBA grupet e negociatorëve qysh tani, në mënyrë që puna e të gjitha palëve të përqëndrohet tek e mundshmja.

Unë jam shprehur për pavarësinë e kushtëzuar, e cila në thelb sigurisht që është pavarësi, por realizimi i kësaj pavarësie duhet të pranohet si një proces i shoqëruar nga prania ushtarake dhe civile ndërkombëtare, me qëllim garantimin e të drejtave të minoritetit serb dhe të minoriteteve të tjera si dhe mbështetjen dhe monitorimin e ndërtimit të shtetit ligjor.
  
Duke u shprehur se ndër kushtet e forta përfshihet mosndryshimi i kufijve me dhunë as e pa dhunë, qeveria shqiptare dekurajon pa mëdyshje çdo lloj korenti në Shqipëri apo në Kosovë, që do të ëndërronte bashkim të Kosovës me Shqipërinë apo edhe bashkim të Kosovës me territoret e banuara nga shqiptarë në Maqedoni apo në Mal të Zi. Marrja e një pozicioni të tillë të hapur e të qartë nga ana e qeverisë sonë është kritikuar menjëherë në Beograd, është kritikuar edhe në Prishtinë, por është kritikuar ashpër edhe nga opozita në Tiranë.

 

Megjithatë ne kemi vazhduar të shprehemi në këtë logjikë, edhe pse Shqipëria nuk është aktore e e drejtpërdrejtë në negociata, sepse kemi ecur me bindjen se ndihma jonë më e madhe qëndron së pari te inkurajimi i negociatorëve të Kosovës për t’u ulur në tryezë me serbët me vullnetin e sinqertë për të pranuar kompromise dhe pastaj ne besojmë se kështu ndihmojmë sado pak për të parandaluar ndonjë zhgënjim të opinionit publik sidomos në Kosovë.
 
Zhgënjimi do të çonte edhe në mospranimin e rezultatit, edhe në zhvlerësimin e klasës politike që drejton sot institucionet dhe ka fatin historik për të qenë negociatore. Një zhvlerësim i mundshëm i klasës politike do të krijonte një zbrazëti me pasoja shumë të rrezikshme për paqen e stabilitetin, sepse do t’u hapte vend në skenë racës së radikalëve demagogë, të cilët nuk mungojnë dhe punojnë natë e ditë me këmbëngulje të madhe.

Kapërcimi i kësaj periudhe të ndërlikuar me qetësi dhe logjikë sidomos në Kosovë e në Mal të Zi, do të shënojë një erë të re në krejt marrëdhëniet ndërkombëtare të këtyre vendeve të shtrira në bregun lindor të Mesdheut. Mendoj se duke marrë pavarësinë Kosova, duke u zhvilluar një referendum transparent e demokratik në Mal të Zi, pavarësisht nga rezultati, edhe Kosova, edhe Serbia, edhe Mali i Zi do të ndjehen më të çliruara për t’u përqëndruar në mënyrë më moderne te identiteti i vet i vërtetë. Dhe ky identitet do t’i shtyjë drejt zgjerimit të bashkëpunimit edhe me bregun jugor të Mesdheut.

 

-------------------------------------------

Fjalë e mbajtur në Konferencën e organizuar dje në Romë më 19 dhjetor 2005 me titull: BALLKANI, KOSOVA – NJË SFIDË PËR EUROPËN

*Autori është ministër i Punëve të Jashtme të Shqipërisë