|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 

 

   
 

Transplantimi i fijeve nervore: Nikotina dhe duhani pa tym

 
 

 

23 nėntor 2005 /TN 

Zėri i Amerikės (22.11.2005) - Astrit Lulushi, Uashington

Transplantimi i fijeve nervore

Mjekėt nė spitalin e universitetit Johns Hopkins afėr Uashingtonit kryen njė operacion tė rrallė transplantimi tė fijeve nervore nga nėna tek djali  i saj 19 vjeēar pėr riaktivizimin e krahut tė djathtė qė ai e kishte dėmtuar rėndė gjatė njė aksidenti. Shkencėtarėt thonė se transplantimi i fijeve nerovore tani nuk ėshtė mė diēka e rrallė dhe gjithnjė e mė shumė njerėz tė gjymtuar, po rifitojnė aftėsinė e pėrdorimit tė tyre.

Njė rast i tillė ėshtė ai i 19 vjeēarit Nik Anderson, tani me fije nervore tė transplantuara nė krah. Zyrtarė tė spitalit universitar Johns Hopkins thonė se operacioni zgjati 6 orė dhe  ēdo gjė shkoi mirė. Ata shpresojnė qė  brenda pak muajve tė shohin shenjat e para tė suksesit.

Nik Andersoni u plagos rėndė nė dorėn e djathtė nė dhjetor tė vitit 2004 gjatė njė aksidenti ku ai humbi edhe kėmbėn e majtė deri poshtė gjurit. Krahut tė tij i mungon kyēi  i brylit dhe dy – tre fije kryesore nervore i ka tepėr tė dėmtuara.

Operacioni u krye nga kirurgu Allan Belzberg. Ai thotė se tani pėr tani ėshtė herė tė flitet rreth suksesit tė operacionit dhe vetėm pas 3-4 muajsh, mjekėt pritet tė shohin nėse segmentet e transplantuara tė nervit kanė zėnė vend si duhet. Pas njė viti – njė viti e gjysėm, ata do tė mėsojnė nėse krahu i  pacientit tė tyre ka rifituar aftėsinė lėvizėse.

Disa javė para operacionit, kirurgu Belzberg kishte shpresuar  pėr riaftėsimin e krahut tė Nikut pa patur nevojė pėr transplantim, por gjatė ndėrhyrjes kirugjike ai vuri re se dėmtimi i krahut kishte qėnė mė i rėndė sesa ē’mendohej. Pėr kėtė arsye mjekėt vendosėn tė shqyrtonin mundėsinė e transplantimit.

Fijet nervore pėr transplantim rrallė dhurohen nga persona tė gjallė. Ato zakonisht merren nga tė vdekurit, tė cilėt kur janė gjallė lėnė me testament pėrdorimin e pjesėve tė organeve tė tyre pėr transplantime ose kėrkime mjekėsore nė spitale. Operacione tė tilla transplantimi tė fijeve nervore kanė ardhur duke u shtuar dhe shpresat tani janė mė tė mėdha se kurrė mė parė pėr riaftėsimin e gjymtyrėve tė dėmtuara. Nėna e Nikut, Franceska, dhuruese e fijeve nervore pėr djalin e saj, thotė se ndjehet shumė optimiste pėrsa i pėrket rezultatit tė operacionit.

 
Nikotina

Ndėrkohė shkencėtarėt thonė se nikotina nuk ėshtė mė shumė e dėmshme sesa kafeina, por ajo qė e bėn tė rrezikshme nikotinėn ėshtė mėnyra e marrjes sė saj nėpėrmjet tymosjes, pra pirjes sė cigares. Rreth 400 mijė amerikanė vdesin ēdo vit si pasojė e sėmundjeve tė shkaktuara nga pirja e duhanit. Pėr kėtė arsye, shoqata amerikane e kancerit u bėn thirrje njerėzve qė ta lėnė duhanin qoftė edhe pėr njė ditė, me shpresė se ky 24 orėsh tė jetė hapi i parė pėr heqjen dorė nga varėsia e nikotinės.

Nė rrethet shkencore ekziston bindja se duhani ėshtė i rrezikshėm. Doktor Ken Uorner pranė universitteit tė Miēiganit thotė se megjithatė duhani pėrtypės ėshtė shumė mė pak i dėmshėm se sa cigarja dhe tymi i saj.

Por zyrtarėt e shėndetit publik nuk janė dakord se deri nė ēfarė mase njėra formė e pėrdorimit tė duhanit ėshtė mė pak i dėmshme. Sipas njė studimi nė kolegjin mbretėror tė mjekėve nė Londėr, duhani pa tym ėshtė 10 herė mė i padėmshėm sesa duhani i cigareve. Tė dyja prodhimet pėrmbajnė sasi tė madhe nikotine. Nikotina nė vetvete ėshtė njėsoj si kafeina, por ėshtė tymi i cigares ai qė dėrgon nikotinėn nė mushkėri dhe qė bėhet shkaktar pėr vdekje.

David Svinor pranė universtitetit kanadez tė Otavės thotė se debati ėshtė rreth mėnyrės sė dėrgimit tė nikotinės nė organizėm dhe nėse gjėndet njė mėnyrė tė padėmshme pėr shpėrndarjen e saj, shumė mė pak njerėz do tė gjejnė vdekjen nga nikotina.

Mėnyrė mė pak e dėmshme pėr shpėrndarjen e nikotinės ėshtė nėpėrmjet paisjeve tė pėrkohėshme qė vendosen nė krah dhe ēimēakėzėve me nikotinė. Por prodhime tė tilla pėrmbajnė sasi shumė tė pakėt nikotine dhe vetėm 10 pėrqind e personave qė i pėrdorin ato kanė sukses nė lėnien e duhanit. Duhani pa tym, me sasi tė madhe nikotine mund tė jetė njė alternativė realiste.

Nė Suedi, shkencėtarėt kanė prodhuar njė lloj duhani tė quajtur Snus. Snusi nuk tymoset por mbahet nė gojė. Shitja e snusit ka ardhur duke u rritur dhe nė dy tre vjet, pritet qė numri pėrdoruesve  tė kėtij prodhimi tė barazohet me numrin e pėrdoruesve tė cigareve. Shumė suedezė tani pėrdorin snus nė vend tė cigareve dhe niveli i rasteve tė kancerit, pėrfshi kancerin nė gojė, mes tyre ka rėnė dukshėm. Doktor Davis Svenor thotė se mendimi i pėrgjithshėm ėshtė se kjo mund tė jetė zgjidhja e problemit qė shkaton duhani.

Shefi  i shėndetėsisė sė Shteteve tė Bashkuara, (Kirurgu i Pėrgjithshėm), Admiral Riēard Karmona thotė se ai nuk do tė pėrkrahė asnjė mėnyrė pėrdorimi tė duhanit pa tym, pa dalė mė parė studime qė tė tregojnė se prodhime tė tilla janė mė pak tė dėmshme pėr shėndetin.

Por pasoja qė shumė vetė kanė frikė ėshtė mesazhi se nėse duhani pa tym pėrkrahet si njė alternativė pėr cigaret, atėherė  firmat e duhanit  mund ta pėrdorin atė pėr tė  tėrhequr konsumatorė tė rinj. Dhe kėtu nė Shtetet e Bashkuara, besueshmėria ndaj firmave tė prodhimit tė cigareve ėshtė shumė e lėkundėshme, pasi ato shpesh  janė akuzuar pėr manipulimin e prodhimeve tė tyre pėr tė joshur konsumatorėt.


 |  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 


                              Copyright©2000-2005 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.