Reflekse pas leximit të librit “Papa global Wor(l)d të Rexhep M. Shala

FJALA NË DIMENSIONET GLOBALE

21 nëntor 2005 /TN

Jeton KELMENDI

Një formë tjetër e shkrimit të prozës, që padyshim kërkon një lexim krejtë më ndryshe. Si një lexues i pasionuar, ngjarja më tërhoqi… Koncepti stabil në komunikimin e romanit “Papa Global Wor(l)d”, që në pak hapësirë të përfshijë sa më gjerë botën, madje atë të brendshme dhe botën e jashtme, t’i zhvendos ngjarjet prej një vendi në tjetrin.

Autori që e quan global, kështu i qaset veprës nga prizma e brendshme, ose realiteti shpirtror, duke u fokusuar në globalizimin e fjalës dhe botës. Në letrat shqipe, së paku unë, nuk kam pasur rastin ta shoh një formë të tillë.

Duke e diture se natyra e shkrimit është e ndryshme, atëherë edhe leximi donë qasje të këtillë. Autori ngritet mbi vetëdijen ku ai komunikon vendosmërisht. Citoj: “duke ditur se kam emrin Zhak Mark nuk guxon me më ndodh kjo. Më duhet të jem aty ku është fati dhe fatkeqësia kolektive”. Autori Shala vë në spikamë vetëdijen, nëpërmjet personazhit.

Mbi të tjera, ai sprovon edhe vendosmërinë në komunikimin me Atin e tij. Ngjarja zhvillohet në zonat polare. Duke iu drejtuar njëfarë homa personazh i adeptit absolut të Ex Milleniumit, ai merr porosinë e fundit dhe niset në zonat e banuara, ku kërkon të jetë i përbashkët me fatin kolektiv të njerëzimit.

Me vete mbanë një sekret dhe poqëse nuk do ta mbaj si të tillë ai do humbas keq. Në të kundërtën do të bëhet Papë. Kështu mbetet me amnezi të përkohëshme, për të hyrë në Ex Milleniumin.


EX MILLENIUM

Sikur ende nuk mund ta marr me mend se çfarë është duke bërë, çka është çka dhe kush është kush, kjo e mundon ngase është në dilemë se mos është lëshuar si puçist, apo ka ikur më herët nga laboratori eksperimentues.

E dinë se është inteligjent dhe se është në një farë hospitalizimi shtëpiak. “Aty çdo gjë duket e ngatërrueshme, bizarre dhe as dreqi i zi nuk i bie në fije”. Diçka që nuk e merr me mend se kishte pa as në gjeneratën homo. Kështu i përpunon ngjarjet ajo far Anima, duke iu dhënë figura të shumta interkomunikuese.

Në prozë sikur aterojnë disa përsonazhe që shpërfillin deri në një masë rendin dhe ligjin që jo rrallëherë justifikohen edhe ndryshe. Sikur duket një figurë komplekse e stilizuar dhe deri në një farë mase edhe e kodifikuar, paraqitet në kujtesën e personazhit, kur i paraqitet në pamjen dhe stilin e gruas së tij. Homoja, bota dhe miti sipas ngjarjes që paraqitet nuk ndodhen në kohë të mirë, prandaj vendos të prês.

Është tepër interesante se si autori Shala me kaq koncizitet arrinë që të përshkruaj kaq shumë ngjarje me kaq pak hapësirë. Rendi dhe respekti ndaj asaj që vë rregull, zë një hapësirë dhe qasje laryshiste, por mund të them se me njëfarë hierarkie të mistershme.

Është interesant komunikimi në mes të personazhëve. Ky komunikim i tejkalon fjalët, mënyrat dhe shprehjet e një vendi, regjioni apo populli. Kjo do të thotë se ngjarja i përket universales.

Mirëpo, pavarësisht kësaj, këtu na dalin edhe disa shprehje tipike shqipe: “lëviz tutje he burrë-rrasu në ritmin e turmës”. Nga një aspekt tjetër mendoj se kjo dëshmon se pjesë të rendësishme në univers zë edhe shqipja jonë.

Rexhep Shala në prozën e tij me një mjeshtri të rrallë e vë në spikamë edhe komunikimin dhe traditën tonë, por në atë mënyrë që nuk e patetizon, por e trajton si pjesë me rëndësi në atë që ai e quan globale (World).

Aspekti historik dhe tendenca për ta vënë fjalën e vetë në krye të fjalëve, gjatë kohërave, duke përdorur mënyra e mjete të ndryshme, sipas thënies së Makiavellit: “qëllimi arsyeton mjetin”.

Këtu autori Shala na del me një formë të komunikimit jo të zakonshëm. Citoj: “mu për këtë mprehi reflekset tona, krejt sipas doracakëve mbi deportimin e personave publikë nëpër botërat paralele të global Wor(l)d, “ngutu”…,”…po ngutemi”, “po nguten”.

Qasja nga tri rrafshe, ku secila prizëm justifikohet si raport i jashtëm, sjellë formë të re të qasjes ndaj ngjarjeve dhe dimensioneve komunikuese. Idealizimi dhe gjenerimi i ideve dhe miteve, historisë së heronjëve dhe arritja ( në vendin) e synuar paraqesin fundin e prozës moderne “Papa global Wor(l)d” të autort Rexhep M. Shala.

Nga kjo mund të konstatojmë se kemi një libër që i tejkalon përmasat e ngjarjes së një shoqërie, i tejkalon përmasat e kohëve klasike. Libri në fjalë do të jetë interesant edhe mbas njëqind vitesh, sepse do të jetë aktual.

Prandaj, pas këtij leximi unë u përpoqa vetëm t’ia nisi të them diçka për kaq shumë ngjarje, për këtë mënyrë të re të prozës bashkohore.