Morali i dënuar me vdekje

OPINIONE

Morali i dënuar me vdekje

20 nëntor 2005 /TN
Embro ZHOLI

Më hyrjen e pluralizmit politik në Shqipëri në fillim të viteve 90, kanë ndodhur vrasje të shumta në numër e nga më makabret. Me përjashtim të atyre që ndodhën në pranverën e cmendur të vitit 1997 (që edhe sot ngjajnë me një ëndërr që vazhdon të na lërë pa gjumë) të gjitha vrasjet e tjera janë të motivuara me etiketime nga më të ndryshme si:vrasje për motive banale, për cështje prone për motive politike e besimeve fetare por e tyre shumica kanë qenë për cështje nderi.

Ndonëse bëhet fjalë për qindra –mijra jetë të fikura për ‘cështje nderi” në pikun e moshës së tyre, ajo që e bën më shqetësues e dhimbës këtë fakt ka qenë heshtja e opinionit dhe e vetë shtetit duke u mjaftuar me marrjen e tyre pas ndodhjes.

Po të ishte bërë një kujdes që na hapat e parë kur filloi ky ekzekutim barbar,duke ju bërë një analizë të hollësishme kontraditave por dhe për faktorëve që sollën këto ngjarje ndoshta do të ishte ulur ndjeshëm numri i tyre. Për këtë pra faj kemi të gjithë.

Shoqeria shqiptare pasi u hap pas një mbylljeje shumë të gjatë (që në fakt nuk qe thjesht një hapje por një cthurje e vërtetë) provoi të gjitha mirësitë por edhe poshtërsitë e asaj jete që për shumë dekada kishte ëndërruar.

Ndërsa kur sheh lotët mbi “tregun e luleve “që është spostuar në vorreza për njerëzit e tyre të dashur, të larguar për arësye krejtësisht të pamotivuara, kushdo duhet ta ndjejë veten fajtor, pasi nuk arritëm të bënim të pamundurën. Tani vec lotëve që derdhen cdo autokritike që mund të bëjmë është e kotë pasi ata kanë ikur për tu mos u kthyer më në këtë jetë.

Por meqënse ky refren i dhëmbshëm vazhdon ende të cfaqet dukshëm në vendin tonë, akoma nuk është vonë për të dhënë alarmin”SOS”.

Nëse do t’i referohemi ndonjë fakti konkret për të dhenë ghykimin tonë për këtë problem që në momente të vecanta merr shifra alarmante e cfaqet me skena të llahtarshme ju kërkojmë falje të afërmve të tyre por edhe të gjithë të tjerëve që kanë pësuar drama të tilla.

Në Mirditë babai vret vajzën. U tha për cështje nderi. Opinioni reagoi ”I lumtë pushka”. Të tjerët më tolerantë” nuk duhet ta kishte bërë”. Pati dhe “abstenime”që personalisht jam kundër tyre sidomos kur bëhet fjalë për jetë njerëzish.

Pra burri nga Mirdita respektoi me fanatizëm Kanunin për moralin shqiptar dhe “harroi”se po ky Kanun ka ardhur deri në ditët tona i përpunuar duke e konsideruar moralin si gjënë më të shtrenjtë por që ndalon ti marrësh jetën tjetrit.

Le të imagjinojmë skemën makabre, të këtij burri “që vërtet ka qenë burrë”, por me aktin e bërë ai vertet hyri në histori por jo si burrë. I mbushur me një mal urrejte për vajzën që e paskish koritur, rrëmbeu armën që ju “dhurua” në vitin 1997 dhe pa ju dredhur fare dora e qerpiku ja derdhi disa herë krijesës së vet.

Për momentin ai harroi se në tokë vec kafshëve jetojnë edhe njerëz që natyrisht dallojnë ose që duhet të dallojnë midis tyre. Harroi që jetojnë njerëz që luajnë me dollarë e të tjerë lypsa,të ndershëm e të cthurur,shkencëtarë e psikopatë, të prishur e të ndyrë ne mendime e në pamje të jashtme.

Harroi se për të gjithë këta tipa që përmendëm prej dikujt ju është dhuruar jeta dhe po ky “dikush” thotë se askush ska të drejtë tjua u marri atë për cfarëdo arësye. Së fundi burri nga Mirdita “harroi”se në Shqipëri ka disa vite që është hequr dënimi me vdekje duke i dhënë përparësi edukimit e pas kësaj gjykimit e dënimit.

Por ky burrë nuk është i vetmi.

Në Vlorë djali vret babin e vet. Arësye të forta. Cështje morali. Djali banonte afër një shteti përndimor dhe kishte disa vjet që kishte punuar në Itali. E kishte jetuar e provuar, moralin e tipit perëndimor, por krejtësisht i qetë (alla shqiptarce) i nguli disa herë në trup thikën të jatit, duke i marrë jetën”, duke vënë në vend nderin”. Për momentin mendoi kotësinë dhe jo rëndësinë që ka jeta. Ai mendoi se jetohet kështu si dua unë dhe veprohet si veprova unë.

Të dyja ngjarjet që përmendëm sado makabre e të dënueshme që janë në essencë shprehin moralin por edhe krizën që ai kalon sot në shoqërinë shqiptare. Të dy ekzekutorët mbase ndjehen krenarë edhe aty ku ndodhen në qeli për veprën që kryen, por ndoshta nuk janë të bindur nëse me ato veprime e zgjidhën përfundimisht këtë krizë.

Vrasësit janë dëshmimtarë të modelit perëndimor të jetesës sepse njeri e kishte parë me sy atë, tjetri e kishte ndjekur në televizion. Ata ishin të bindur se ajo jetë i ka të gjitha: moralin, cthurjen, hotelin dhe motelin, bashkëjetesën pa martesë dhe martesën me kontratë, kazinot e pabet e tjerë. Mbi bazën e këtij realitei ata u qartësuan se jeta qenka një mrekulli por edhe një poshtërsi kur i mendon të gjitha…

Pra që paska dhe njerëz që pak ndryshime kanë nga kafsha. Atëhere ci shtyu këta njerëz që mos të gjenin forca për të gëlltitur këtë realitet të padurueshëm për ta, për të përfunduar në vrasje. Turpi? Opinioni? Po kush ju tha se opinioni paskish një mendim me zgjidhjen që ata bënë!?

Tej analizave të këtyre ngjarjeve tipike (e dhjetra-qindrave të ngjajshme me to) vlen të ndalemi në shkaqe e faktorë të të cilët shoqëria duhej të kishte mundësinë për të dhënë ndihmesën e saj duke i parandaluar.

Për të qenë realistë krime të natyrës së tillë edhe në monizëm mungonin, ose ishin në shifra të papërfilleshme. Kjo nuk nëkupton që ne duhet ti referohemi recetave që servirte sistemi për moralin, por të interesuarit gjejnë edhe aty praktika që edhe mund të merren në konsideratë.

Varfëria ekonomike është një nga aresyet e cthurjes së shoqërisë, ashtu sic bëhet shkak i fortë për cthurjen dhe degjenerimin e saj edhe bollëku në kapitalizëm. Shteti ka gjithashtu përgjegjësitë e veta që shpesh me karshillëkun e vet apo me mosekzistencën e vet ka krijuar kushte që jeta tju imponohet tju shthuret duke lejuar drogë, rrëmbim për prostuticion.

Pëgjegjësi ka dhe pushteti i katërti i cili shpesh në emër të lirisë së fjalës, mendimit e veprimit jep emisione apo filma jo për edukim por shthurje të shoqërisë.

Emisionet e dhëna nëpër medja arrijnë deri atje sa të bindin se si dhe kur mund të vritet një njeri, se sa e pavlerë është morali në shoqërinë e sotme! Sigurisht njeriu është i lirë të zgjedhë kë të dojë: disa imitimin, të tjerët armën.

E pasqyruar dhe e komentuar kështu në media,jeta është futur në një udhëkryq të tillë sa drama te tilla janë të zakonshme por dhe te vështira për ti parandaluar ato.

Atëhere ckuptim e vlerë do të kishte ngritja e qendrave reabilituese e riedukuese përpara sensibilizimit mbarëshoqëror i cili ka vite që është mësuar me shprehjen ”krim brenda familjes”. Dhe kur mendon se familja konsiderohet si qelizë e shoqërisë, atëhere cmund të themi për të!