Rruga e paqes është njohja e të drejtës së Kosovës për shtet sovran dhe të pavarur

Çfarë kam thënë në debatin e zhvilluar rreth Kosovës në Universitetin e Wupertalit në Gjermani, me pjesëmarrjen e shqiptarëve, serbëve dhe gjermanëve (15 nëntor 2005)

Rruga e paqes është njohja e të drejtës së Kosovës për shtet sovran dhe të pavarur

18 nëntor 2005 /TN

- E tashmja e Kosovës nuk mund të kuptohet pa të kaluarën e saj, po sikurse që e ardhmja e Kosovës nuk mund të ndërtohet pa njohjen e realiteteve të së tashmes së saj -

Shkruan: Esat STAVILECI profesor i Universitetit të Prishtinës

Nuk mund të zhvillohet debat për konfliktet shqiptaro-serbe që, si temë është shtruar nga organizatori, pa ndriçimin shkencor të tyre dhe të rrjedhave të tyre.

Nga ngjarjet e ngjeshura historike mund të nxirret një përfundim i qëndrueshëm:së pari, ”se konfrontimi ndërmjet kombit serb dhe kombit shqiptar në Ballkan, u zhvillua në kushte tejet të pabarabarta për kombin shqiptar”dhe, së dyti, ”se kjo epërsi e pushtetit në anën e palës serbe, u përcoll si vertikale historike edhe gjatë konfliktësisë shqiptaro-serbe në kuadër të Federatës multinacionale të Jugosllavisë”. Prandaj, ndodhi që Kosova të përfshihet “në kuadër të shtetit serbo-kroato-slloven”, të krijuar pas Luftës së Parë Botërore, po sikurse që ndodhi që ajo “u gjet në përbërje të Jugosllavisë së pas Luftës së Dytë Botërore”, të themeluar, siç është e njohur, si shtet federativ multinacional.

Shqiptarët në Jugosllavinë e pas Luftës së Dytë Botërore shquheshin me shumë karakteristika specifike demogragike, territoriale dhe interetnike. Këto karakteristika akademik Gazmend Zajmi i përmblidhte në katër më kryesore, duke theksuar se ato “përkah permasa e tyre, janë dhe karakteristika unike gjeopolitike dhe tno-politike:gjysma e kombit shqiptar në Ballkan u përfshi brenda kufijve, si të Jugosllavisë së para Luftës së Dytë Botërore, ashtu edhe të Jugosllavisë së pas kësaj lufte; territoret jetësore të gjysmës së kombit shqiptar në Ballkan brenda kufijve të Jugosllavisë dhe të rreth gjysmës tjetër në Shqipëri përbëjnë një zonë unike terrtoriale në Ballkan të vazhdimësisë së shumicës etniko-territoriale shqiptare;shqiptarët në ish-Federatën multinacionale të Jugosllavisë përbënin njërin ndër kolektivitetet nacionale më të mëdha përkah numri në mesin e kolektiviteteve të tjera nacionale, që përbënin shoqërinë multinacionale të ish-Federatës”.

Nga këto dhe karakteristika të tjera është e rëndësishme e dhëna se shqiptarët, në fakt, qenë kolektivitet nacional më i madh se, për shembull, qoftë sllovenët, qoftë maqedonët, qoftë malazezët.

Në të vërtetë, ata përbënin popullatën për rreth dy herë më të madhe se maqedonët ose rreth shtatë herë më të madhe se malazezët. Edhe në raport me numrin e përgjithshëm të shqiptarëve në ish-Jugosllavi, shqiptarët e Kosovës, si popull dominant i saj në aspektin demografik, përbënin dy të tretat.

Vështruar nga ky kënd, atëbotë shtrohej, me të drejtë, pyetja:”Përse një kolektivitet nacional që, përnga numri është më i madh dhe territorialisht më kompakt se pjesa më e madhe e kolektiviteteve të tjera nacionale, të jetë e hendikepuar me mosbarazi politiko-institucionale në strukturën interetnike, territoriale dhe institucionale të federalizmit multinacional ?”, po qe se kihet parasysh fakti se përgjatë historiesë, pa vullnetin e tij, kombi shqiptar, pësoi një hendikep me faktin e ndarjes gjeopolitike të tij.

Nga të qenët e shqiptarëve “në suaza të federalizmit multinacional”, që nga përfshirja e tyre në to, u pa qartë qëndrimi i pasinqetë i forcave politike të Jugosllavisë ndaj tyre. Kështu, nuk u realizua asgjë nga deklarata politike mbi zgjidhjen e çështjes së Kosovës “përmes plebishitit pas Luftës së Dytë Botërore”.

Përkundrazi, ”në kuadër të trajtave të para të federalizmit polinacional”, u paragjykua fati politik i Kosovës dhe i popullit shumicë të saj. Ilustrimin më të mirë për këte e paraqet reagimi i forcave udhëheqëse të Jugosllavisë, pa dyshim nën ndikimin e fuqishëm të faktorit serb, ndaj Rezolutës së Konferencës së Bujanit(mbarimi i 43-it dhe fillimi i 44-it), një dokumenti që mbështeste të drejtën e vetëvendosjes, e drejtë kjo që garantohej atëherë përveç se nga dy ushtritë nacional-çlirimtare të Shqipërisë dhe Jugosllavisë, edhe nga Bashkimi Sovjetik, Britania e Madhe dhe SHBA. Ç’do të thoshte reagimi i forcave politike të Jugosllavisë ndaj këtij dokumenti, nuk ishte vështirë të kuptohej.

Ai reagim, në fakt, pretendonte “ta mbyllte mundësinë e zgjidhjes së çështjes së Kosovës jashtë Serbisë”, pretendim ky që u shoqërua me vendosjen e gjendjes ushtarake në Kosovë nga autoritetet jugosllave pas Luftës së Dytë Botërore.

Theksimi i këtyre fakteve dhe përqëndrimi i vëmendjes në mendimin shkencor politik, juridik e ndërkombëtar, krijon mundësinë e nxjerrjes së përfundimeve të qëndrueshme mbi lëvizjet dhe proceset institucionale dhe jashtinstitucionale në hapësirën e ish-Jugosllavisë dhe përjashtimin e Kosovës nga ato lëvizje dhe procese, me shtypjen e vullnetit të popullit të saj për subjektivitet të barabartë me popujt e tjerë.

Është një rast i mirë që të theksohet se “lansimi dhe vënia në lëvizje e slloganit se Jugosllavia mbrohet në Kosovë”në të vërtetë, kishte arsyetim të dyfishtë:së pari, justifikim të paqëndrueshëm “para botës”për numrin e madh të viktimave njerëzore në Kosovë dhe, së dyti, justifikim, sërish të paqëndrueshëm, për instalimin e gjendjeve të jashtëzakonshme në Kosovë.

Çdo analizë, qoftë edhe e sipërfaqshme politologjike, do të dëshmojë padrejtësitë e mëdha ndaj kombit shqiptar në Ballkan përgjithësisht dhe ndaj atij në Kosovë veçanërisht, padrejtësi këto që vështruar edhe aktualisht në kohën kur Kosovës i mohohet e drejta e vetëvendosjes dhe “i kushtëzohet” të bërit shtet sovran dhe të pavarur, lënë të hapur burimin e jostabilitetit të lartë në planin ndërkombëtar. Prandaj, në kuadër të përvijimeve të çfarëdo varianti për paqe stabile në rajon, nuk mund të largohemi nga pyetja se nëse dimë përgjigjet për shkaktarët e jostabilitetit, pse nuk ecim rrugës së paqes. Rruga e paqes është njohja e të drejtës së Kosovës për shtet sovran dhe të pavarur.

Organizatori i debatit ka shtruar pyetjen se i çfarë natyre është konflikti shqiptaro-serb:konflikt etnik apo ekonomik?Duke qenë një konflikt për territorin, Kosova është padyshim, dhe konflikt për pasuritë që ndodhen brenda territorit të saj. Nëntoka e Kosovës, veçanërisht në pjesën veriore të saj, është shumë e pasur me minerale që, në fakt, e bëjnë Kosovën një basen të pashterrur për një periudhë relativisht të gjatë kohore.

Prandaj, posesivizmi serb mbi territorin që, më shumë se mbi fakte, ndërtohet mbi mite, është në të vërtetë, synimi për “të mbajtur nën kontroll”rajonin më të pasur natyror të Kosovës. Mirëpo, përpjekja për të “përthekuar dhunshëm”një pjesë te territorit të Kosovës, është jashtë çdo kriteri etnik dhe demografik të Kosovës dhe jashtë çdo realiteti të bazuar mbi atë kriter. Nuk mund të injorohet fakti për “kuantume dhe proporcione relative demografike dhe kombëtare shprehimisht të ndryshme”, si dhe fakti tjetër se “Kosova nuk paraqet territor diversifikativ të karakterit enklav”.

Këtu u paraqitën “dëshmi”se “Kosova është serbe”. Mirëpo, janë argumentet që i kundërvihen retorikave boshe. Argumentet historike flasin bindshëm se “serbët janë vendosur në Kosovë me rastin e zgjerimit të shtetit serb në këtë drejtim nga nemanjiqët”. Në librin që po u shpërndaj pjesëmarrësve të debatit”Të vërteta për Kosovën” do të ndeshni realitetin se në territorin etnik shqiptar, për pasojë pushtimesh, në Mesjetë dhe në kohën e Perandorisë Osmane, janë vendosur pakica sllave, turke dhe rome.

Pakica serbe është shtuar ndjeshëm me kolonizimin e dhunshëm midis dy luftërave botërore, megjithëse kurrë nuk ka arritur të jetë mbi 10% të popullatës në tërësi. Prandaj, nuk është e mundshme që Kosova të trajtohet si “mozaik nacional”, po sikurse që nuk është e themeltë përpjekja e pseudoshkencës serbe që qëndrimet posesive serbe ndaj Kosovës t’i mbështet në histori. Ato qëndrime janë dyfish të pathemelta.

Së pari, janë të pathemelta në aspektin metodologjik të cilësimit të karakterit kombëtar të territorit, meqë po të merrej historia si kriter, me gjithë realitetet nacionale-territoriale bashkëkohore, Hungaria do të kishte të drejtë të vinte dorë mbi pjesën jugosllave të Panonisë;Bullgaria dhe Hungaria do të rivalizonin rreth Beogradit;Greqia do të vinte dorë mbi Stambollin; Shqipëria mbi Janinën;Meksiko mbi Floridën dhe Kaliforninë;Suedia mbi Norvegjinë dhe Finlandën;Gjermania mbi pjesët e rajoneve të Shlezisë dhe Suedeteve;Danimarka mbi Shlezvikun;Iraku mbi Kuvajtin”etj.

Së dyti, ”qëndrimet posesive të përmendura janë të pabaza edhe në aspektin e të vërtetës materiale historike, meqë Kosova përkundër pohimeve me karakter të tillë, ”nuk është as djep i popullit serb, as djep i shtetit serb”. Në një libër timin me titull “Në mbrojtje të pavarësisë së Kosovës”(1998)kisha shkruar se “Po qe se serbët mendojnë se Kosova është’zemër’ dhe ‘djep’ i ‘shtetit serb’, duhet të kuptojnë se ‘transplatimi’është bërë në trup të huaj, sikurse që edhe fëmija ‘që përkundet në djep’është fëmijë i huaj”.

Shkenca e mirëfilltë është shumë rigoroze në raport me pseudoshkencën që braktisë rregullat dhe parimet mbi të cilat mbështeten ligjsitë objektive.

Ka shumë fakte dhe argumente që objektivisht flasin se Kosova nuk ka qenë fare “në kadër të Serbisë” me konstituimin e saj si shtet i pavarur në Kongresin e Berlinit të vitit 1878; se nuk ka qenë në “kuadër politik të Serbisë” me rastin e konstituimit të bazës së Federatës së ish-Jugosllavisë multinacionale në nëntor të vitit 1943; se Kosova nuk ka qenë “në kuadër politik të Serbisë” me rastin e konstituimit të saj si njësi e veçantë federale e Jugosllavisë me 9-12 nëntor 1944 në Beograd, po sikurse që shumë fakte dhe argumente flasin se Kosova është aneksuar nga Serbia në vitin 1912 dhe 1918, se i “është bashkangjitur Serbisë” nën gjendje ushtarake (1945); se “është deklaruar për amendamentet e Serbisë” nën gjendje të presioneve të jashtëzakonshme (1989), edhe pse votimi “për” është bërë edhe nga persona të paautorizuar dhe se ka pasur shkelje procedurash;se Kosova, me plebishit (1991), është deklaruar për shtet sovran dhe të pavarur; se Kosova me asnjë akt të vetin nuk ka dhënë miratimin për krijimin e ish-Republikës Federative të Jugosllavisë dhe të Unionit Serbi-Mali i Zi.

Edhe po qe se i referohemi teorisë kushtetuese dhe të drejtës ndërkombëtare, do të mësojmë se vetëvendosja, si parim, dhe përcaktimi i një populli për të ardhmen e tij, përbëjnë përcaktuesin themelor dhe qëndror të secilit popull për shtetin e vet, në truallin e vet jetësor. Shqiptarët për asnjë arsye nuk mund të përjashtohen nga kjo e drejtë, e cila, u takon qoftë si e drejtë kombëtare, qoftë si e drejtë e një territori të individualizuar.

Mbi bazën e fakteve dhe argumenteve që u theksuan dhe mbi një numër tjetër faktesh dhe argumentesh që mund të gjeni në botimet e mia që po u shpërndaj, Kosova nuk mund të privohet nga e drejta e të qenët shtet sovran dhe i pavarur.