|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Në Tiranë u promovua vepra e plotë letrare e Presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova

Tiranë, 7 nëntor 2005 /TN /QIK - Gjatë fundjavës së fundit në Tiranë u promovua vepra e plotë letrare e Presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova, botuar nga shtëpia botuese "Fak Konica" e Prishtinës, që u bë në kuadër të panairit të librit "Tirana 2005".

 

Në të merrnin pjesë ministri i Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, Bujar Leskaj, ministri i Kulturës dhe Sportit të Kosovë, Astrit Haraçia, personalitete të letërsisë nga Shqipëria dhe Kosova, artistë, politikanë dhe të ftuar.

Ministri Bujar Leskaj, tha në fjalën e hapjes se botimi i plotë i veprës letrare të Dr. Ibrahim Rugovës është një moment i rëndësishëm. "Janë shumë të rrallë rastet në krestomacinë e shqiptarëve të mëdhenj të të gjitha kohërave ku të rrijë krah për krah, kulturologu, politikani që shndërrohet në lider shpirtëror, dhe përmasa humane si tek Ibrahim Rugova".

Kritiku dhe studiuesi i letërsisë Sabri Hamiti tha se "dy polet kritike, të shfaqura në dy librat e parë, e kanë përcaktuar fuqishëm gjithë krijimtarinë kritike të Ibrahim Rugovës në vitet 70 e 80 të shekullit të 20 të".

"Ky ndikim në një anë ka prodhuar një diskurs kritik të çlirshëm, shpesh me gjuhë konotative, madje në nivel të metaforës, për t'u kurorëzuar me trajtën e eseut e të kritikës interpretuese; kurse në anën tjetër ka prodhuar diskursin kritik të argumentuar, duke e ngritur në nivel të abstragimit teorik, madje krejt në teori të letërsisë e të kritikës; por gjithmonë me kërkesën për kultivimin e temave abstrakte në shqip, nëpërmjet rindërtimeve terminologjike", u shpreh Hamiti.

Ai më tej tha se dy libra të ngjashëm, përmbledhje esesh e kritikash, kapin tekstet kritike të Ibrahim Rugovës të viteve 70 në Strategjia e kuptimit dhe të viteve 80 në "Refuzimi estetik".
 
"Sharmi themelor i shkrimeve kritike, që korrespondojnë në radhë të parë me librat e botuar gjatë këtyre viteve dhe me autorët kryesisht të brezit të tij, është se janë shkruar rëndom si kritika të para (punë tepër e vështirë në interpretimin e vlerësimin e letërsisë), duke prodhuar edhe mendimin e parë publik për veprat, e njëkohësisht duke krijuar aureolën e kritikës së respektueshme".

Në shkrime të tjera, theksoi më tej Hamiti, Rugova lëshohet ngadalë në kohë për të studiuar formacione artistike e doktrina letrare shqiptare, po ashtu autorë të njohur të traditës; ashtu edhe fenomene letrare, kryesisht kritike të modernitetit evropian.

"Dy libra të tjerë, tani monografikë, që provojnë deri në skaj fuqinë krijuese e intelektuale të Ibrahim Rugovës, janë 'Vepra e Bogdanit' dhe 'Kahe e premisa të kritikës letrare shqiptare 1504 1983'. Në të parin bëhet interpretimi i fuqishëm i tekstit bogdanian në librin e parë origjinal shqip 'Çeta e profetëve', duke analizuar të gjitha aspektet e strukturat e tekstit bashkë me domethënien e tij.

 

Rugova këtu ribën gjenetikën dhe bën analitikën e veprës së autorit të madh të vjetër shqiptar, duke e parë atë të njënjëshëm, nëpërmjet temave, strukturave letrare, domethënieve nacionale; duke analizuar sistemin e plasat e tij.

Sabri Hamiti tha se projekti më i ndërliqshëm e më i rëndësishëm studimor i Ibrahim Rugovës mbetet monografia për kritikën shqiptare. "Ky libër është dhe kurora kritike e tij. Aty gjejmë një sistematizim të mendimit kritik shqiptar që lidhet me letërsinë dhe kritikën letrare, dhe më thellë një vetëdije kulturore të shqiptarëve".

Idetë themelore, duke u fiksuar nga Barleti deri te autorët bashkëkohorë, u shpreh Hamiti, janë trajtuar jo si rend kronologjik i shfaqjeve, por si vlera në një sistem të sprovuar të mendimit letrar. Rugova lucid këtu informon, analizon, interpreton. "Vepra merr vlerën e një projekt enciklopedie për kritikën letrare shqiptare duke u bërë, që nga shfaqja, një pikë reference e pakalueshme për këtë fushë", nënvizoi Sabri Hamiti duke thënë:

"Përfundimisht Ibrahim Rugova është një kritik modern që teorinë e ndërton si majë që del nga interpretim i tekstit letrar, kurse vlerësimin e bën si një përqasje me universalitetin e krijimit letrar. Kjo e shpie nga qerthulli i letërsisë kombëtare në universumin e literaturave të tjera".

Ai në vazhdim tha: "Konteksti sociokulturor, thuhej më parë, por rrethanat nacionale, do të thuhej më vonë, e bënë apo më saktë e detyruan Ibrahim Rugovën që nga njeriu meditant të kalojë te njeriu militant. I pari i përket domenit të kritikes. I dyti domenit të veprimtarisë nacionale".

Prof.Mark Marku nga Tirana duke folur pë veprën e Ibrahim Rugovës tha se personaliteti i studiuesit të një fushe të caktuar të shkencave shoqërore mund të shpjegohet nga mënyra se si e përzgjedh fushën dhe objektin e studimeve të tij, për të konstatuar se kësaj të vërtete i brendashkruhet edhe personaliteti i Rugovës.

"Kjo i jep përgjigjet në njëfarë mënyre edhe pyetjes pse pikërisht Letërsia dhe pse kryesisht letërsia e vjetër? Vetë Rugova në esenë 'Refuzimi estetik' shprehet se karakteri dhe natyra e letërsisë përmban në vetvete dhe e realizon humanitetin në mënyrën më burimore dhe më autoktone dhe e shpreh më mirë raportin botë njeri".

Po në këtë ese, Marku vëren se Rugova merret thellësisht me raportin e individit me të vërtetën ekzistuese dhe të vërtetën e përfaqësuar dhe me mënyrat e mundshme të refuzimit të së vërtetës përfaqesuese, refuzim ky që shtrihet nga jeta e përditshme në jetën letrare.

"Sipas Rugovës letërsia është vendi par exellence i njërës formë të refuzimit: i refuzimit estetik. Më tej ai e shtjellon teorikisht dhe filozofikisht refuzimin estetik i cili në ndryshim nga refuzimi aktiv ku bëjnë pjesë refuzimi politik, ideologjik, religjioz akte këto me pasoja konkrete në jetën e njëriut, është një refuzim në heshtje dhe që realizohet me forma letrare", tha Marku.

Mark Marku tha se "refuzimi estetik parapërgatit refuzimin e madh politik të shqiptarëve të Kosovës, rezistencën e kësaj bote ndaj represionit të ushtruar nga aparati serb i dhunës".

"Kalimi nga një refuzim në tjetrin është krejt i natyrshëm dhe për këtë vepra e plotë e Rugovës është model i koherencës së njeriut të ideve dhe njeriut të veprimit, i ideologut dhe politikanit, i njeriut të rrethanave dhe njeriut largpamës të së ardhmes.

Pikërisht kjo koherencë e bën atë njeriun më përfaqësues të çështjes së shqiptarëve të Kosovës, imazhin e përkryer të kësaj lëvizje të shenjtë dhe emancipuese në histori", tha Marku.
Prof.Rexhep Ismajli tha në vlerësimin e tij se "Ibrahim Rugova është lideri i lëvizjes më të madhe".

"Krijimtaria e tij është shpërndarë në të gjithë shtypin europian. Në veprën e Rugovës ka një ton kryengritës, por shumë të heshtur. Rugova është marrë me letërsi moderne dhe të traditës. Vepra e Bogdanit ka vlera të veçanta dhe tepër të rëndësishme", tha Ismajli.

Shkrimtari dhe njëherit ministër i Jashtëm i Shqpërisë Besnik Mustafaj theksoi në fjalën e tij se Ibrahim Rugova në veprën e tij mendimtare, mbart kohën shqiptare të lashtësisë dhe koherencës. "Rugova jep shembullin e njeriut se si mund të refuzohet dhe jep shembullin e refuzimit. Në veprën e tij, Rugova ndërton dhe shfaq edhe personalitetin e vet, dhe të gjithëve na bën ta shohim me adhurim. Tek ai bashkohet energjia, mendja, shpirti dhe fati", tha ai.

Kritiku dhe studieusi letrar Gjergj Zheji theksoi se Ibrahim Rugova "shikon sot se si koha po i jep të drejtë". "Në veprën e Rugovës shohim se studimi i letërsisë zhvishet nga mitet, politika, lufta e klasave, etj. Tërë kjo letërsi e hapur ka zënë vend në letërsinë e Kosovës. Ibrahim Rugova është dhe mbetet përherë një intelektual i burimit", tha Zheji.

 |  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  |