Vendet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia duhet ta mbështesin pavarësinë e Kosovës

OPINIONE

Vendet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia duhet ta mbështesin pavarësinë e Kosovës

17 tetor 2005 /TN

- Ato dinë më së miri se ç’farë pozite kishte Kosova si përbërës i ish-Federatës, prandaj do të duhej të njihej edhe si përbërës i shpërbërjes së saj, me të drejtë për vetëvendosje dhe suksesion -


Shkruan: Esat STAVILECI, profesor i Universitetit të Prishtinës

Shkas i drejtpërdrejtë i këtij shkrimi është një deklaratë e z. Dimitrij Rupel, kryesuesit të rradhës së OSBE-së, njëkohësisht ministrit të jashtëm slloven, gjatë qëndrimit të tij në Kosovë, se “Sllovenia ende nuk ka qëndrim të qartë rreth statusit të Kosovës”. Nuk është vetëm Sllovenia që “ende nuk ka qëndrim të qartë”, por janë edhe Kroacia, Bosnjë e Hercegovina dhe Maqedonia, vende të sovranizuara nga shpërbërja e ish-Jugosllavisë që ende nuk e “kanë bërë të qartë qëndrimin e tyre rreth statusit të Kosovës.

Indiferenca

Me gjithë shkasin e drejtpërdrejtë të këtij shkrimi janë, më së paku, edhe dy arsye të tjera, që më shtynë të shtroj këtë temë:e para, aktualiteti i saj, në kohën kur çështja e Kosovës gjindet “në buzë”të hapjes dhe të zhvillimit të diskutimeve për të;e dyta, indiferenca e republikave të ish-Jugosllavisë për të marrë një qëndrim ndaj statusit të Kosovës që, në mos asgjë tjetër, flet për mungesën e ndjenjës së korrektësisë ndaj një njësie federale të ish-Jugosllavisë, ndonëse jo me statusin e republikës me të cilën, siç thuhet, kanë krijuar dhe kanë ndarë “fatet e përbashkëta”.

Askush nuk di më mirë për pozitën që kishte Kosova në ish-Jugosllavi se ç’dinë republikat e mëparshme të saj të cilat, mbi bazën e të drejtës për vetëvendosje, u sovranizuan dhe u krijuan si shtete të pavarura.

Shtrirja e kësaj teme sot dhe vendosja në një rrafsh e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë me statusin e Kosovës bëhet për shkak të ndikimeve të ndërsjella që kishin ato ndërmjet tyre, me mundësinë e ndikimit në përcaktimet në lidhje me statusin e Kosovës, nga njëra anë, për shkak se procesi i shpërbërjes së ish-Jugosllavisë filloi në Kosovë dhe rreth Kosovës, ndërsa nga ana tjetër, për arsye se çështja e Kosovës mu për shkak të shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, sot paraqitet me një dimension të ri politik, por edhe konstitucional juridik e ndërkombëtar, me shumë interes për të marrë një qëndrim të drejtë ndaj statusit të saj.

Me shpërbërjen e ish-Jugosllavisë, Kosova si dhe shqiptarët që jetonin në hapësirën e saj, në territore ku përbënin shumicën, kanë pritur që objektivisht dhe realisht të paraqitën si subjekt të vetvetës, pra subjekt i vendosjes për fatin e vet në rrethanat e reja historike, në bazë të parimit të vetëvendosjes.

Mirëpo, zhvillimet që ndodhën pas shpërbërjes së ish-Jugosllavisë nuk morën në konsideratë këtë parim në asnjerin prej rasteve me shqiptarët, as në ish-Republikën Jugosllave të Maqedonisë, as në Kosovën Lindore, as në Mal të Zi dhe para së gjithash, në Kosovë që, pa asnjë mëdyshje, paraqet përbërësin themelor të çështjes ende të pazgjidhur shqiptare.


Për çfarë flasin realitetet

Kosova paraqet sot një rajon politiko-territorial të individualizuar në Ballkan. Është ky një fakt që nuk mund të injorohet, po sikurse që nuk mund të injorohet fakti tjetër për realitetin nacional-demografik të popullit të Kosovës që i kundërvihet çdo përpjekjeje për “ta paraqitur Kosovën”si një mjedis shumëetnik”. Mirë iu tha z. Rupel, gjatë qëndrimit të tij të fundit në Kosovë se “Kosova është po aq multietnike sa është edhe vetë Sllovenia”.

Shtetet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia e dinë më mirë se asnjë vend tjetër se Kosova në ish-Federatën multinacionale të Jugosllavisë kishte status të njësisë konstitutive, ndonëse jo edhe të republikës;ato e dinë më mire se asnjë shtet tjetër se Kosova në ish-Jugosllavi kishte kufijtë e saj interfederalë që nuk mund të ndryshoheshin pa pëlqimin e saj, po sikurse që edhe kufijtë e jashtëm të ish-Jugosllavisë, nuk mund të ndryshoheshin pa pëlqimin e Kuvendit të Kosovës, fakte këto shumë të rendësishme për të marrë një qëndrim të drejtë ndaj të ardhmes së Kosovës, mbi bazën e garancisë së kufijve nga Kushtetuta e ish-Jugosllavisë e vitit 1974.

Përfundimi është i qartë se parimi i njohur në të drejtën ndërkombëtare uti possidetis, ashtu siç është zbatuar për republikat e ish-Jugosllavisë(1991-1992), ka qenë dashur të zbatohet edhe në rastin e Kosovës. Pra, ky parim u zbatua në mënyrë selektive:iu njoh karakteri ndërkombëtar vetëm kufijve të republikave dhe jo edhe të kufijve të krahinave autonome, me gjithë faktin konstitucional-juridik se edhe kufijtë e krahinave autonome, do të thotë edhe të Kosovës, përcaktoheshin dhe garantoheshin me të njëjtin akt kushtetues, madje edhe me të njëjtën normë kushtetuese. Nëse nuk është zbatuar dje, pse të mos zbatohet sot e nesër.


A do t’i kushtojnë dhe sa do t’i kushtojnë Kosovës “interpretimet politike”të Badinterit?

Kosova nuk mund të jetë “peng”e interpretimeve, më shumë politike”, se sa konstitucionale –juridike e Komisionit të Badinterit, në mënyrë që të vazhdojë të trajtohet në dritën e atyre interpretimeve. Qëndrimet e Komisionit të Badinterit do të duhej të zbatoheshin njësoj edhe për kufijtë e Kosovës, si njerës nga tetë konstituentët e ish-Jugosllavisë. Në fakt, Kosova, në përputhje me parimin uti possidetis, me plebishtin e popullit (1991) ndërkombëtarizoi kufijtë e saj, por ai ndërkombëtarizim i kufijve të Kosovës nuk u përligj.

Kosova, po sikurse edhe republikat e ish-Jugosllavisë, të cilat shpallen sovranitetin dhe pavarësinë, paraqet rast të vetëvendosjes së jashtme. Shtetet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia e kanë shumë të qartë se rikonstrukturimi i plotë dhe i drejtë ndërkombëtar i ish-Jugosllavisë nuk mund të quhet “i kryer”pa zgjidhjen e drejtë të çështjes së Kosovës, pra “pa valorizimin e plotë dhe të drejtë ndërkombëtar të trungut etnik të Kosovës dhe të vullnetit politik të artikuluar dhe të institucionalizuar të shumicës dominante shqiptare të popullsisë së Kosovës”.

Prandaj, nuk mund të kuptohet qëndrimi ende indiferent i shteteve të sovranizuara nga ish-Jugosllavia në lidhje me statusin e Kosovës, kur, nga ana tjetër, disa nga shtetet e perëndimit dhe SHBA-të ose favorizojnë pavarësinë e Kosovës ose angazhohen drejtpërsëdrejti për të si zgjidhje të drejtë.

Jam shumë i vetëdijshëm se ekzistojnë një varg i tërë rrethanash të cilat mund të ndikojnë në “indiferencën”dhe “luhatjen”ose “lëkundjen” e shteteve të sovranizuara nga ish-Jugosllavia ndaj statusit të ardhshëm të Kosovës. Po qe se vështrohen nga një “plan më i gjerë”, ato sikur “arsyetohen”me “kryqëzimin e interesave”në Ballkan. Serbia e konsideron Rusinë mbrojtësen kryesore historike të vetën.

Rumania mban marrëdhënie të mira me Serbinë. Hungaria frikësohet nga konflikti ushtarak me Serbinë. Bullgarisë nuk i përgjigjet konflikti me Serbinë, për shkak të Maqedonisë. Turqia pretendon të bëhet fuqia e parë e Ballkanit dhe ta neutralizojë ndikimin grek. Greqia i mban rezervë kërkesat territoriale ndaj Maqedonisë dhe Shqipërisë, ndërsa Serbinë e ruan si aleat dhe e bashkërendon me të politikën ndaj Shqipërisë.


Rëndësia e trefishtë e pavarësisë së Kosovës për raportet e shqiptarëve dhe serbëve

Mirëpo, në gjithë këtë vorbullë, pavarësia e Kosovës paraqitet me rendësi të trefishtë, sepse “involvohet njëkohësisht në tri rrafshe hapësinore” :së pari, ”në raportin interetnik shqiptaro-serb në Kosovë”, së dyti, ”në raportin interetnik shqiptaro-serb në hapësirën e ish-Jugosllavisë” dhe, së treti, ”në raportin interetnik global të kombit shqiptar dhe kombit serb në Ballkan”.

Nisur nga rëndësia e madhe që ka zgjidhja e drejtë e çështjes së Kosovës për ekuilibrin politik në Ballkan, shtetet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia, po sikurse edhe shtetit e rajonit në përgjithësi, do të duhej që, të ndihmonin në krijimin e ekuilibrit, me mbështetjen e pavarësisë së Kosovës. Pavarësia e Kosovës paraqitet me shumë favore për ruajtjen e stabilitetit në Ballkan. Çdo zgjidhje që do të injoronte vullnetin e popullit të Kosovës, qoftë ajo edhe kaluese, me kërcënimin që “të konservojë gjendjen”, do të linte të hapur mundësinë për konflikte.

Shtetet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia janë të ndërgjegjshme se me shpërbërjen e ish-Jugosllavisë, pjesë e së cilës ishin, bashkë me Kosovën, do të duhej të konsideroheshin edhe si faktorë të shpërbërjes së saj, sërish bashkë me Kosovën, me të drejtën për vetëvendosje dhe suksesion. Më në fund, Kosova edhe sot paraqet një entitet nacional dhe social-politik, me identitet dhe individualitet të pamohueshëm që paraqesin argumente të fuqishme për të përmbyllur dosjen e saj me pavarësi.


Për Kosovën, shteti paraqet një përfundim logjik dhe konstitucional-juridik

Nga pikëpamja logjike, po sikurse edhe nga pikëpamja konstitucionale-juridike, është e padiskutueshme se shqiptarët paraqesin një etnikum të qartë me të cilin identifikohet popullata kompakte me territorin e vetë, prandaj, si logjikisht, ashtu dhe polito-gjenetikisht, secilit etnikum, pra edhe etnikumit shqiptar, si popull me shumicë të theksuar në Kosovë, i takon e drejta për të ndërtuar shtetin në të cilin, ç’është e vërteta, me shqiptarët do të bashkëjetojnë edhe pjesëtarët e pakicave dhe të grupeve etnike.

Ata që e shohin Kosovën si “shtetin e dytë shqiptar”sikur injorojnë të vërtetën se “ekzistimi i dy shteteve shqiptare në Ballkan”, përpara se të konsiderohej përparësi, do të duhej të kualifikohej hendikep, për shkak të synimeve shekullore të shqiptarëve për të “ndërtuar dhe jetuar në një shtet të vetëm”.

Qe pra, pse shtetet e sovranizuara nga ish-Jugosllavia do të duhej që “indiferencën ndaj statusit të Kosovës”ta zëvendësonin me përcaktimin e qartë dhe mbështetjen e pavarësisë së Kosovës.