|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 

OPINIONE

   
 

Akademia e Shkencave dhe studimet akademike nė fokusin e "Kohės pėr Ndryshim"

 
 

  Ēmontimi i korrupsionit, garanci pėr vijimėsinė e studimeve shkencore

 
 

 

13 shtator 2005 / TN

As. Prof. Dr. BARDHYL AVDYLI

Pra, "Kriza Energjitike" dhe "Kriza pėr ujė" nė Shqipėri janė pasojė e menaxhimit korruptiv tė resurseve ujore.

Nė projektprogramin e shpallur nga Partia Demokratike pėr 100 ditėt e para tė qeverisjes, do tė punohet me ritme tė pėrshpejtuara nė administratėn qendrore dhe nė bashkėpunimin ligjor me ēdo institucion tė pavarur, do tė bėhet e mundur futia e vendit nė rrugėn e zhvillimit. Ky program ka pėr objektiv, shkatėrrimin e sistemit tė korrupsionit nė administratė e institucione tė pavarura nė Shqipėri dhe drejtimin e Shqipėrisė nė rrugėn e reformave tė efektshme dhe tė suksesshme.

Mendoj se kontributi sado i vogėl i ekspertėve dhe i specialistėve tė Institucioneve tė Akademisė, dhe nė fusha tė ndryshme tė ekonomisė nė drejtim tė afishimit tė fakteve tė korrupsionit, ėshtė njė ndihmė shumė e madhe pėr ēmontimin e sistemit tė korrupsionit nė institucionet e Akademisė sė Shkencave nė 100 ditėshin e parė tė Qeverisė sė Re - Korrupsioni nė sistemin e Akademisė sė Shkencave tė Shqipėrisė, si Institucion i pavarur, mund tė mos jetė nė nivelet e tenderave tė mėdha, apo doganave etj, por ai ka pėrmasa relativisht tė konsiderueshme.

Koha e korrupsionit qė lamė pas….

Nė sistemin e Akademisė sė Shkencave, nė institucionet e saj, korrupsioni ka hedhur rrėnjė nė kohėn e qeverisjes sė korruptuar tė socialistėve.

Korrupsioni financiar ka tė bėjė direkt me vjedhjen e parave tė shtetit, tė fondeve, tė shoqatave e fondacioneve qė jepen nėpėrmjet projekteve si projekte pėr objekte tė ndryshme ujore, ka tė bėjė me vjedhjen e parave tė punonjėsve tė tjerė shkencorė qė u takon projekti, tė cilėt janė tė organizuar nė sektorė tė ndryshėm shkencorė sipas specialiteteve etj.

Korrupsioni financiar lidhet me pėrvetėsimin e paligjshėm tė projekteve me lekė pėrveē rrogave mujore, mbajtja sekret e fondeve tė projekteve, asnjė lloj transparence, por vetėm errėsirė e plotė, terr lidhur me projektet qė financohen jashtė planeve tė Akademisė. etj, etj., deri tek marrja disa herė nė vit e shpėrblimeve dhe dalja me shėrbime pa kriter si brenda edhe jashtė shtetit.

Korrupsioni shkakton poshtėrimin e personalitetit tė specialistėve tė tjerė. Ai lidhet me varfėrimin e ndjenjės sė punės tek punonjėsit e tjerė, lidhet me pakėsimin e dėshirave pėr tė kontribuar sado pak pėr tė mirėn e vendit. Mirėpo tė korruptuarit e administratave tė Institucioneve shkencore, pėr hir tė vjedhjes sė parave, bartin edhe dhunimin e tė drejtės sė fjalės nė shkencė, dhunimin e diskutimit tė pyetjeve, dhunimin e tė drejtės pėr tė marė pjesė nė forumet shkencore vendimore pėr arsye partiake e politike, ndalimit, pengesave nga mė tė ndryshmet pėr tė mos botuar artikuj shkencorė, dhunimi i tė drejtės tė punės shkencore tė tė gjithė punonjėsve shkencorė tė sektorit qė i takon projektit, ndalimit nė mėnyra flagrante tė sė drejtės sė shėrbimeve si brenda ashtu edhe jashtė shtetit tė pjesėmarries nė tendera etj, etj.

Korrupsioni sjell regresin nė punė. Le tė shohim se si menaxhohen projektet ujore dhe energjitike nė Shqipėri

 
Paradoksi i mungesės sė ujit dhe energjisė nė vendin e ujėrave

Ekonomia shqiptare trashėgon, dhe po pėrjeton edhe aktualisht njė "krizė tė thellė energjitike dhe ujore", e cila sjell impakte nė zhvillimin ekonomik tė vendit dhe tė shoqėrisė civile. Gjithashtu mungon menaxhimi. Duhet thėnė se ka njė menaxhim korruptiv tė projekteve ujore pėr shfrytėzimin resurseve hidrike tė Shqipėrisė. Nuk ndėrtohen hidrocentrale as tė vegjėl e as tė mėdhenj, nuk shfrytėzohen sa mė racionalisht ato ekzistuese, ka mungesa pėr furnizim me ujė tė pijshėm, pėr furnizimin e industrisė, pėr ujitjen e tokave, plotėsimin e nevojave shėndetėsore etj.

Mirėpo Shqipėria ka kushte tė veēanta natyrore, ka njė reliev tė lartė malor, me klimė tipike mesdhetare me rreshje intensive, dhe dallon pėr njė rrjet tė dendur hidrogratik ku rrjedhin ujrat. Shqipėria ėshtė e pasur me liqene, me ujėra nėntokėsore me burime tė shumta, me pėrrenj dhe lumenj tė shumtė. Shqipėria ėshtė njė vend i pasur me ujė, bile mund tė themi se ėshtė njė nga vendet mė tė pasura, me potencial ujor nė Europė. Pėrveē kėsaj, lartėsia mesatare e relievit ėshtė e madhe mbi nivelin e detit dhe po t'i bashkojmė ujshmėrinė e madhe, potencialin e madh hidroenergjitik qė ka, atėherė Shqipėria nuk duhet tė jetė nė krizė energjitike.

Shqipėria ėshtė dhe nė "krizė pėr ujė". Nė fakt vendi ynė nuk ėshtė nė krizė pėr ujė. Kriza pėr ujė nė Shqipėri ėshtė pasojė e krizės sė menaxhimit korruptiv tė burimeve ujore. Kriza energjitike ėshtė pasojė e krizės ujore, mirėpo Shqipėria nuk ėshtė e varfėr me objekte ujore, pėrkundrazi, ajo ėshtė e pasur me resurse ujore. Eshtė njė nga vendet e pasura pėrsa i takon ujėshmėrisė dhe potencialit hidroenergjitik.

 
Kriza energjitike dhe kriza pėr ujė, pasojė e menaxhimit korruptiv tė resurseve ujore

Nė fakt, Shqipėria ėshtė nė krizė menaxhimi tė resurseve ujore. Kriza energjitike nė Shqipėri ėshtė pasojė e krizės menaxhuese tė sistemeve tė resurseve ujore, ėshtė pasojė e krizės menaxhuese tė resurseve hidroenergjitike. Kriza energjitike nė Shqipėri, ka shkaktuar dėmtimin e zhvillimit tė ekonomisė, ka sjellė shqetėsime nė prodhime, nė biznese, nė shoqėrinė civile etj. Kėto pasoja, kėto shqetėsime, janė rezultati i politikave ujore tė pakontrolluara, tė dobėta, janė rezultat i qeverisjes sė korruptuar tė burimeve ujore, i memaxhimeve tė dobėta, pa kritere, tė pakontrolluara, tė pastudiuara, tė paqarta, tė menaxhuara nga individė tė korruptuar qė shohin vetėm interesin e tyre tė ngushtė personal, etj.

Pra, "Kriza Energjitike" dhe "Kriza pėr ujė" nė Shqipėri janė pasojė e menaxhimit korruptiv tė resurseve ujore.

Pėrpjekje tė mėdha duhet tė bėhen nga menaxhuesit shtetėrore dhe privatė pėr identifikimin, pėr qartėsimin me detaje tė problemeve ujore si dhe ndėrmarrjen e veprimeve konkrete nė ēdo komunė, nė ēdo komunitet tė territorit.

"Ēfarė nevojitet pėr t'u bėrė pėr tė zgjidhur njė problem ujor", kush duhet ta bėjė, si do ta bėjė, dhe kur do ta bėjė zgjidhjen e njė projekti ujor?. Shqipėria, megjithėse ėshtė vend i pasur me ujė, dėgjohen thirrjet dhe shprehjet e njerėzve qė vuajnė nga kriza e ujit, si: s'kemi ujė, uji na vjen njė herė nė ditė etj. Thirrjet pėr projekte" nga njeriu pėr njeriun; qė shprehin tonin e tė gjithė atyre grupeve tė njerėzve, tė cilėt shpesh vuajnė nga kriza e ujit, mesazhet, thirrjet: Projektet nga njeriu pėr njeriun, janė kuptimplotė, janė mesazhe pėr studiuesit e ujėrave, pėr menaxhuesit resurseve ujore.

Projektet hartohen nga njeriu pėr pėrmirėsimin e jetės sė njeriut, kurse nė Shqipėri menaxhuesit e emėruar tė projekteve ujore, nuk menaxhojnė punėn sipas specialitetėve, por menaxhojnė vetėm paratė e projekteve pėr interesat e tyre individuale. Pra, menaxhuesit qofshin kėta tė institucioneve shtetėrore, private apo individė duhet tė kenė parasysh, thirjet, mesazhet e njerėzve qė vuajnė nga kriza ujore, dhe tė ndėrmarrin veprime e vendime tė qarta tė nivelit tė lartė pėr zgjidhien e problemeve ujore, duke kaluar nė veprime konkrete sipas zonave tė studiuara e tė qartėsuara.

Kriza e menaxhimit tė ujėrave, resurseve ujore nė Shqipėri mund tė kapercehet vetėm me njė studim dhe menaxhim mė tė mirė, mė tė pėrsosur tė ēdo objekti ujor. Kuptohet qė sistemet e menaxhimeve tė dobėta, qeverisjet e korruptuara, ēojnė nė pėrkeqėsimin mė tej tė situatave ujore.

Kėshtu qė nė kėtė situatė, del e nevojeshme, futja, pėrdorimi i mėnyrave mė efektive dhe krahasuese nė menaxhimin e ujėrave, kėrkohet njė angazhim i ri i plotė i qeverisjeve tė resurseve ujore, kėrkohet njė pjesėmarrje mė e madhe e qeverisjes sė re lokale dhe asaj qendrore pėr hartimin dhe vendosjen e ligjeve edhe nė problemet e ujit dhe tė menaxhimit tė tyre.

Kėrkohet qė nė ēdo hallkė tė procedurės, menaxhuesit e projekteve ujore, tė resurseve ujore, projektet ujore nė ndihmė tė energjitikės, tė bujqėsisė etj, tėrė procedura e tenderave, duhet tė pėrcaktohen me ligj dhe tė mbrohen nga ligji: p.sh. menaxhuesi duhet tė jetė nga fusha shkencore pėr tė cilėn bėn fjalė projekti. Drejtuesit e institucioneve, duhet t'i detyrojė ligji tė bėjnė transparencė lidhur me emrat e projekteve, tė vihet nė dijeni sektori, kėshilli shkencor, punonjėsit shkencorė.

 
Institucionet shkencore nuk janė tė imunizuara nga pėrgjegjėsia ndaj ligjit

Drejtuesit e institucioneve shkencore duhet t'i detyrojė ligji tė bėjnė transparencė tė plotė lidhur me shpėrndarjen e projekteve nėpėr sektorėt shkencorė bazė, ku duhet tė punohet pėr njė projekt tė caktuar, fondet e projekteve, pjesėmarrėsit nė projekte duhet tė jenė anėtarėt e sektorit bazė shkencor, ēdo hallkė e procedurės tė njė projekti ujor duhet tė mbrohet nga ligji deri nė pėrfundimin e tij dhe dorėzimin e tij pėr zbatim. E njėjta procedure duhet tė ndiqet edhe pėr zhvillimin e tenderave, dhėnies sė shpėrblimeve, daljes me shėrbim brenda dhe jashtė shtetit etj, etj. Shpesh, disa herė nė vit duhet tė organizohen kontrolle pėr tė parė zbatimin e tė gjithė ligjeve nga ana e drejtuesve tė institucioneve shkencore pėr ērrėnjosjen e korrupsionit nė sistemin e Akademisė sė Shkencave.

Arritja e kėtyre objektivave administrative dhe shkencore, do tė bėjė tė mundur zbutjen dhe kapėrcimin e krizės menaxhuese nė Shqipėri, pėr ērrėnjosjen e varfėrisė ujore, duke qenė tė pasur me ujė, pėr tė mos qenė nė errėsirė, duke pasur energji, pėr tė pasur njė jetė mė tė mirė, mė tė shėndetshme, pėr tė arritur nė njė zhvillim mė tė qendrueshėm pėr kėto probleme dhe nė afate mė tė shkurtėra.

Strategjia ujore pėr vendin tonė duhet tė pėrqendrohet nė: pjesėmarrjen sa mė tė gjerė tė studiueseve, politikanėve administratorėve, organizatave joqeveritare, individėve, sektorit privat, shoqatave etj., nė problemet ujore, nė pėrcaktimin dhe fokusimin e tyre, forcimi, nxjerria nė dukje e rolit pozitiv, bashkėpunimi, ndihma nėpėrmjet ndarjes sė eksperiencave, kontrollimi i menaxhuesve i drejtuesve qė i zgjidhin problemet ujore nėpėrmjet abuzimeve dhe korrupsionit, menazhimi mė efektiv i ēėshtjeve ujore, dhe kalimi nė veprime konkrete pėr zgjidhjen e krizės menaxhuese nė Shqipėri.

Ankesat tona ndaj Akademisė, Kontrolli i Shtetit ia dėrgonte pėr kompetencė… Akademisė!

Pėr korrupsionin dhe degjenerimin nė shkencė ,nė sistemin e Akademisė sė Shkencave nė Institutin Hidrometeorologjik, janė dėrguar ankesa edhe nė Kontrollin e Lartė tė Shtetit, por si zakonisht, pėrgjigja e tyre ishte: ngarkohet ta analizojė Akademia e Shkencave!

Ankesė pėr degjenerimin dhe korrupsionin nė Institucionet e Akademisė, janė dėrguar edhe nė Akademinė e Shkencave, por si zakonisht nostalgjikėt, karrieristėt e diktaturės janė pėrgjigur: Ngarkohet Drejtori i Institucionit ta analizojė nė mbledhje kolektivi problemin! Ose janė bėrė ankesa pėr drejtorin e korruptuar, nė pėrgjigje Akademia e Shkencave ngarkonte po drejtorin pėr ta gjykuar!

Le tė pėrmendim disa nga shkurtimet e emrave tė projekteve tė vjedhura nga drejtuesit e Institucionit: Projekti Mama, projekti i lagunės sė Nartės, ai i liqenit tė Oherit, i liqenit tė Prespės, i Porto Romanos, Interec1, Interec2, Interec3, Projektet energjitike mbi parashikimet hidrologjike etj…si dhe mjaft projekte tė tjera tė mėdhenj e tė vegjėl pėr nga paratė, emrat e tė cilėve janė mbajtur tepėr sekret!

Korrupsioni me projektet qė nuk financohen nga Akademia, korrupsioni me tenderat, abuzimet dhe regresi, nuk mund tė ērrėnjosen me debate popullore, opinione nė mbledhje kolektivi, nuk mund tė ērrėnjosen po nga vetė tė korruptuarit, korrupsioni ērrėnjoset me fakte e dokumenta, me transparencė tė plotė, me ligje, me zbatimin e ligjit tė organizuar e kontrolluar nga Qeveria e re.

Korrupsioni nė fushėn shkencore ėshtė vėrtetuar dhe pranuar edhe nga vetė lufta ndėrmjet drejtoreve dhe nėndrejtorėve nė rastet e emėrimit tė drejtorėve tė rinj njė herė nė 4 vjet, ku nėndrejtori pėr tė kapur kariken e drejtorit, akuzonte drejtorin pėr korrupsion me tė njėjtat argumenta tė ngritura nė ankesat e dėrguara nė Kontrollin e Shtetit dhe nė Akademinė e Shkencave.

Nė kėtė gjendje alarmante tė korrupsionit nė shkencė, nė institucionet e Akademisė, nė institute, del e domosdoshme bėrja e njė reforme rėnjėsore, pėr hir tė kthimit tė punės normale dhe futjes sė frymės progresive nė shkencė.

Reforma nė shkencė, qė shkenca t'i shėrbejė prodhimit dhe zhvillimit tė vendit dhe demokratizimit tė jetės shkencore, mundet tė realizohet vetėm nė qoftė se atė e marrin nė dorė studiues tė ndershėm, tė pa korruptuar, transparentė, tė aftė nė fushėn shkencore, me pikėpamje demokratike tė vėrteta, dhe jo karrieristėt, konservatorėt, penguesit e punėve, tė korruptuarit, euforistėt e kohės sė shkuar, tė cilėt kanė frenuar dhe kanė penguar zhvillimin nė shkencė.

Institucionet e Akademisė, duhet tė futen nė rrugėn e progresit, pa tė korruptuar, me drejtim shkencor tė aftė, qė tė pėrkrahin tė renė, progresin, ku tė mos vidhet, tė mos mashtrohet, ku tė punohet, ku tė mos ketė euforira dhe simulante, tė diskutohen problemet, tė ketė transparencė tė plotė, ku tė mos ketė dhunim tė sė drejtės sė fjalės, dhunim tė tė drejtės sė pyetjeve, dhunim tė sė drejtės sė diskutimit, ku tė ndiqen tė gjitha problemet e institutit nė bazė tė regulloreve e ligjeve shkencore, nė bazė tė strukturės sė aprovuar nga Akademia dhe nė ēdo kohė.

* Nė Akademinė e Shkencave Instituri Hidrometeorologjik, TIRANE


 |  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 


 Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.