(PA)PERGJEGJESIA PER FJALEN E SHPREHUR PUBLIKE

OPINIONE

Përplasjet brendashqiptare

12 shtator 2005 / TN

- Kohëve të fundit, këndej dhe andej kufirit, ”i ka rënë shumë” çmimi “fjalës së shprehur publike” dhe, nëpërmjet saj, sikur po i “bie çmimi” dhe “kulturës politike”, po qe se ajo, ka pasur ndonjëherë ndonjë çmim

Shkruan: Esat Stavileci, profesor i Universitetit të Prishtinës

Nëse, siç thuhet me të drejtë, ”emancipimi i një shoqërie shprehet më së miri te fytyra e mësuesit dhe sjellja e tij”, në mënyrë analoge, do të mund të thuhej se “fytyra e një shteti shprehet më së miri nga fytyra e pushtetmbajtësit dhe sjellja e tij”. Disa paraqitje të fundit publike, këndej dhe andej kufirit, të figurave politike, madje edhe në foltore të parlamentit, sikur dëshmojnë nivelin e ulët të kulturës politike, madje edhe të mungesës së saj.

Pa ia adresuar ndonjërit me emër, qoftë të një tabori ose të një tjetri sepse, më në fund, paraqitjet janë publike dhe secili ka mundësinë që të nxjerr përfundimin e vetë në lidhje me to, mund të thuhet se po ndeshemi, gjithnjë e më shumë, me dukurinë e keqpërdorit flagrant të fjalës së lirë, pavarësisht “arsyetimeve”që kanë shprehësit e saj.

Edhe në Shqipëri, po sikurse në Kosovë, kjo ngjet për shkak të moskrijimit të klimës kundër akuzave dhe dinjitetit personal. Dhembja është e madhe. Dhembje më të madhe veçanërisht shkakton dukuria e shprehur në Shqipëri ku “mbetëronte një përshtypje” se “koha e linçimeve dhe diferencimeve” është “tejkaluar”.

Mirëpo, demanti arriti shumë shpejt. Një pjesë e mirë e fjalimeve në Parlamentin Shqiptar për Programin e Qeverisë dhe rreth tij, elektoratin “e pafajshëm” e përkujtoi me një histori të hidhur, se Shqipëria ende vuan pasojat e një regjimi, siç po dëshmohet, ende të “paperënduar”.

Të mos votosh një Qeveri ose të jesh kundër ndonjë anëtari të saj, nuk ka asgjë të keqe. Të bësh vërejtje në një program dhe të kritikosh atë, edhe aty nuk ka asnjë të keqe. Vërejtjet, sugjerimet, propozimet dhe kritikat konstruktive, ato “që ndërtojnë”, e “nuk rrënojnë”, përherë kanë qenë të mirëseardhura. Të tilla do t’i pranojë edhe pozita në cilindo parlament të botës së civilizuar.

Mirëpo, të akuzosh, të ofendosh, të diskretitosh, të etiketosh dhe të diskualifikosh, është e pafalshme, qoftë edhe gjithë kjo të jetë “menduar” se bëhet “në emër të demokracisë”. Demokracia nuk është “gjithçka”. Demokracia “të mvesh” me të drejta, por “të përcakton” dhe detyrime. Të parat, pa të dytat, nuk përbëjnë demokracinë.

Niveli i qytetërimit dhe i demokratizimit të një shoqërie matet dhe tregohet në nivelin e shprehjes së fjalës publike, e jo në keqpërdorimin e saj. Po qe se niveli i qytetërimit dhe i demokratizimit të shoqërisë shqiptare do të tregohej dhe të matej me nivelin e shprehjes publike në Parlamentin Shqiptar për Programin e Qeverisë dhe rreth tij, nuk e besoj se do të mund të gjendej një mësues që fjalën e shprehur publike aty, nga një numër deputetësh, pavarësisht se “kujt i takonin”, do ta vlerësonte me notë kaluese.

E keqja është se fjala e shprehur në foltore publike ka “konsumim të gjerë”. Prandaj, ka të drejtë Ostrovski kur shprehet se “Fjala e shprehur në skenë vepron më shumë se ajo që lexohet në libër”. A thua ata që shqiptojnë të tilla fjalë, mendojnë se ato arrijnë edhe “në veshët”e fëmijve të tyre, por edhe të fëmijëve të atyre që akuzohen, ofendohen, diskretitohen, etiketohen dhe diskualifikohen.

Pasojat janë të pariparueshme, sepse qoftë ata që “luajnë në sulm, qoftë ata “që mbrohen” zotohen dhe përbetohen në pagabueshmërinë, arsimimin dhe stëpërgatitjen dhe kualifikimin për dukuritë dhe problemet për të cilat diskutojnë. Personalitetet publike janë më shumë se “vetja private”.

Ata duhet të jenë të ndërgjegjshëm për këtë. Fjalori që u përdor nga disa deputetë, në mos asgjë tjetër, së paku, i dëshpëroi gjithë ata që sakrifikuan kohën për të mësuar se kah do të vete Shqipëria në vitet e ardhshme dhe se çfarë perspektive hapet për shtetasit shqiptarë që janë katandisur me partitë politike dhe anëtarësinë e tyre të cilët, më shumë se për kombin, luftojnë “për shkombin” (karrigen).

Përgjegjësia për fjalën publike është dhe duhet të jetë e matshme, varësisht nga krijimi i mundësisë që me të, të mashtrosh dhe që, në momente të caktuara, ”në dritarën e hapur”, në të cilën shikojnë të gjithë, t’i shpallësh si të vërteta, edhe gënjeshtrat më të pakuptimta ose, siç thuhet, ato që “nuk i ha pazari”.

Shoqëria shqiptare, në gjithë hapësirën e saj, ”i ka hapur dyert”fajësimeve dhe shfajësimeve, një gare e cila, edhe po qe se do të mëtonte të ishte e ndershme, vështirë se do të mund të ketë një epilog të tillë, duke marrë parasysh garuesit në cilën do anë qofshin ata. Aty ku gjykojnë emocionet, e jo arsyeja, aty nuk mund të ketë garë të ndershme, aty nuk ka drejtësi. Aty ku nuk ka drejtësi, aty nuk ka as përgjegjësi për fjalën e shprehur publike. Prandaj, gjendja është ajo që është dhe të vogla janë mundësitë e kapërcimit të saj, pa krijimin e një shkalle të kënaqshme të tolerancës të njërit me tjetrin, të një lideri me tjetrin, të një partie me një tjetër.

Në kohën kur i “ka rënë shumë çmimi” fjalës publike dhe, nëpërmjet shprehjes së saj, i “ka rënë çmimi” edhe “kulturës politike”, dëshiroj të kujtoj një urti pikërisht të popullit shqiptar: ”Fjala e ëmbël thërret miq; ajo zbut, pajton armiq”. Do t’i shtoja edhe një tjetër: Të armiqësohesh me tëndin, është njësoj sikur t’i vesh zjarrin shtëpisë sate.

Ajo që themb është përfytyrimi se ne shqiptarët sikur nuk mësuam asgjë nga e kaluara jonë, si popull dhe si komb. Ndoshta pikërisht aty qëndron arsyeja pse po rritemi si popull, e po tkurremi si komb. Shumë ngajrje që kanë ndodhur me shqiptarët në të kaluarën, kërkon prej tyre që të jenë shumë të vëmendshëm në të ardhmen.

Kohët janë dramatike dhe shqiptarët duhet të kuptojnë, më në fund, se “vetëm me kohë mund të fitohet koha”. Gjëja tjetër që duhet të kenë parasysh pushtetarët, si në Shqipëri, e veçanërisht në Kosovë, është se “vendimet e mëdha merren për periudha të mëdha”. Prandaj, ata duhet të kërkojnë përgjigjen në pyetjen, përherë të vështirë: Si “të ecin bashkë” të ndarë?

Kultura politike nuk mund të kundrohet jashtë një shoqërie, brendapërbrenda së cilës zhvillohet. Prandaj, kultura politike shtrihet në “procesualitetin e sistemit politik dhe ushtron ndikim të konsiderueshëm në të dhe në zhvillimin e përgjithshëm të tij, po sikurse edhe pushteti, interesat dhe politika. E vështruar kështu, kultura politike është një “nënsistem” i sistemit politik që përmbledh “normat dhe parimet”mbi “mënyrat e drejtimit dhe të qeverisjes së shoqërisë”, nëpërmjet sistemit politik.

Ky është vetëm një opinion i njeriut që nuk është partizan i asnjërit lider dhe i asnjërës parti, që nuk ka si qëllim as “të sulmojë”dhe as “të mbrojë”asnjërin lider dhe asnjërën parti, por i njeriut që dëshiron ta sheh “Shqipërinë mirë”, po sikurse edhe Kosovën, ndoshta më mirë se ç’mund të duken ato në këtë fazë të zhvillimeve, me bindje se pa qenë mirë në Shqipëri, nuk do të jetë mirë as në Kosovë dhe as me shqiptarët kudo që janë.

Fjalët i bashkojnë njerëzit, posikurse “urat”. Do të kisha dashur që kjo të ndodhë me shqiptarët. Nadson ka thënë se nuk ka mundim më të madh se mundimi me fjalët. Ne shqiptarët, si rregull, fjalën e fundit e shqiptojmë të parën dhe, sikur deklarohemi për “marrëveshjen” për të mos “u marrë vesh”. Harrojmë se një fjalë e mirë “ngrohë tre muaj dimër”.

Askund nuk mund të ketë lajthitje më të madhe se tek mendimi i cili, që më parë, për veten konsiderohet si më i drejtë. Mendimet bëhet më të frytshme kur këmbehen dhe krijohet sintezë e tyre, kur burojnë nga më shumë njerëz, me pikëpamje të ndryshme, por të shprehura në mënyrë dinjitoze.

Askush, qoftë në Shqipëri, qoftë në Kosovë, nuk duhet të jetojë në iluzione se vetëm ai ose ajo, se vetëm një parti ose një tjetër, ka të drejtë dhe se të tjerët duhen të ndjekin idenë, mendimin apo pikëpamjen e njërit apo të tjetrit lider, të njerës apo të partisë tjetër. Unitetin, aq shumë të kërkuar, mund ta krijojë vetëm kuptimi i drejtë i realitetit dhe synimi për të ecur rrugës së ardhmënisë.

Marrja me vetveten e shqiptarëve në këtë çast, do të nënkuptonte pranimin e logjikës vetërrënuese dhe shmangien nga lufta e vërtetë për t’u kosoliduar si komb i formësuar politik. Njerëzit që e njohin historinë dhe që i kuptojnë përvojat e saj, në politikë duhet të sillen më realisht.