|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Përse ky zemërim ndaj Kadaresë dhe Agollit

03 shtator 2005 / TN

 
Çerçiz LOLOCI

 

Nuk është hera e parë që opiniondhënësi jetëgjatë i ish së përditshmes “Shekulli” dhe tashmë i gazetës “Korrieri”, Mustafa Nano të ndihet i pezmatuar për dy intervista që japin përkatësisht Ismail Kadare në gazetën “Metropol” dhe Dritëro Agolli në gazetën “Sot”.

 

Pa parë asnjë shenjë qytetarie në këto prononcime, pa u kërshëruar për të mësuar se si kanë qenë marrëdhëniet e dy shkrimtarëve më të konsiderueshëm të letërsisë shqipe, pa vënë re se në një shoqëri gjysmë-komuniste dhe gjysmëkapitaliste si kjo e jona ku nuk ka ndëshkim të së keqes dhe nuk kërkohet ndjesë për asgjë dhe kur dy shkrimtarët hapin një shteg për katarsis, Nanoja i gazetave (për të mos e ngatërruar me Nanon e politikës) arrin të vërejë “vogëlsi” te të dy personalitetet, madje guxon (nuk di se çprej maje kotësie) të etiketojë në mënyrë katundareske dy personalitetet e mëdhenj!

 

Po çfarë është në thelb debati mes Kadaresë dhe Agollit? Përse ka një numër shkrimesh pro e kundra në një pjesë të mirë të shtypit shqiptar? Një shkas mendoj se vjen nga dosja e Shaban Sinanit për Kadarenë, disa studime, intervista dhe dokumenta që kanë lidhje të drejtpërdrejtë me personalitetin më të spikatur të letrave shqipe, Ismail Kadare.

 

(Shumë shkrime-shpifje të tjera vijnë prej zellit dhe vesit tonë të përhershëm për të shkruar, botuar si të vijë për mbarë dhe pa mbajtur kurrfarë përgjegjësie. Është ky një avaz i tejmoçëm dhe i tejlashtë që s’ka familje euroatlantike dhe regjim prefekt që mund ta heqë ndonjëherë).

 

Në librin e prof. Sinanit, për herë të parë hidhet dritë, jo më gjysmë të vërteta apo me thashetheme, për raportet e Kadaresë me nomenklaturën totalitariste, për peripecitë e tij me të vetmen shtëpi botuese “Naim Frashëri”, për sjelljet me kolegët, me organet e atëhershme të shtypit dhe me Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. 

 

Natyrisht janë edhe marrëdhëniet Kadare-Agolli, herë të mira, mes kolegësh, herë disi të vështira për shkak të pozicione të ndryshme politike. Të gjitha këto, të mbledhura në librin e parë dhe të dytë në “Një dosje për Kadarenë”, përpiluar me skrupulozitet prej profesionisti nga prof. Sinani, nuk shtojnë asgjë në personalitetin e shkrimtarit Kadare dhe nuk zbehin kurrgjë në figurën komplekse të Dritëroit, por kanë natyrisht vlerë në zbulimin e së vërtetës dhe ndihmojnë në veprimtarinë e studiuesve dhe kritikëve të ardhshëm.

 

“Hapja e kartave të së shkuarës” prej shkrimtarëve, nuk mund të mos ketë ndikim në një shoqëri të mbyllur si kjo e jona, në një duzinë parlamentarësh që vijojnë të jenë konseguentë për mospastrim të politikës dhe për mbajtjen ende të një zhguni zyrtarësh të dalëmode, madje të inkriminuar thellësisht me të kaluarën dhe të sotmen.

 

Përveç Mustafait, gjithkush e ka parë shkallën e qytetarisë dhe të emancipimit mes dy njerëzve të mëdhenj të letrave, përpjekjen e tyre fisnike për të riparë me realizëm se çfarë u bë në dyzet e ca vjet në sistemin totalitar dhe si mund të shpëtohet prej këtij sistemi. Nuk ka mes tyre asnjë grimë urrjetjeje, përbaltjeje. Nuk gjen në këto prononcime askund një frazë fyese për të tjerët që mund t’i kenë fyer padrejtësisht apo që kanë stisur me dhjetra ngjarje të paqena. Duket si një çlirim mes dy palëve, herë –herë vihet re edhe ndjesa ndaj njeri –tjetrit, ndihet aty-këtu një telefonatë e pabërë, një fjalë e pathënë, një zhgabitje zemërimi.

 

Çfarë do të thoshte jo Nanoja i tanishëm, por Mustafai i vogël që i shkrepëtinë idetë demokratike në një zonë periferike, që arriti të bëhej eksponent i rëndësishëm i një dege lokale dhe sipas opiniondhënësve të tjerë “u shpërblye edhe më nje pulari e me një post diplomati në Kroaci”?. (Ripërsëritja e këtyre tri detajeve nga jeta e një opiniondhënësi, nuk ka të bëjë kurrsesi me një kambanë që “mund t’i tundet Mustafait sa herë që e tepron, por me atë që komoditeti i të qënit në shtyp nuk ka “asnjë liri më shumë” për të denigruar të tjerët). Mustafa Nano çprej atëhere dhe deri tani ka mundur të botojë vetëm dy libra publicistikë dhe ka arritur të botojë herë me emrin e parë dhe herë me nënshkrimin Besim Vorpsi në një të përditshme shqiptare.

 

Kjo është ndihmesa e gjithkahshme e opiniondhënësit Nano. (Jo pa arsye nuk kam përdorur fjalën analist, për shkak të ngarkesave negative që ka kjo fjalë në mjedise rurale dhe në qytete relativsht të vogla). Po a e di Mustafai ynë që “vret e pret” me fjalën se jo gjithmonë dhe për këdo mund të shkruash dhe të dalësh në “duel”. Bota e kulturës nuk është kurrsesi si tregu i politikës. Në këtë kohë jo se jo, por edhe nën regjimet më të egra, nuk ka asnjëherë barazi mes tyre. Edhe Hoxha që ishte diktator në llojin e vet, asnjëherë nuk arriti të barazonte “grupet armiqësore brenda partisë dhe shtetit”, me ato të shkrimtarëve dhe artistëve.

 

Regjime tiranike po aq sa komunizmi, kanë aplikuar masa të tjera ndaj njerëzve të kulturës sepse edhe kur ishin të siguruar se mund t’i izolonin, t’i burgosnin, t’i vrisnin, mendonin se nuk i kishin mundur përgjigjithonë; brezat do dilnin nga trallisja e përkohshme dhe do t’i rikërkonin simbolet e veta.

 

Mystafai ynë duhet ta ketë vënë re që një ish punënjës i Sigurimit të Shtetit dhe i SHIK-ut, ka një marrëzi të llojit të veçantë, përgojon gjithashtu majtas dhe djathtas, poshtë dhe lartë, tutje – tëhu; mund të marrë nëpër gojë këdo personalitet dhe pret që dikush prej tyre ta replikojë ose t’i bëjë ndonjë përgënjeshtrim. Mw kot.Askush nuk i është përgjigjur deri mw tani dhe ndoshta se nuk do ta bëjë askush; disa kanë gjetur rrugën e gabuar duke e rrahur publikisht një herë në muaj. Katër shoqata cigane kanë bërë një protestë që ai nuk i përket “xhinsit të tyre”, çka hedh dritë se njeriu që përbalt gjithçka është i komunitetit të pakicave dhe më së paku duhet marrë në mbrojtje.