|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

  Reagim

Mohim absurd i historisë dhe vlerave kombëtare 

02 shtator 2005 / TN

                                    

Nga Nuhi  ISMAJLI

 

“Me të drejtë thuhet që një popull karakterizohet jo aq fort nga njerëzit e tij të mëdhenj, se sa nga ajo se si ai sillet ndaj tyre” ( Niçe) 

 

Kohëve të fundit patëm rast të lexojmë reagimet e mjaft intelektualëve kundër pikëpamjeve të O. Schmitt-it për historinë shqiptare (figurën e Skënderbeut) dhe kërkesën që pikëpamjeve të tij t’u kundërvihen studiuesit dhe institucionet shkencore, sikundër edhe ndonjë kundërshtim konkret të pikëpamjeve të tij (Koha ditore, 20 gusht 2005, f. 2).

 

Personalisht mendoj se historia e Schmitt-it për shqiptarët ( dhe Skënderbeun) nuk duhet të na çudit shumë, në krahasim me historinë që bëjnë për veten vetë shqiptarët, injorancën me të cilën iu japin argumente të tjerëve dhe heshtjen ndaj shkrimit të historisë së pavërtetë, e cila mund të jetë si argument i qëndrueshëm për historinë si ajo e Schmitt-it.

 

Shkrimi më tipik për këtë, i këtyre ditëve, është shkrimi: Minimalizmi religjioz i shqiptarëve i B. Latifit ( Koha ditore, 20 gusht 2005, f. 28), i cili, në mënyrën më absurde mohon historinë dhe vlerat kombëtare të shqiptarëve. Autori B. Latifi edhe më parë, në shkrimin e tij Kombi, moderniteti, historia ( Koha ditore, 15 maj 2005, f. 27) ka mohuar historinë, identitetin dhe vlerat kombëtare të shqiptarëve, veçanërisht vlerat e heroit kombëtar – Skënderbeut.

 

Në shkrimin Minimalizmi religjioz i shqiptarëve B. Latifi mohon sërish figurën e vërtetë të heroit kombëtar Skënderbeut, vetëdijen e lashtë kombëtare të shqiptarëve, vlerën e autorëve të vjetër shqiptarë, si krijues të kulturës kombëtare dhe të veprave të tyre etj.

 

Në shkrimin e përmendur, duke injoruar të gjitha argumentet historike, B. Latifi mohon se shqiptarët kanë qenë “viktima të invadimit turko-islamik…” , pastaj faktin se shqiptarët luftuan për kulturën perëndimore.   

 

Ngjashëm, si edhe në shkrimin e mëhershëm të tij, edhe në shkrimin “ Minimalizmi…”, Skënderbeu konsiderohet mit i shpikur: “ Miti qendror në këtë vizion pa dyshim është miti mbi Skënderbeun, i cili paraqitet si figura që personifikon identitetin nacional dhe perëndimor të shqiptarëve. Skënderbeu  merret  si mbrojtës i krishterimit perëndimor dhe farkëtues i identitetit nacional shqiptar…Skënderbeu është një princ feudal mesjetar, që kishte nën pushtetin e tij  ushtarak dhe ekonomik një krahinë në Shqipërinë e Mesme…Idetë nacionaliste janë tërësisht të huaja dhe inekzistente për të dhe kohën e tij. Identiteti kombëtar në mesjetë nuk ekzistonte…”.

 

B. Latifi nuk merr parasysh faktin se Skënderbeu, për Shqipërinë, braktisi lumturinë e tij personale në P. Osmane. Ai, ndonëse merret me vlerësimin e figurës së Skënderbeut, nuk

 

ka mësuar, as arrin dot të kuptojë e pranojë, se, më shumë se shqiptarët, madhështinë e Skënderbeut e kanë njohur, pranuar e trajtuar në veprat e tyre të huajt. Tani dihet se jo me qindra, po edhe me mijëra vepra artistike e shkencore të autorëve të huaj kanë përjetësuar figurën madhështore të Skënderbeut dhe rrugë e sheshe të shumta të botës janë stolisur me emrin e monumentin e tij.

 

Edhe akti i zhvarrimit nga turqit tregon madhështinë e tij.Dihet, gjithashtu, se Skënderbeu ishte një mbrojtës i pamohueshëm edhe i besimit të krishterë dhe i kulturës me orientim perëndimor, sepse lufta e tij kundër P. Osmane, për Shqipërinë dhe popullin shqiptar, atë kuptim e ka dhe po të mos ishte Skënderbeu një pengesë për shtrirjen e P. Osmane drejt perëndimit, në asnjë mënyrë, nuk do të fitonte epitetin “atlet i krishterimit” nga papët e Romës.   

 

B. Latifi mohon edhe rolin tejet të madh të shkrimtarëve të vjetër shqiptarë dhe vlerat e pamohueshme të veprave të tyre për kulturën kombëtare. Autorët e vjetër, sipas tij, nuk kanë pasur vetëdije kombëtare, veprat e tyre i kanë krijuar nën ndikimin e rrymave, lëvizjeve e ideve të jashtme dhe për interesat e huaja, kurse veprat e tyre kanë vlera tejet të pakta (vetëm vlerë fetare) etj.

 

Sipas tij, vlerësimi i shkrimtarëve të vjetër dhe i veprave të tyre përbën një mit: “ Ka një mit tjetër, të cilin oksidentalistët e pëlqejnë shumë. Ai lidhet me shkrimtarët priftërinj në veriun e Shqipërisë gjatë Mesjetës së vonë. Në mesin e tyre janë Buzuku, Budi, Bogdani e të tjerë…”Oksidentalistët” e marrin këtë fakt si dëshmi se fundamentet e identitetit nacional shqiptar lidhen me aktivitetin e një grupi njerëzish nga kleri katolik, të cilët shihen nga kjo perspektivë si “baballarë të kombit”… 

 

Motivet mbi bazën e të cilave shkroi Buzuku, Budi e Bogdani nuk mund të cilësohen si motive nacionale, si pjesë e një programi kombëtar…Këtu do të mjaftohemi me marrjen si shembull të veprës së Buzukut. Kjo vepër u shkrua dhe u botua aty nga mesi i shekullit të 16-të. Ky ishte shekulli i tronditjeve të mëdha politike dhe fetare në Evropë. Kishte vetëm pak vite që kishte ndodhur rebelimi i Luterit kundër Vatikanit dhe protestantizmi ishte në kulminacionin e zgjerimit.

 

Tkurrja e katolicizmit, në të njëjtën kohë, ndodhte edhe në Ballkanin e pushtuar nga turqit. Në një rrethanë të këtillë, papati i Romës është ndjerë i detyruar të marrë masa të mbrojtjes së besimtarëve nga konvertimi në religjionet e tjera. Njëra prej këtyre masave ka qenë liberalizimi i mënyrave  të predikimit të fesë, duke lejuar predikimin në gjuhën popullore të besimtarëve. “ Meshar” i Buzukut është produkt i kësaj politike. Pra, i tërë motivi shteron brenda një plani  religjioz. Nuk ka asgjë këtu që mund të përshkruhet si nacionalizëm. I njëjti motiv ndeshet edhe te veprat e Budit , apo Bogdanit.“

 

Pas leximit të këtij teksti, nuk mund të mos habitet njeriu me mungesën e njohurive elementare të historisë së kulturës shqiptare, të atij që ka marrë përsipër ta vlerësojë atë.

 

B. Latifi nuk e di se predikimi shqip nuk fillon me Buzukun. Ai nuk e di pengesën që kanë pasur autorët e vjetër për botimin e veprave të tyre, censurën …Ai nuk mund ta marrë me mend se veprat e autorëve të vjetër (përmbajtja fetare e të cilave është e gërshetuara me përmbajtje kombëtare, filozofike, politike etj.) ishin përmbushje e një plani të gjerë kombëtar e jo të një plani të ngushtë religjioz; se krijimi i veprave fetare ishte shprehje e luftës kombëtare kundër politikës, ideologjisë dhe kulturës së pushtuesit, i cili synonte shkombëtarizimin e shqiptarëve; se gjithçka që është krijuar, mbi të gjitha ka qenë rezultat i rrethanave të brendshme të vendit (Shqipërisë), rezultat i nevojës së realizimit të porosive biblike për gjuhën kombëtare dhe përgjegjësive misionare të autorëve të vjetër, rezultat i ndjenjave, vetëdijes dhe pikëpamjeve të tyre kombëtare, i dashurisë së tyre ndaj vlerave kombëtare…    

 

Faktorët e përmendur, më sipër, si faktorët bazë, më të fuqishëm dhe dominantë, të cilët kanë frymëzuar shkrimin shqip dhe krijimin e veprave shqipe, tek autorët  e vjetër shqiptarë të shek. 16-17, si edhe pesha e autorëve të vjetër, si krijues të kulturës  kombëtare e themelues të filozofisë kombëtare dhe vlera kombëtare e veprave të tyre, janë ndriçuar nga mendjet më të ndritura të kombit tonë, dhe studiuesit me etikë e autoritet të pamohueshëm shkencor ( Çabej, Domi, Riza, Hysa, Xholi, Rugova, Ismajli, Hamiti, F. Hoxha…) , por, për t’i vënë në dukje këto si dhe absurditetet e filozofisë së mohimit të vlerave të së kaluarës kombëtare shqiptare, mjafton të japim vetëm ndonjë fak nga jeta e autorëve të vjetër shqiptarë ose ndonjë fragment sado të vogël nga vepra e tyre.

 

P. sh. : Buzuku, të cilin B. Latifi e mohon aq keq, veprën e tij, siç thotë në pasthënien  e veprës së vet, e ka shkruar nga dashuria për botën shqiptare, nga dëshira  për të plotësuar  mungesën e veprave (fetare)  në gjuhën shqipe, nga dëshira për të ndriçuar mendjet e atyre që do të dëgjonin etj. : “U Doni Gjoni, biri i Bdek Buzukut, tue u kujtuom shumë herë se gluha jonë nukë kish gja të ndigluom n së Shkruomit shenjtë, n së dashunit së botësë sanë desha me u fëdigunë, për sa  mujta  me ditunë, me zdritunë pak mendetë e atyne qi të ndiglonjinë… ” Në një nga lutjet e tij Buzuku lutet për gjithë bashkëkombasit,  apo si thotë ai “ për të gjithë njerëzit e gjakut tim” ) etj.

 

Budi, mori vendim që t’i largonte të gjithë priftërinjtë e huaj, të cilët nuk e dinin shqipen dhe të cilët bënin politikën e të huajve në Shqipëri, organizoi kryengritje kundër turqve, kurse veprat i shkroi për ndihmë të atdheut e të gjuhës. Veprën e tij “Doktrina…” , thotë se, ndër të tjera, e shkroi (përktheu)  “ për ndihmë të atij populli” dhe për të “ ncierë pakëzë gjumënë e disave që pakmos gjithë të rijtë e jetënë e vet e shkuonë ndë të mbrazëtë”. Në parathënien e veprës “ Pasqyra …”  thotë: “ I madh ka qenë gjithherë kujdesi e dëshiri i zemrës sime për ndihmë të Patriesë e të gjuhësë sonë “.

 

Në zjarrin e aktit të krijimit, njëherë i lutet Zojës së bekuar që t’i ndihmojë ta mbarojë veprën “ për ndihmë të atij populli “ , herën tjetër i lutet Zotit t’ia sjellë frymëzimin për të krijuar poezinë në gjuhën shqipe: “ Tashti të lus, ndritmë muo, / Zoti im me një rreze / … / Sqip të mundëj me rrëfyem / Ndonjë kankë të re “ , kurse një herë tjetër falënderon Zotin që i ka ndihmuar të krijojë veprën, ndër të tjera, si thotë, që “ Popullinë me ndihmuom…” etj.

 

F. Bardhi shkruan Fjalorin, ndër të tjera, që t’i vinte në ndihmë tiparit kryesor të kombit - gjuhës shqipe, e cila, siç thotë ai, “ po bdaretë e po bastardhoheetë “ , ndërsa apologjinë  e shkroi që t’i kundërvihej përvetësimit të heroit kombëtar Skënderbeut nga të tjerët. Patriotizmin e tij Bardhi e shpreh edhe në mjaft proverba të veprës së tij  ( S’duhet me i zanë besë ujit as turkut. Ku turku ve kambën s’del bar etj. ).

P. Bogdani, organizator i kryengritjeve kundër pushtuesit osman dhe përhapës i ideve të reja për zhvillimin e fesë, të gjuhës shqipe, të kulturës kombëtare dhe të lëvizjes kombëtare, veprën e tij “Çeta…”, e botoi, si thotë, t’i ndihmojë “ të vobek dhee t’Arbërit” dhe të shërbejë si qiri që do ta ndriçojë mendjen e bashkatdhetarëve dhe të bashkëfetarëve.

 

Në parathënien e veprës së tij, Bogdani shpreh brengën për gjendjen e atdheut të robëruar, e cila është shkaku i të gjitha të këqijave, brengën për prapambeturin politike dhe kulturore të kombit, kërkesën për çlirimin e atdheut, përparimin e diturisë e të kulturës kombëtare etj. : “Prashtu dergjetë dheu ndë robii errëtë,…përse u dvuer dieja, e Urtija, e tue kjanë dheu i Arbënit ndë mjedistë t’paa feevet… E madhe dobij, e frujt anshtë…me frujtitë shpirtit vet ende të popullit, të mos lanë dijenë e gjuhën’ e dheut meu dvarunë: posi lëfton gjithë dheu e shekulli për të vet…“ etj.

 

Poezia e L. Bogdanit himnizon bukuritë e vendit, madhështinë e së kaluarës (“Duel n’ Gurit’ bukuria / Zana, si nji sut’ e naltë, / Qi s’kish  mbrenda Veneqia, / Të Peshtrikut muer maltë…”. Lutjet e tij për besimin, flamurin dhe gjuhën janë frymëzuar vetëm nga vetëdija e tij e lartë dhe ndjenja e zjarrtë patriotike: “Tyy lus, e Shën Mrii, / Qi ri n’Priserend, Ban të dalë persëri, / Kryq e flamurë me rend…“ etj.

 

Patriotizmi është në bazën e krijimeve të autorëve të vjetër shqiptarë, ndërsa idetë e tyre kombëtare janë aktuale edhe sot. Vepra e tyre është dëshmi e vetëdijes së lartë kombëtare, e dashurisë dhe e përkushtimit ndaj vlerave thelbësore kombëtare dhe veç një injorancë dhe dashakeqësi e madhe bën të mos e shohësh dhe ta pranosh atë.