Shqipëri: Si keqtrajtohen gratë dhe fëmijët

OPINIONE

Koment

Shqipëri: Si keqtrajtohen gratë dhe fëmijët

30 gusht 2005 / TN
Çerçiz LOLOÇI

Raste të torturës dhe keqtrajtimet e individëve në Shqipëri u konstatuan gjatë gjithë vitit 2004 dhe fillimit të 2005, thuhet në një raport vjetor të Qendrës Shqiptare kundër Traumës dhe Torturës. Pjesa më e madhe e tyre, ndër të cilat edhe raste fatale dhe të dyshimta edhe si më parë kishin si protagonistë forcat e zbatimit të ligjit.

Vizita e radhës e Komitetit për Parandalimin e Torturës të Këshillit të Evropës u zhvillua në maj 2005, në një kohë kur Shqipëria ende nuk kishte dhënë pëlqimin për publikimin e raportit të CPT-së të vitit 2003.

Në nëntor 2004 Komiteti për të Drejtat e Njeriut i OKB-së, në konkluzionet e tij përfundimtare, konstatoi se “Komiteti është i shqetësuar për kushtet çnjerëzore të paraburgimit, për shembull në paraburgimin në polici, rreth numrit të personave të arrestuar dhe kushteve të paraburgimit, kushtet e të paraburgosurve fëmijë dhe femra si dhe mungesës së kompensimit për arrestime apo paraburgim të padrejtë”.

Shqetësime të ngjashme u shprehën edhe në konkluzionet e Komitetit kundër Torturës të OKB-së në maj 2005, gjatë shqyrtimit të raportit fillestar të Shqipërisë.

Shifrat e ndëshkimit dhe dënimeve në bazë të dispozitave përkatëse të Kodit Penal, për akte dhune dhe torture, gjatë kësaj periudhe mbetën në shifrat zero, megjithë apelet dhe rekomandimet e pandërprera të organizatave vendore dhe ndërkombëtare për zgjidhjen përfundimtare të kësaj çështjeje.

Dhuna ndaj fëmijëve vazhdoi, megjithë përmirësimet e trajtimit të tyre në vendet e vuajtjes së dënimit dhe paraburgim.

Komiteti për të Drejtat e Fëmijës i OKB-së, në janar 2005 konstatoi pretendimet për keqtrajtimet dhe përdorimin e papërshtatshëm të forcës nga ana e punonjësve publikë, në veçanti ndaj fëmijëve, si në ambientet e paraburgimit nga policia, në burgje dhe në institucione të tjera, ku fëmijët janë nën kujdesin e shtetit.

Dhuna ndaj grave, sidomos brenda familjes ka rritur frikshëm numrin e grave që vetëvriten, tentojnë vetëvrasjen, apo kryejnë krime monstruoze, në kushtet e një informacioni të pamjaftueshëm për përmasat dhe përhapjen e dhunës brenda familjes.

Gjatë 2004-2005 pati një përmirësim të kushteve në sistemin e paraburgimit dhe burgjeve, megjithë vonesat në kalimin e ambienteve të paraburgimit nën varësinë e Ministrisë së Drejtësisë, proces ky i parashikuar të përfundonte në mars 2004, por që ende nuk ka përfunduar.

Nga ana tjetër Master Plani për Sistemin e Paraburgimit, i prezantuar në shtator 2004, parashikohet të ndihmojë në zbutjen e mbipopullimit dhe si pasojë edhe në të drejtat e individëve të burgosur dhe paraburgosur.


Mbikëqyrja policore

Kushdo, të cilit i hiqet liria, ka të drejtë të njoftohet menjëherë në gjuhën që ai kupton, për shkaqet e kësaj mase, si dhe për akuzën që i bëhet.

Personi, të cilit i është hequr liria, duhet të njoftohet se nuk ka asnjë detyrim të bëjë ndonjë deklaratë dhe ka të drejtë të komunikojë menjëherë me avokatin, si dhe t'i jepet mundësia për realizimin e të drejtave të tij.

Personi, të cilit i është hequr liria, duhet të dërgohet brenda 48 orëve përpara gjyqtarit, i cili vendos paraburgimin ose lirimin e tij jo më vonë se 72 orë nga çasti i marrjes së dokumenteve për shqyrtim.

I paraburgosuri ka të drejtë të ankohet kundër vendimit të gjyqtarit. Ai ka të drejtë të gjykohet brenda një afati të arsyeshëm ose të procedohet i lirë përkundrejt një garancie pasurore sipas ligjit. Në të gjitha rastet e tjera, personi, të cilit i hiqet liria në rrugë jashtëgjyqësore, mund t'i drejtohet në çdo kohë gjyqtarit, i cili vendos brenda

48 orëve për ligjshmërinë e kësaj mase. Çdo person, të cilit i është hequr liria, ka të drejtën e trajtimit njerëzor dhe të respektimit të dinjitetit të tij (neni 28 i Kushtetutës).

Oficerët dhe agjentët e policisë gjyqësore, që kanë kryer një arrestim ose ndalim ose kanë marrë në dorëzim të arrestuarin, njoftojnë menjëherë prokurorinë e vendit ku është kryer arrestimi ose ndalimi. Ata i bëjnë të ditur të arrestuarit ose të ndaluarit se nuk ka asnjë detyrim të bëjë deklarata dhe në qoftë se do të flasë, çfarëdo që ai thotë, mund të përdoret ndaj tij në gjykim.

Oficerët dhe agjentët e policisë gjyqësore i bëjnë të ditur të ndaluarit ose të arrestuarit edhe të drejtën që ai ka për të zgjedhur mbrojtës dhe njoftojnë menjëherë mbrojtësin e zgjedhur ose, kur është rasti, atë të caktuar nga prokurori. Oficerët dhe agjentët e policisë gjyqësore e vënë të arrestuarin ose të ndaluarin në dispozicion të prokurorit, në dhomat e paraburgimit, sa më shpejt, nëpërmjet dërgimit të procesverbalit përkatës (neni 255 i KPP).

Në kundërshtim me sa më sipër, janë vërejtur shkelje të hapura që në momentin e pritjes së personave të ndaluar në komisariate. Kështu në disa raste është vënë re mosrregjistrimi i personave të ndaluar, fakt i cili mund të bëhet edhe qëllimisht për të mbuluar më vonë shkeljet procedurale, apo në rastin më të keq, keqtrajtimet.

Koha e shoqërimit duhet të jetë deri në 10 orë. Më pas personi duhet të lirohet ose të arrestohet. Çështja duhet t’i shkojë prokurorisë dhe personi qëndron në pritje të masës së dënimit.

Ndonëse legjislacioni parashikon të drejtat e mësipërme, shumë prej tyre shkelen qëllimisht apo nga neglizhenca dhe mosnjohja e duhur e ligjit. Gjatë vitit 2004 dhe në vijim në 2005, në komisariate dhe në institucione paraburgimi janë konstatuar raste flagrante të torturës dhe dënimeve apo trajtimeve të tjera çnjerëzore, disa prej të cilave të konstatuara edhe nga Shërbimi i Kontrollit të Brendshëm të Policisë.

Për më tepër nuk është miratuar udhëzimi për marrjen në pyetje nga policia, i cili duhet të përcaktojë edhe domosdoshmërinë që të ndaluarit t’i bëhet e njohur veçanërisht:

- Identiteti i personave të pranishëm gjatë marrjes në pyetje;
- Kohëzgjatja e lejuar e një seance pyetjesh;
- Periudhat e pushimit ndërmjet seancave dhe pushimet gjatë marrjes në pyetje;
- Vendi ku mund të mbahet një seancë e tillë;
- Nëse do t’i kërkohet të ndaluarit të qëndrojë në këmbë gjatë marrjes në pyetje;
- Ndalimin e marrjes në pyetje të personave nën ndikimin e drogës, alkoolit, ilaçeve ose nën një gjëndje tronditjeje.

“Mbrojtja e të drejtave të gruas në paraburgim parashikohet nga Kodi i Procedurës Penale, Rregullorja nr. 1075 (1999) e Ministrisë së Rendit Publik, si dhe Rregullorja nr. 3750/2, datë 23/07/2003 e Ministrisë së Drejtësisë”, nënvizohet në raportin alternativ të QSHRT-së.

Rregullorja e Ministrisë së Drejtësisë, vijon raporti, e shtrin aktualisht kompetencën e saj vetëm në paraburgimin e Tiranës (313) dhe Vlorës, të cilat kanë kaluar në varësi të këtij institucioni.

Pjesa tjetër e sistemit të paraburgimit është nën varësinë e Ministrisë së Rendit Publik dhe i nënshtrohen rregullores së saj të vitit 1999. Neni 38 i K.Pr.Penale parashikon disa rregulla të përgjithshme për marrjen në pyetje, por pa përcaktuar rregulla të veçanta për pyetjen e grave duke bërë që në shumë raste, gratë merren në pyetje vetëm nga burra.

Kjo sepse nuk ekziston një detyrim ligjor që njëri nga personat për marrjen në pyetje të jetë i gjinisë femërore dhe numri i oficereve të policisë gjyqësore në komisariate është shumë më i vogël.

Në parim njihet e drejta e ankimit të paraburgosurave, por nuk ekzistojnë as procedura të qarta ankimi për shkelje të mundshme brenda sistemit të paraburgimit, thuhet në raport. Rregullorja nr. 1075 e Min. së Rendit, që zbatohet në komisariate, vjen në kundërshtim me ligjin “Për trajtimin e të dënuarve”.

Të paraburgosurave nuk u lejohet mbajtja e librave, shtypit të përditshëm, letrave e lapsave. Ato nuk kanë asnjë mundësi për të dërguar ankesat e tyre, përveç takimit me avokatin. Kushtet e ambienteve të paraburgimit në Shqipëri janë jo në përputhje me standartet ndërkombëtare.

Dhoma e dusheve, tualetet për kryerjen e nevojave personale, dhomat e ajrimit, janë të njëjta si për gratë edhe për burrat. Problem më i madh edhe në këtë rast ka qenë dhe mbetet mbipopullimi i ambienteve të paraburgimit. Probleme shfaqen gjithashtu edhe në pranimin e të paraburgosurave në paraburgim, pasi kryesisht nuk ka personel femra që të presin dhe sistemojnë gratë në paraburgim.

Rasti: Arrestimi në flagrancë i shtetasve A.S. 17 vjeç, B.A. 19 vjeç dhe A.M 19 vjeç si të dyshuar për vjedhjen e një autobuzi, është bërë rreth orës 24:30 në dt. 18.01.05 tek kthesa e Kamzës nga forcat e komisariatit nr. 4. Personat e mësipërm janë dërguar në dhomat e komisariatit 4 Tiranë.

Të nesërmen rreth orës 9:00 janë sjellë në dhomat e komisariatit 3 pasi tre personat ishin nën juridiksionin e këtij komisariati. Me dt. 18 ora 9:00 mbahet procesverbali i arrestimit në flagrancë si dhe bëhet kontrolli i personave. Kjo çështje dërgohet në prokurorinë e rrethit të Tiranës dhe kjo e fundit e paraqiti në gjykatën e Tiranës ditën e premte dt. 21.01.05 rreth orës 11:00-13:00 dhe gjykata i la të lirë me detyrim paraqitjeje.

Përsa i përket rastit të mësipërm:

Së pari, policia në kualifikimin e veprës penale nuk i ka grumbulluar të gjitha provat e mjaftueshme që të vërtetojnë se është konsumuar vepra penale e parashikuar nga neni 134 i KP, sepse tre shtetasit e sipërpërmendur janë drejtuar për tek garazhi ku ishte autobuzi dhe shtetasi B.A. i cili ishte faturin i autobuzit i ka kërkuar çelësin rojes dhe e ka marrë autobuzin me lejen e tij.

Fakt është që aktualisht kur po shkruhet ky informacion shtetasi B.A ka shkuar përsëri në punën e mëparshme, po kështu edhe fakti që gjykata i la të lirë këta persona. Ky kualifikim i gabuar që bën policia vjen ose nga neglizhenca për të mbledhur provat ose nga paaftësia e punonjësve.

Së dyti, personave të sipërpërmendur nga ana e policisë veçanërisht ai që ishte 17 vjeç, nuk i është ofruar avokat, dhe është marrë në pyetje pa praninë e avokatit, të prindërve ose të psikologut.

Së treti, familja nuk është njoftuar për personat dhe veçanërisht për minorenin.

Së katërti, nuk u janë ofruar as kushtet minimale të fjetjes, ushqimit dhe aq më pak ndihmë mjekësore.

Së pesti, janë shkelur të gjitha afatet e mbajtjes në dhomat e paraburgimit.

Janë arrestuar në 18 Janar 2005 ora 24:30, janë liruar 21.01.05 rreth orës 12:00. Pra ata janë mbajtur në komisariat 96 orë. Së gjashti, personat nuk janë informuar për të drejtat e tyre. QSHRT rekomandon marrjen e masave efektive për uljen e mbipopullimit të institucioneve të paraburgimit.

Mungesa e burimeve financiare nuk mund të përdoret më si shkak për vazhdimin e mbipopullimit, në një kohë kur ato shpenzohen për mjete luksoze. QSHRT kërkon kalimin e menjëhershëm të të gjithë të dënuarve me vendim të prerë të gjykatës në institucionet e dënimit me burgim, ashtu siç edhe parashikohet me ligj. QSHRT sugjeron e masave të menjëhershme për përmirësimin e kushteve të paraburgimit, duke zbatuar rekomandimet e organizatave ndërkombëtare.


BURGOSJA

Askujt nuk mund t'i hiqet liria, përveçse në rastet dhe sipas procedurave të parashikuara me ligj (neni 27/1 i Kushtetutës). Aktualisht aktiviteti i sistemit penitenciar bazohet në dispozitat e akteve të mëposhtme ligjore: Ligji nr. 8328, datë 16.04.1998 “Mbi të drejtat dhe trajtimin e të burgosurve” dhe ligji nr. 8321, datë 02.04.1998 “Mbi Policinë e Burgjeve”. Ligji nr. 8331, datë 21.04.1998 “Mbi ekzekutimin e vendimeve penale”

Për zbatimin e akteve të mësipërme ligjore, me vendimin nr. 63, datë 9 mars 2000 Qeveria shqiptare miratoi Rregulloren e Përgjithshme të Burgjeve. Sipas ligjit për të Drejtat dhe Trajtimin e të Dënuarve, institucionet e ekzekutimit të vendimeve me burgim janë: burgu i sigurisë së lartë, burgu i zakonshëm, burgu i sigurisë së ulët dhe institute të veçanta.