Nje libër i ri për Kosovën shkruar në Amerikë...

Zhveshja e kauzave të luftrave të fundshekullit XX, me pak fjalë

10 gusht 2005 / TN / Sadik PELINKU

Thuhet se lojën e shahut më së miri e sheh ai që e shikon nga ana. Autori i librit "Kosova- prejardhja e një lufte", Stephen Schwartz, më së miri e analizon "Shahun ballkanik", si nga aspekti historik, ashtu edhe nga ai politik, sociologjik… Mirëpo ky vlerësim është i gabuar. Pse? Autorët zakonisht mbledhin informata të ndryshme për ngjarjet që tentojnë t`i pasqyrojnë me libër, film, pikturë, apo duke krijuar një mozaik të kuptueshëm dhe të konsumueshëm për ato gjëra të cilave u dedikohen.

Stephen Schwartz, kështu, duke shkruar për luftën medjale në Bosnje dhe Hercegovinë në veprën "Komedia e pandershme e shekullit njëzet", ku problematika e Kosovës nuk ishte thjesht një analizë. Autori e shijoi këtë gjedhë të hidhur dhe me vite jetoi me të, duke iu futur "nën lëkurë", duke mos kursyer askënd, as shtrembërimet historike, autarkinë dhe shpesh fatalizmin shqiptar, as gënjeshtrat e serbëve gjatë shekujve, por as materializmin dhe interesat divergjente të ndërkombëtarëve në Kosovë pas vitit 1999.

Këtë privilegj autori a mundi t`ia siguroi vetes, si njohës i shkëlqyeshëm i ambientit ballkanik nga shumë aspekte, shpesh edhe i disa dukurive të cilat na duken irelevante, pa u ndriçuar nga tjetërkush, qofshin ato gjëra pozitive apo të meta.

Historia në këtë vepër është uvertyrë dhe garnirë e esencës bashkëkohore, e arritjes së zbërthimit të një rrokjeje qindvjeçare "dashuri" (dhunë) të një anë.

Kjo "gjedhë intelektuale" për të gjithë popujt në Ballkan, e jo veç për kosovarët, për të patur shije universale u krip me erëzat e shumë autorëve si Ovidil, Noel Mallkom, Milan Shufllai, Durhan Ivo Banac, Dimitrije Tucoviq, Trocki etj.

Libri përbëhet nga 10 kapituj dhe dy shtojca:

1. Shqiptarët dhe sllavët,

2. Betejat e Kosovës, 1389 e 1689: rrjedhojat dhe mitet në historinë serbe,

3. Ripushtimi serb i Kosovës, 1912-13,

4. Kosova dhe monarkët modernë serbë, 1914-1943

5. Kosova dhe komunizmi në Shqipëri e Jugosllavi, 1944-1985,

6. Kriza e Jugosllavisë, 1985-1986

7. Rezistenca paqësore dhe shoqëria civile paralele, 1989-1998

8. 1999: ndërhyrja dhe rrjedhojat e menjëhershme të saj

9. Kosova hyn në shekullin XXI

10. Përmshelje

Shtojca I. "UN GO HOME"

Shtojca II. Letër e haptë Dardan Gushit

Nga përmbajtja shihet se ngjarjet nuk janë një rastësi, por kanë zanafillën historike, arsyet ekonomike, politike dhe shoqërore - janë pasojë e forcës ushtarake të Serbisë, por edhe"hizmetet" që kosovarët ia bënin vetvetes.
Ndoshta asnjëherë nuk u hedh dritë mbi arsyet kryesore të përplasjeve ballkanike në fund të shekullit, përfshirë dhe ato shqiptaro-serbe, më thjeshtë dhe më thellë seç e bëri z. Shcwarz.

Serbia, krejt ndryshe nga pjesët tjera të ish - Jugosllavisë nuk kishte çka të sjellë në tryezen që më vonë do të quhej "rend i ri botëror". Sllovenia do të zhvillohej pa ndihmën nga Washingtoni ose Moska, udhëheqësia e saj e kishte braktisur ekonominë marksiste dhe e kishte ndërlidhur shtetin slloven me ekonomitë europiane.

As Kroacia nuk pati probleme nga mungesa e ndihmës së huaj. Ajo kishte mundësi madhështore turistike. Transformimi i saj mund të pritej me një zhvillim të ngjajshëm të turizmit siç u ndërtua Spanja (nga turizmi) në vitin 1950…

Edhe Bosnja e Hercegovina ishte mjaft e përgatitur për të hyrë në rendin e ri botëror, falë modernizimit të bujqësisë dhe lidhjeve të saj me vendet islamike.

Kurse Serbia pos rafinimit të përciptë kulturor të Beogradit, s`kishte për t`iu ofruar botës së re, falë synimit të kuadrove serbe për karrierë shtetërore administrative dhe kulturore.

Ironia më e madhe është se dr. Vaso Çubrilloviq, armik i përbetuar i shqiptarëve, duke tentuar në kohë të komunizmit t`i nënvlerësojë ato, jep definicionin më të mirë të synimeve shqiptare: "shqiptarët, fatkeqësisht, janë mësuar me nocionin europiano - përendimor të pronës private"; çka mund të kuptohet si porosia më frytdhanëse.

Kjo analizë më kujtoi thënien e shkrimtarit Paullo Kuelo: "formula e alkimisë është aq e thjeshtë sa që mund të shkruhet në thënien e njeriut".

Alkimia e kësaj analize është zhveshja e kauzave të luftrave në fund të shekullit XX, me pak fjalë por më thellë se Gjyqi i Hagës vite me radhë.

Si islamolog i famshëm, por dhe njohës i kaballës, krishterizmit etj., autori komunikon me shumë klerikë për të "kulluar" ngjarjet nga këndvështrimet e ndryshme, por edhe duke fokusuar kur situatat kishin adresën konfesionale - në shumë raste të Kishës Ortodokse Serbe, kur flitet për Ballkanin, por dhe radikalëve islamikë në një rrafsh më të gjerë.

Autori është pasqyra e veseve tona.

Shqiptarët në këtë pasqyrë do ta shohin veten si viktimë, por do t`i shohin "Kuajtë e Trojës" jo si veç persona, por si vese, kurse serbët, të cilët duhet ta lexojnë këtë vepër për t`u zgjuar nga gjumi i mllefit i imperializmit pa bazë drejt denacifikimit, duke kërkuar falje nga viktimat, përndryshe - do të mbesin tumori i Evropës