|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Kundërthëniet shoqërore

  NUK ‘ECIN BASHKE’BARTJA E KOMPETENCAVE DHE ‘NDERHYRJET E UNMIKUT’

29 korrik 2005 / TN

 

-Një gjë është shumë e dukshme:në Kosovë,  për mungesë statusi, janë të bllokuara shumë procese zhvillimore.   Gjendja e tashme dhe pozita e tashme e Kosovës nuk mund të qëndrojë gjatë.   Kjo duhet të jetë  e qartë për të gjithë ata “që mendojnë politikisht”, që “kanë vizion”për të ardhmen e saj, po sikurse dhe për mekanizmat ndërkombëtare të zotuara se Kosovën do “t’a shpjenë në Evropë”-

  

 
Shkruan: Esat STAVILECI, profesor i Universitetit të Prishtinës

 

Kosova që, ”siç pritej”, gjatë këtij viti, do “të hynte në fazën e finalizimit”të statusit të saj, po kalon “çaste të vështira”. Ajo, në fakt, është gjendur midis “zotimeve të brendshme”dhe “kërcënimeve të jashtme”.   Nga brenda, nga institucionet  e përkohshme vetëqeverisëse të saj, vazhdojnë “të dëgjohen zëra” optimistë se sikur çdo gjë është “pa probleme” dhe se vlerësimet për Kosovën do të jenë “pozitive”, ndërkohë që, nga qendrat e vendosjes ndërkombëtare po rritet numri i “kërcënimeve” se pa “ndryshime thelbësore” të gjendjes, pa përmbushje të standardeve, veçanërisht të atyre që i referohen decentralizimit, këthimit, lëvizjes së lirë, sundimit të ligjit, çdo gjë shtyhet…deri në “kohë më të mira”.  

 

Kam përshtypjen se gjendja është çfarë është për shkak të qasjes së gabueshme,  qoftë në lidhje “me standardet”, qoftë në lidhje “me decentralizimin”, qoftë në lidhje “me kthimin”, qoftë në lidhje “me lëvizjen e lirë”, qoftë në lidhje “me sundimin e ligjit” dhe veçanërisht me këtë të fundit.   Në lidhje me standardet, për shkak të përzgjedhjes selektive të tyre;në lidhje me decentralizimin, për shkak të improvizimeve që po bëhen me të ashtuquajturat pilot-projekte; në lidhje me kthimin, për shkak të “njëanshmërisë”së trajtimit të tij; në lidhje me “lëvizjen e lirë”, për shkak të mosqëndrueshmërisë së vlerësimit serb;në lidhje me sundimin e ligjit, për shkak të mungesë së ligjeve themelore në Kosovë.     

 

Për një vlerësim më real dhe më të plotë të gjendjes në Kosovë janë të nevojshme analiza, si në gjerësi, ashtu dhe në thellësi, ”në kuptim të saktë të realitetit”që “i kundërshton si iluzionet e dëmshme”, ashtu edhe “vlerësimet e gabuara”.  

 

Shqyrtimet në këtë shkrim “i kthehen së kaluarës”vetëm për aq sa për “ta vënë atë në shërbim të së tashmes dhe së ardhmes së Kosovës”, megjithë “rekomandimet”e paqendrueshme të ndërkombëtarëve që të mos “merremi shumë me histori”. Po është “pikërisht historia”ajo që e ka “sajuar”çështjen e Kosovës dhe “e ka shkëputur”nga trungu i saj, çështja shqiptare. Nëse ka një popull në botë që “nuk do të dëshironte”t’i përsëritej historia, atëherë është pikërisht ky populli shqiptar, i cili ka një histori të hidhur. Kthimi historisë “bart një mision”për shqiptarët”që të mos lejojnë që ajo “t’iu përsëritet”.  

 

Ata asnjëherë nuk kanë vendosur për fatin e vet në të kaluarën. Për ta kanë vendosur “të tjerët”të cilët edhe historinë e tyre “e kanë vendosur”në historinë e shteteve në të cilat janë copëtuar dhe janë bërë, siç shprehet populli”pikë e pesë”. Shpresat e tyre se, ”më në fund”, do të vendosin vet për ardhmeninë u shpërfaqën me zhbërjen e ish-Jugosllavisë,  kur, ç’është e vërteta, ”u krijuan kushte dhe “hapësirë”që çështja e Kosovës, por edhe e shqiptarëve në viset e tjera të shtetit që nuk ekziston më, as si koncept politik dhe as si nocion gjeografik, të shtrohen në një dritë krejtësisht tjetër institucionale, politike dhe ndërkombëtare. Shqiptarët e Kosovës “lëvizen nga vendi”dhe u deklaruan për të ardhmen e tyre, por ai deklarim nuk “u përfill”.  

 

Më vonë “lëvizjes pacifiste”për pavarësi iu bashkuar edhe lëvizja e armatosur për “çlirimin përfundimtar”të Kosovës. Epilogu dihet:Kosova “u vendos”nën Administrimin e Përkohshëm Civil Ndërkombëtar dhe tash po ballafaqohet me plotësimin  e kushteve për “të dalë prej tij”si një “shtet i ri”në Ballkan dhe në Evropë.   Rezerva që kisha shprehur me mënyrën e vendosjes së mbikëqyrjes ndërkombëtare, duke shtruar dilemën se ç’domethënie ka në të vërtetë ajo, ”mbyllje në rreth”apo “dalje prej tij”sikur u tregua e themeltë:edhe pas gjashtë vitesh prej luftës Kosova vazhdon “të mbahet e pushtetëzuar”prej UNMIK-ut, vazhdon “të sillet në rreth të mbyllur”dhe “bën përpjekjet për të dalë prej tij”, me gjasa ende të vogla që këtë, për një periudhë të shkurtër, do ta bëjë një realitet.  

 

Pse është kështu?Për shkak të mungesës së gatishmërisë së bashkësisë ndërkombëtare për “të kafshuar deri në fund”krijesën artificiale shtetërore që, as në pikëpamje logjike dhe as në pikëpamje konstitucionale juridike, nuk mund të jetë “trashëgimtare”e një shteti me tetë konstituentë në të cilin Kosova ndonëse jo me statusin e njohur të republikës, kishte ingjerenca që të paraqitej si subjekt i mëvetësishëm politik dhe juridik në ish-Federatën e ish-Jugosllavisë. Edhe ky status i Kosovës “nuk u përfill”, kështu që nga ish-Jugosllavia u pavarësuan në shtete vetëm ish-republikat e  saj. Në këtë mënyrë, nuk u krye i plotë dhe i drejtë procesi i zhbërjes së ish-Jugosllavisë, meqë nuk ndodhi valorizimi  i vullnetit politik të popullit të Kosovës për pavarësi dhe sovranitet.  

 

Në mungesë të një projekti serioz “për t’iu përgjigjur”vullnetit të popullit shumicë të Kosovës, bashkësia ndërkombëtare formuloi disa parime të cilat “i ngriti në shkallë standardesh”që duhet t’i plotësojë Kosova për “të hapur negociatat”për statusin e saj, e vetëdijshme edhe për ndërlikueshmërinë e përmbushjes së tyre, edhe për mendimin plebishitar të shqiptarëve për të qenë “zot të ardhmenisë” së tyre , pra pa pasur nevojë që të negociohet pavarësia në asnjë variant, e me Serbinë në asnjë mënyrë.

 

Kështu, në vend se “të hapej  rrethi” në të cilin “ishte mbërthyer Kosova”ai, në fakt, ”u mbyll” edhe më shumë. ”Mbylljes së rrethit” përveç ngurrimit të bashkësisë ndërkombëtare “për ta nxjerr”Kosovën prej tij, i ndihmuan agresiviteti i regjimit të Beogradit për “të ndërhyrë”në jetën institucionale në Kosovë, por edhe ngathtësia e vet institucioneve të Kosovës që vazhdojnë të jenë “të tjetërsuara”prej UNMIK-ut dhe nën ndikimin e fuqishëm të tij, sa që nga ajo “varësi e plotë ”mund të thurret më, së paku, një varg i një “poezie politike”: ”C’thotë UNMIK-u, bëjnë institucionet,  ç’thonë institucionet nuk bën UNMIK-u”.    

 

Në titull të këtij shkrimi thuhet se nuk “ecin bashkë”bartja e kompetencave prej UNMIK-ut dhe ndërhyrjet  e tij.   UNMIK-u sikur “po blen kohën”që, duke vonuar “bartjen e kompetencave”, të vazhdojë me ndërhyrjet e tij dhe gjithë kjo krijon perceptimin sikur “Kosova po bën një hap përpara dhe dy mbrapa”.   Bartja shumë selektive e kompetencave sikur flet për dinamikën e “ndërtimit të shtetit të Kosovës”.    Sado që qëndron një gjykim se janë institucionet  e Kosovës ato që nuk janë ende të përgatitura për t’i marrë të gjitha kompetencat, edhe më shumë qëndron vlerësimi se është UNMIK-u ai “që dëshiron të zgjasë qëndrimin e vet në Kosovë”. Inercionet burokratike në të “dyja anët”, veçanërisht mungesa e transparencës së UNMIK-ut, po sikurse edhe rrezistenca e theksuar e regjimit të Beogradit dhe ndërhyrjet e tij në jetën institucionale në Kosovë, për mua përbëjnë boshtin e problemit.  

 

Pavarësisht se qëndrojnë ose jo këto gjykime dhe vlerësime, një gjë është shumë e dukshme:kështu më nuk bën, status quoja është e paqëndrueshme për këdo që “mendon esull”. Gjendja e tashme dhe pozita e tashme e Kosovës nuk mund të qëndrojë gjatë dhe për këtë duhet të vetëdijësohen të gjitha ata që “mendojnë politikisht”, që “kanë vizione”mbi përparimin e “marrëdhënieve ndëretnike”dhe vet mekanizmat ndërkombëtare të angazhuara rreth kompleksit të çështjeve me të cilat po përballet Kosova.  

 

Kosova trashëgon shumë probleme të një shoqërie të postaparteidit, me shumë kundërthënie nga një qeverisje jo shumë efiçiente e UNMIK-ut, prandaj është një kërkesë që nuk mund të përbushet prej saj që “deri në fund”të kryej dhe të përkryej detyrat “që ka marrë përsipër”, më mirë me thënë, që “i janë caktuar”. Jam shprehur edhe më parë se përmbushja e plotë e tyre ka qenë dashur “të ndërlidhej” me mundësinë e anëtarësimit në strukturat evropiane dhe euro-atlantike si shtet, e jo me “hapjen e bisedimeve”për një status, në të cilin çështja e territorit ka gjasa “të ngelë e hapur”, ndërsa sovraniteti “i bartur”nga një ombrellë nën një “ombrellë tjetër”.  

 

Kosova duhet të përballojë kufizimet e qeverisjes nëpër të cilën po kalon.   Kosova nuk ka rend kushtetues, sepse nuk ka kushtetutë. Kosova nuk ka rend ekonomik, sepse nuk ka ekonomi të zhvilluar. Kosova nuk ka institucione permanente dhe të patjetërsueshme. Prandaj, Kosovës i duhet vetëqeverisja. I duhet shteti, pa iluzione se ai vetvetiu do t’i përmbush të gjitha hapësirat dhe të çarat e shoqërisë. I duhet për të ndërtuar mekanizmat që do t’i hapnin proceset e bllokuara zhvillimore dhe që do t’i mbronin  ato. I duhet edhe prania ndërkombëtare për “të lehtësuar”rrugën e forcimit dhe të sigurisë së tij, duke pasur parasysh “fqinjësinë e saj”.     

 

Ndërkohë, prej institucioneve të Kosovës kërkohet shkallë me e lartë profesionaliteti dhe përgjegjësie për të kuptuar realitetin nëpër të cilin po ecë Kosova dhe për të marrë përsipër detyrat dhe për t’u ballafaquar me sfidat nëpër të cilat po ecin vet ato, po sikurse që kërkohet prej bashkësisë ndërkombëtare që të ecë rrugës së zhbërjes së institucioneve paralele dhe sigurimit të integritetit territorial të Kosovës. Ndryshe,  për derisa institucionet paralele serbe nuk zhbëhen, për derisa nuk krijohen kushtet që institucionet e Kosovës të shtrijnë qeverisjen në gjithë territorin e Kosovës, Kosova do “të mbahet peng”, për “të dalë”nga  “rrethi” në “kohë tjera”.    

 

Nuk duhet të harrohet, në asnjë moment, se çështja e Kosovës “prek një fushë etnike”shumë me të gjerë sesa territori i saj dhe popullsia e saj, sikurse që nuk duhet të harrohet se si madhësia e territorit, po ashtu dhe madhësia e popullsisë së Kosovës “nuk janë aspak vlera të papërfillshme” në raport me shumë shtete të Evropës dhe jashtë saj.  

 

Këtë shkrim timin do ta mbyll me një aforizëm se “AI QE SHFRYTEZON TE DREJTEN E TIJ NUK I SJELL ASKUJT PADREJTESI”.