|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | NJOFTIME |  

 

 

   
 

SHBA: skandali me tė burgosurit irakianė dhe gjykatat ushtarake

 
 

 

17 maj 2004 / TN

“Zėri i Amerikės”, mė 16 maj 2004

Katėr ushtarė amerikanė do tė dalin para gjyqit ushtarak nė lidhje me abuzimin e tė burgosurve irakianė nė burgun Abu Graib pranė Bagdadit. Edhe disa amerikanė tė tjerė janė akuzuar lidhur me kėtė skandal. Gjyqi i parė i ushtarakut Jeremy Sivits do tė fillojė mė 19 maj. Nė materialin e mėposhtėm i hidhet njė vėshtrim procesit tė gjykimit ushtarak dhe se si ndryshon ai nga drejtėsia civile nė Shtetet e Bashkuara.

Jeremy Sivits, njė polic ushtarak, qė shėrbente si roje burgu, pėrballet me atė qė njihet si gjyqi i posaēėm ushtarak, proces ky nė ushtri i barabartė me njė gjyq civil pėr sjellje tė papėrshtatshme. Ushtaraku Sivits mendohet tė ketė bėrė fotografitė, qė u publikuan kohėt e fundit, rreth abuzimit tė tė burgosurve irakianė nė burgun Abu Graib.

Nė se shpallet fajtor, ai do tė pėrballet me njė dėnim maksimal me 1 vit burg. Tre ushtarėt e tjerė pėrballen me gjyqin e zakonshėm ushtarak pėr akuza mė serioze. Pesė akuzat e ngritura kundėr reshterit Javal Davis pėrfshijnė konspiracion pėr keqtrajtimin e vartėsve, mos kryerje tė detyrės dhe keqtrajtim tė tė burgosurve. Pesė akuzat kundėr ushtarakut tjetėr Ivan Chip Frederick pėrfshijnė sulmim dhe shkelje pėr kryerjen e njė akti tė papėrshtatshėm, duke parė tė burgosurit nė akte seksuale. Akuzat kundėr ushtarit tjetėr Charles Graner pėrfshijnė keqtrajtim, sulmim, dėshtim pėr tė mbrojtur tė burgosurit dhe angazhim nė akte tė papėrshtatshme si dhe marrėdhėnie jashtėmartesore.

Sistemi i drejtėsisė nė ushtrinė amerikane, nė bazė tė tė cilit do tė gjykohen 4 ushtarakėt e lartpėrmendur, u krijua nga kongresi para mė shumė se 50 vjetėsh. Dave Larson, ish gjykatės nė sistemin e apelit nė marinėn amerikane, shpjegon ndryshimin midis sistemit ushtarak dhe atij civil tė drejtėsisė.

“Njė prej ndryshimeve mė tė mėdha midis sistemit ushtarak dhe atij civil tė drejtėsisė nė Shtetet e Bashkuara ėshtė se nė sistemin ushtarak nuk ekziston e drejta e gjyqit me juri. Punėn e jurisė e bėn njė komision anėtarėsh, zakonisht ushtarakė, megjithėse i akuzuari nė se ėshtė i mobilizuar mund tė kėrkojė qė deri njė treta e anėtarėve tė jenė forca tė mobilizuara.”

Zoti Larson shton se i akuzuari gėzon tė drejtėn e avokatit dhe prokuroria duhet tė provojė matanė ēdo dyshimi se i akuzuari ėshtė fajtor pėr ēdo akuzė tė ngritur kundėr tij.

“Sistemi ushtarak i drejtėsisė pėrmban tė drejta tė ndryshme pėr tė akuzuarin. Ky sistem pėrcakton procesin e gjykimit, nė tė cilin prokuroria paraqet e para provat, ashtu siē ndodh nė njė gjyq kriminal nė sistemin civil. Madje pala mbrojtėse ka tė drejtė t’u kundėrpėrgjigjet provave ose t’u bėjė atyre sfidė dhe pastaj tė paraqesė provat e saj.”

Ish gjykatėsi i marinės amerikane Larson thotė gjithashtu se njė gjyq ushtarak mund ta ēmobilizojė nga shėrbimi njė ushtar, qė gjehet fajtor. Tom Morrison, admiral nė pension i marinės amerikane, i cili tani jep mėsim nė fakultetin juridik tė Universitetit George Washington, pėrshkruan njė ndryshim tjetėr midis gjyqit ushtarak dhe atij civil.

“Nė ushtri ndryshe nga gjyqet civile, tė gjitha gjyqet ushtarake apelohen automatikisht. I akuzuari nuk ka nevojė tė kėrkojė apelimin e vendimit. Nė se njė person gjehet fajtor nė njė gjyq ushtarak, pėr tė ekziston automatikisht njė proces apelimi.”

Nė se dėnimi mbėshtetet gjatė procesit tė apelimit, mundėsitė e dėnimit pėrfshijnė ulje tė rrogės, ēmobilizim, burgim ose edhe dėnim vdekje. Dėnimet makzimale janė pėrcaktuar nga kongresi amerikan nė Kodin Uniform tė Ushtrisė Amerikane. Ndryshe nga gjyqet civile, ku njė person mund tė dėnohet nėn akuza tė veēanta pėr tė cilat gjehet fajtor, gjyqi ushtarak jep vetėm njė dėnim tė pėrgjithshėm. Zoti Morrison thotė se sistemi ushtarak i drejtėsisė ka funksionuar gjithnjė mirė.

“Mendoj se publiku si kėtu nė Shtetet e Bashkuara edhe nėpėr botė do tė shikojė se sistemi ushtarak i drejtėsisė ka pėr qėllim tė bėjė njė hetim tė rrėnjėsishėm, t’ia paraqesė atė njė gjyqi asnjanės dhe pastaj mund tė marrė njė vendim ose tė japė njė dėnim. Mendoj se publiku do tė mendojė se gjyqi ushtarak ėshtė shumė, shumė i drejtė.”

Zoti Larson thotė se ēdo anshmėri ose pėrpjekje pėr tė ndikuar anėtarėt e jurisė nuk tolerohet, diēka qė do tė jetė veēanėrisht e rėndėsishme nė gjyqet e ardhshme rreth abuzimit tė tė burgosurve irakianė.

“Ėshtė shumė e rėndėsishme nga kėndvėshtrimi i publikut nė Shtetet e Bashkuara dhe nė botė qė gjyqet tė jenė tė drejta dhe qė i gjithė procesi mbron tė drejtat e tė akuzuarve dhe siguron qė nė se i akuzuari dėnohet, ai dėnohet nė mėnyrė tė drejtė.”

Sistemi ushtarak i drejtėsisė nė Shtetet e Bashkuara do tė vihet nė provė duke filluar nga 19 maji kur nė Bagdad tė fillojė gjyqi i parė ushtarak pėr abuzimin e irakianėve nė burgun Abu Graib. Ushtria amerikane ka premtuar se gjyqi do tė jetė i hapur pėr publikun.

 


                     Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.