|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Botime të reja

Me romanin “Rrëfim i paturpshëm” të Junichiro Tanizakit, shkrimtarja dhe përkthyesja Helena Kadare rizbulon vendin magjik të kulturës e civilizimit të lartë japonez

10 maj 2004 / TN

Junichiro Tanizaki

Rrëfim i paturpshëm

Botoi: Shtëpia Botuese Doruntina

Tiranë 2004, Çmimi 500 lekë

I shkëlqyer, elegant, me një komizëm të errët, “Rrëfim i paturpshëm” është historia e një martese në agoni, e ndërtuar në formën e dy ditareve paralele. Pas më shumë se njëzet vjetëve martesë, një profesor në moshë të shkuar gjakon në mënyrë të çmendur kënaqësi trupore të paarritura më parë me gruan e tij të ndrydhur e të pakënaqur seksualisht. Erotizmi në jetën e tyre ka marrë fund prej shumë kohësh. Katalizatorë të habitshëm e frytdhënës të kënaqësisë janë konjaku dhe një dashnor i ri simpatik. Secili syresh vendos të eksperimentojë seksualisht dhe të mbajë shënim përvojat seksuale në një ditar. Të dy i lënë ditaret e veta në vende ku mund të gjenden dhe të lexohen nga tjetri, por që askush nuk e bën këtë gjë.

Gjatë ditës, bashkëshortët shkruajnë aventurat e tyre të një nate më parë. Kur fillojnë të dyshojnë se secili rrëmon në ditarin e tjetrit, humbet filli dhe bëhet shumë e paqartë nëse mendimet e secilit prej tyre pikasen apo jo nga tjetri. Ditar i dyfishtë i një burri dhe një gruaje që i kalojnë pa bujë kufijtë seksualë, por ajo që vlen të përmendet është se si fuqia, “pushteti”, në rrjedhën e leximit, kalojnë nga burri te gruaja. Personazhet mbeten deri në fund projektime të idesë (lexo: imagjinatës dhe ngrehinës rrëfimore) së autorit.

Dy protagonistët fillojnë të përdorin ditarët e tyre si mjete komunikimi, duke u marrë vesh heshturazi e me shumë takt për të lexuar ditarët e njëri-tjetrit, ndërsa në dukje hiqen sikur s’ndodh asgjë e tillë. Ditarët zbulojnë problemet e mirëkuptimit me njëri-tjetrin dhe ndasinë e madhe që ekziston edhe në aktin e bashkimit seksual. Përmes këtyre ditarëve mund të shohësh fare qartë se si funksionojnë mekanizmat e brendshëm të martesës.

Bashkëshorti fsheh në ditar gjithçka që nuk mund ta shfaqë dhe ta thotë hapur, fsheh edhe nga vetja e vet. Ndërsa gruaja fshihet nga vetvetja edhe në ditar. Vazhdon një lojë e gjatë, të cilës nuk mund t’ia gjesh rrënjët e shkrirjes mes të vërtetës dhe hipokrizisë. Nga kjo lojë kukamshefti, secili pret të fusë hundët në ditarin e tjetrit, për të krijuar kështu një komunikim të heshtur nëpërmjet shkrimeve të tyre për atë që nuk mund ta flasin dot hapur dhe përballë njëri-tjetrit. Kështu që përdorin marrëdhënien e tyre seksuale si metaforë të gjithë marrëdhënies së tyre.

Mjeshtëria e Tanizakit si shkrimtar qëndron në faktin se ai ka arritur të zbulojë në mënyrën më elegante dhe delikate dyfytyrësinë e pranishme rëndom në shumë marrëdhënie, si dhe kompleksitetin e vetë motivimeve e qëllimeve të vetvetes. Është një metaforë edhe më e madhe për shoqërinë japoneze të asaj kohe, e cila mbahej nën karkasën “tradicionaliste të rreptë ortodokse” dhe kanoneve të bashkësisë nëpërmjet katalizatorëve artificialë – në fakt, konjaku që ndihmon Ikukon të dashurojë virtualisht dashnorin e paarritshëm (për momentin), është pasqyra e gjithë hipokrizive dhe në thelb, pasqyrë e dështimit të familjes “së shëndoshë” japoneze – në një kohë kur Japonia po përfshihej nga ethet e jetesës dhe filozofisë perëndimore.

Libri, i tipit alla Frojd, por me një fund shumë “gjakftohtë”, është shkruar me një mjeshtëri që është sjellë në shqip e pacënuar nga përkthimi po aq mjeshtëror i Helena Kadaresë. Një libër i përkthyer me dashuri dhe përkushtim, ku teksti dhe leximi rrjedh natyrshëm, sikur libri të ishte shkruar në shqip.

Në xhunglën e përkthimeve të sotme, nuk duhet lënë të kalojë heshturazi ky libër kult, që me fjalorin shqip tepër të pastër dhe elegant, arrin të na përcjellë tensionin dhe fabulën intriguese me kaq delikatesë stili sa ta përthithë lexuesin në një shtjellë apo fugë psikologjike e emocionale gjerkur të ketë kthyer faqen e fundit. Forca sugjestionuese që të mban thuajse në një varësi të plotë me tekstin është rezultat i padyshimtë i një shqipërimi të tejdukshëm, çka bën që vepra në fjalë të ketë fatin e madh të shndërrohet në pjesë të vetvetishme të kulturës sonë.

Me romanin “Rrëfim i paturpshëm” të Tanizakit, rikthehet pas shumë vjetësh mungese në kulturën tonë përkthimore letërsia e madhe japoneze, një nga letërsitë më të harlisura e më karakteristike botërore, virtytet e së cilës lexuesi ynë ka mundur t’i shijojë fare pak e në mënyrë fragmentare me dy romanet e Jasunari Kavabatës “Dashuri në vendin me dëborë” dhe “Krilla njëmijëkrahëshe”, po kështu dhe me romanin “Tri gratë” të shkrimtarit me famë botërore Jasushi Inue, botuar nga shtëpia botuese Onufri dhe përkthyer gjithashtu nga Helena Kadare.

Me romanin “Rrëfim i paturpshëm” të Junichiro Tanizakit, shkrimtarja dhe përkthyesja Helena Kadare rizbulon vendin magjik të kulturës e civilizimit të lartë japonez, duke i ofruar lexuesit një tjetër objektiv kamere të ndjeshme që përqendrohet duke na shpërfaqur të tjera sisteme ndjeshmërie e botëkuptimi, paksa të ndryshme nga kanoni i letërsive perëndimore – kryesisht dhe çka është më e shtrenjtë – njëfarë pastrimi e filtrimi në përjetimin e heronjve, subjekteve njerëzore.