Sa dallon viti 1994 nga viti 2004?

Koment

SI TË PËRGJYSMOJMË VARFËRINË GLOBALE

4 maj 2004 / TN

Nga François BOURGUIGNON
Kryeekonomist në Bankën Botërore

Përqindja e popullsisë që jetonte me më pak se 1 dollar në ditë në të gjithë botën pothuajse u përgjysmua midis viteve 1981 dhe 2001, nga 40 në 21 përqind të popullsisë së globit. Duke patur parasysh ritmet e rritjes se popullsisë në mbarë botën kjo do të thotë se numri i personave qe jetonin ne varfëri ekstreme ra nga 1.5 në 1.1 miliard. Ky progres tregon se është e mundur që të ulet me qindra milionë numri i personave që jetojnë në varfëri ekstreme në vetëm 20 vjet.

Këto shifra që janë marrë nga raporti vjetor mbi Treguesit Botërorë të Zhvillimit për vitin 2004 dhe janë bazuar në vëzhgime në mbarë botën japin shpresë se tetë Objektivat e parë të Zhvillimit të Mijëvjeçarit (OZHM) të përcaktuara nga 189 udhëheqës botërorë në shtator të vitit 2000 me qëllim përgjysmimin e varfërisë nga niveli i vitit 1990 në vitin 2015 mund të përmbushen.

Gjithashtu edhe statistikat konfirmojnë se pavarësisht nga ajo që disa mund të sugjerojnë, zhvillimi ekonomik luan një rol shumë të madh në uljen e varfërisë. Kështu p.sh në Kinë të ardhurat mesatare janë rritur me 8.5 përqind në vit qysh nga viti 1981 dhe numri i të varfërve ka rënë me më shumë se 400 milionë. Ndërsa numri i popullsisë që jeton në varfëri ekstreme në Afrikën Sub-Sahariane pothuajse është dyfishuar qysh nga viti 1981 duke shkuar nga 164 milionë në 314 milionë, një rritje që përfshin afërsisht 47 përqind të popullsisë së rajonit. Arsyeja kryesore për këtë tendencë alarmante janë ritmet e ulta të rritjes; gjatë të njejtës periudhë GDP-ja për frymë në rajon ra me 13 përqind. Një situatë e tillë dhe për të njejtën arsye u vu re edhe në Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore, ndërsa në Amerikën Latine varfëria mbeti pak a shumë konstante.

Panorama globale e progresit përfshin pabarazi të mëdha përsa i takon progresit të arritur në luftën kundër varfërisë. Sukseset e arritura në disa vende dhe rajone errësohen nga mungesa e tyre në vende të tjera. Kudo shpjegimi është pak a shumë i njejtë: zhvillim ekonomik ose mungesa e tij.

Është i vërtetë fakti se ritme të njejta rritjeje mund të sjellin më shumë ose më pak ndryshime në kushtet e varfërisë. Kjo është e vërtetë edhe për ekonomi që po zhvillohen me ritme shumë të shpejta si Kina dhe India, ku pabarazia e mundësive—që nxitet nga akses i pabarabartë në shëndetësi dhe arsim—e dobëson efektin e uljes së varfërisë që sjell rritja ekonomike. Në Azinë e Jugut, kequshqyerja midis fëmijëve është pothuajse 40 përqind, së bashku me frekuentim të ulët të shkollës dhe përfundimit të saj. Në Brazil, të rriturit në pesë përqindshin më të pasur të popullësisë kanë 10 vjet shkollim, ndërsa ata që janë pjesë e pesë përqindshit më të varfër kanë vetëm tre vjet. P.sh në 20 vende në zhvillim, vdekshmëria foshnjore ra vetëm me gjysmën e ritmeve për 20 përqindshin më të varfër të popullësisë. Megjithatë, në përgjithësi, efekti i pabarazisë dhe ndryshimet në pabarazi nuk janë po aq të rëndësishme sa rritja ekonomike për të shpjeguar progresin e pabarabartë ne lidhje me uljen e varfërisë midis vendeve dhe rajoneve.

Eksperienca e Kinës dhe ajo e Indisë në një shkallë më të vogël, por gjithësesi sinjifikative—sugjeron se reformat ekonomike, mbështetja tek iniciativa private dhe mekanizmat e tregut dhe hapja ndaj tregut të jashtëm dhe konkurencës mund të krijojnë klimën e nevojshme për sigurimin dhe nxitjen e zhvillimit ekonomik të qendrueshëm gjatë disa viteve. Nga ana e tij ky zhvillim ka nisur një proces të uljes së vazhdueshme të varfërisë. A mundet që kjo formulë të eksportohet edhe në rajone të tjera? Faktet tregojnë se kjo është e mundur. Shumë qeveri në Amerikën Latine dhe në Evropën Lindore kanë demonstruar angazhim ndaj reformave, duke përfshirë edhe hapjen ndaj tregtisë dhe integrimit. Poqese vazhdojnë në këtë rrugë, ata kanë gjasa të përfitojnë nga rimëmbëmbja globale ekonomike. Kjo tendencë do të përforcohet edhe më në rast se ato do të kishin më shumë akses në tregjet e vendeve të zhvilluara.

Në Afrikë situata është më e vështirë, me rritje kronike negative në shumë vende, me rritje të varfërisë gjatë 20 vjetëve të fundit dhe me rënie të jetëgjatësisë për shkak të HIV-AIDS-it. Shumica e vendeve të Afrikës Sub-Sahariane, bashkë me disa vende në Azinë Qendrore, nuk kanë ecur aq sa ato në Azinë Lindore dhe Jugore në lidhje me reformat në ekonomitë e tyre. Madje nuk kanë patur as akses të njejtë në kapitalin e huaj dhe në ndihmën për zhvillim. Rrjedhimisht kanë patur rritje të dobët ekonomike dhe nuk kanë arritur të ulin varfërinë. Për të ndryshuar kahjen e drejtimit të shumë nga këtyre vendeve, reformat, ngritja e institucioneve dhe politika të shëndosha kundër varfërisë janë tepër të rëndësishme, si edhe dy faktorë të tjerë të rëndësishëm: rritja e aksesit në treg dhe shtimi i ndihmës së huaj.

Për të arritur zhvillimin ekonomik që nevojitet për uljen me efikasistet të varfërisë, vendet në zhvillim duhet të kenë akses ndaj tregjeve të huaja për eksportet e tyre bujqësore, të manifakturës dhe shërbimeve. Afërsisht 70 përqind e numrit të të varfërve në botë i sigurojnë të ardhurat e tyre nga bujqësia, por tregjet për produktet e tyre në vendet e pasura të OECD-së janë tepër të shformuara. Kjo ndodh pjesërisht sepse vendet e pasura shpenzojnë 330 miliard dollarë në vit si mbështetje për fermerët e tyre.

Jashtë bujqësisë, megjithëse tarifat mesatare për prodhuesit janë të ulta në vendet e OECD-së, tarifat tepër të larta mbeten shpesh pikërisht në ata sektorë që kanë edhe më shumë rëndësi për vendet në zhvillim si p.sh në veshmbathje dhe këpucë. Kështu p.sh shumë vende të Azisë Jugore dhe Lindore përballen me një ekuivalente tarifash 200 përqind ose më shumë për eksportet e tyre për këpucë në Japoni. Tarifat e këpucëve në SHBA për disa vende i kalojnë 50 përqind. Gjithashtu edhe në ato raste kur tarifat janë të ulta, disa vende në zhvillim që kanë qenë të suksesshme në eksportimin në vendet e pasura janë përballur me veprime antidumping. Ekonomitë në zhvillim dhe ato në tranzicion përgjigjen për tre të katërtat e të gjithë investigimeve antidumping në vendet e OECD-së, megjithëse përfaqësojnë vetëm një të tretën e të gjithë importeve të OECD-së. Së fundi, përfitimet e vendeve në zhvillim nga një tregti më e madhe në shërbime përmes lëvizjes së furnizuesëve të shërbimeve, ndërsa investimet e huaja direkte janë potencialisht të jashtëzakonshme, me ndikime pozitive në zhvillimin ekonomik dhe në uljen e varfërisë. Vendet e pasura duhet ta ruajnë aksesin relativisht të hapur që ekziston për tregëtinë ndërkufitare në shërbime dhe të demonstrojnë gatishmëri për ta zgjeruar aksesin ndaj ofrueseve te sherbimeve nga vendet në zhvillim.

Ndihmat për zhvillim mbeten një nevojë tjetër kritike, në veçanti për vendet më të varfëra. Investime më të mëdha nevojiten në arsim, shëndetësi dhe infrastrukturë me synim arritjen e OZHM-ve në lidhje me frekuentimin e shkollës, vdekshmërinë foshnjore, shëndetin e nënës dhe HIV-SIDA-n, si edhe për t[i nxjerrë ata nga varfëria. Niveli aktual i ndihmës zyrtare për zhvillim nga 22 vende të OECD-së ishte 58 miliard dollarë në vitin 2002 dhe mbetet ende shumë poshtë nivelit që nevojitet për këto investime. Ne duhet të nxjerrim mësime nga këto shifra të varfërisë. Ato na mësojnë të hapim dhe adaptojmë sa më shumë me njëra-tjetrën reformat e politikave ekonomike që Azia Lindore dhe Jugore po i kryen me aq sukses. Ato na tregojnë se vendet e pasura, ato me të ardhura mesatare dhe vendet në zhvillim duhet t[ia hapin tregjet e tyre tregtisë të vendeve në zhvillim. Ato na thonë gjithashtu se për të krijuar kushtet e duhura për zhvillim ekonomik duhet që të rriten ndihmat, të administrohen në mënyrë më efikase dhe të shkojnë tek më të varfërit për arsimimin, shëndetin dhe ushqimin e tyre.

Fakti që e kemi përgjysmuar varfërinë globale qysh nga viti 1981 tregon se kjo është e mundur të bëhet sërish. Sfida qëndron në faktin që gjysma që do të dalë nga varfëria në vitin 2015 të vijë nga çdo vend i botës.

------