|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Bujqësia, puna “e fshehtë” e shqiptarëve në Itali

26 prill 2004 / TN

 

Punëtorë në ndërtim? Sipërmarrës të suksesshëm? Shifrat nxjerrin edhe një tjetër realitet: se shqiptarët zënë vendet e para mes të huajve të punësuar në një punë më pak “të fisme”, në bujqësi.

 

Për herë të parë jepet tek “Bota shqiptare” një realitet thuajse i panjohur i punësimit të shqiptarëve në Itali.

 

Rando DEVOLE

 

1. Një nga sektorët e ekonomisë italiane që ka më shumë nevojë për emigrantë është bujqësia. Vitet e fundit prania e emigrantëve në këtë sektor ka shënuar vazhdimisht rritje. Arsyet që ndikojnë praninë e punëtorëve emigrantë nëpër fushat italiane janë të ndryshme. Megjithatë spikat më shumë fakti se italianët vetë nuk e parapëlqejnë më punën në bujqësi. Edhe kontigjentet e dikurshme të punës stinore nuk ekzistojnë më.

 

Në vitet ’60 e ’70 shumë studentë italianë punësoheshin përkohësisht në bujqësi, kryesisht gjatë pushimeve të shkollës ose gjatë fushatave bujqësore, në vartësi të kultivimeve të ndryshme. Aktualisht numri i studentëve italianë që punojnë në bujqësi për të rrumbullakosur të ardhurat është i papërfillshëm. Si rrjedhim vjelja e rrushit, e luleshtrydheve, e mollëve, e domateve, etj. por edhe punët e zakonshme bujqësore kërkojnë gjithmonë e më shumë krahë pune nga jashtë.

 

Emigrantët i duhen kryesisht ndërmarrjeve të veriut, kurse në jug ato mund të thithin një farë sasie edhe nga tregu i brendshëm i punës, i cili vuan hendemikisht nga papunësia.

 

Puna në bujqësi është në thelb sezonale dhe e përkohshme. Sezonaliteti është një karakteristikë tipike e aktivitetit bujqësor, ashtu siç është në sektorë të tjerë si p.sh. turizmi. Si rrjedhim, pjesa dërmuese e kontratave të punës është me kohë të përcaktuar; përshirë natyrisht edhe vetë punëtorët italianë.

 

Nga pikëpamja kohore sezonaliteti mund të shkojë nga një muaj deri në një vit. Në disa krahina si p.sh në Liguria, Molize dhe Veneto punohet në periudhën maj-tetor, në të tjera (Trentino Alto Adixhe, Friuli Venecia Xhulia, Pulja) gjatë periudhës qershor-shtator. Ka nga ato krahina ku sezonaliteti është shpeshherë vetëm prej një muaji, si në Toskana, Kampania, Lacio dhe në Sicili, ku emigrantët futen në punë për vjeljen e frutave, ose për korrjen e grurit e të misrit.

 

Gjithsesi, tashmë mund të thuhet se prania e emigrantëve në bujqësinë italiane është shndërruar në një element strukturor i sektorit, çka e vërteton edhe shpërndarja e tyre nëpër krahinat italiane.

 

 

2. Të dhënat për punën e emigrantëve në bujqësi dhe problemet e tyre nuk janë të shumta. Në këtë kuadër statistikat e përgatitura nga INPS (Instituti Kombëtar i Sigurimeve Shoqërore), ku jepet jo vetëm numri i emigrantëve të punësuar në bujqësi për vitin 2002, por edhe ndarja e tyre sipas kombësisë dhe vendqëndrimit, janë për t’u mirëpritur, sepse shërbejnë për të lexuar më mirë dukurinë e emigracionit.

 

Sipas këtyre të dhënave gjatë vitit 2002 kanë punuar gjithsej 91.756 imigrantë me kontratë pune me kohë të përcaktuar dhe 16.017 ekstrakomunitarë me kontratë me kohë të papërcaktuar.

 

Të habit fakti se komuniteti më i madh që punon në sektorin bujqësor, qoftë midis atyre të punësuar me kohë të përcaktuar, qoftë midis atyre me kohë të papërcaktuar është komuniteti shqiptar. Gjithsej, në bujqësi në vitin 2002 kanë punuar 15.272 shqiptarë, ose pak më shumë se 14% e të gjithë numrit të emigrantëve të punësuar në këtë sektor.  

 

Pas shqiptarëve, në kategorinë e punëtorëve me kohë të përcaktuar, vijnë polakët, rumunët, tunizianët, marokenët, etj. Në kategorinë tjetër, pra të atyre që kanë një kontratë me kohë të papërcaktuar, pas shqiptarëve figurojnë indianët, rumunët, e kështu me radhë. Natyrisht, në nivel provincial renditja e komuniteteve paraqitet ndryshe nga ajo në nivel kombëtar.

 

Toskana, Pulja, Emilia Romanja, Piemonte dhe Sicilia janë krahinat që janë në krye të listës për nga numri i shqiptarëve në bujqësi.

 

Krahina ku gjenden më shumë shqiptarë të punësuar me kohë të papërcaktuar është Toskana, Lombardia, Piemonte dhe Veneto. Krahina me më pak shqiptarë është Kalabria. Po t’i hidhnim një vështrim përqindjeve të shpërndarjes në nivel më të gjerë do të shihnim se në veri të Italisë punojnë 44% e shqiptarëve, në qendër 41% dhe në jug 15%.

 

Numri i shqiptarëve që kanë kontratë pune me kohë të përcaktuar bën që renditja e mësipërme të përmbyset. Këtu vendin e parë e zë Pulja, e cila ndiqet nga Emilia Romanja, Toskana dhe Piemonte. Vendi i fundit i takon Sardenjës me 44 shqiptarë. Ndarja me përqindje paraqitet më e ekulibruar: në veri 38%, në jug 37% dhe në qendër 25%. (për hollësi të tjera shikoni grafiqet dhe tabelat).

 

 

3. Shqiptarët si pjesa më e madhe e emigrantëve në bujqësi punojnë në veprimtaritë tradicionale bujqësore, por edhe në kopshtari, zooteknikë dhe në kultivimet industriale. Pavarësisht se ka fusha veprimtarie (nënsektorë) ku gjenden më shumë shqiptarë, dhe të tjera ku shqiptarët janë të paktë, nuk mund të thuhet se ka një sektor ku prania shqiptare është eskluzive. Paralelizmi me rastin e indianëve për shembull, të cilët janë punësuar përgjithësisht në sektorin e zooteknisë (nëpër stallat e rrafshirës lombarde), nuk do të ishte i saktë.

 

Në disa provinca italiane shqiptarët janë të përqëndruar në ndonjë sektor të caktuar bujqësor, ku eventualisht mund të kenë edhe shumicën e të punësuarve, por kjo nuk do të thotë se janë të specializuar vetëm për atë zanat. P.sh. në disa provinca të Toskanës, shqiptarët punojnë kryesisht në sektorin e kopështarisë (fidanishte, serra, etj.), mirëpo në provinca të tjera italiane puna e tyre është krejtësisht e ndryshme.

 

Për t’u shënuar fakti se në sektorin e pyjeve shqiptarët pothuajse mungojnë fare. Kjo nuk vlen vetëm për shqiptarët, por për të gjithë emigrantët, kryesisht për faktin se pyjet në Itali përfshihen ende në sektorin publik, dhe në këtë sektor, siç duhet, emigrantët kanë shumë vështirësi për t’u futur.

 

Shpërndarja nëpër krahinat italiane respekton në linja të përgjithshme shpërndarjen “historike” të komunitetit shqiptar: më pak në jug e më shumë në qendër-veri. Megjithatë kjo shpërndarje, edhe brenda krahinave, nuk është homogjene. Në Sicili për shembull punojnë në bujqësi rreth 1200 shqiptarë. Mirëpo 85% e tyre gjenden në provincën e Raguzës, e cila është e njohur në të gjithë Italinë për ekonominë e zhvilluar bujqësore. Në këtë provincë shqiptarët janë punësuar në ato ndërmarrje që merren me punë të mirëfillta bujqësore në fushë, por edhe në serra (rritja e perimeve të ndryshme, si domatet, specat, kungujt, etj.).

 

Tendenca e një pranie më të madhe të shqiptarëve në Pulja, në krahasim me krahinat e tjera jugore, konfirmohet edhe për sektorin në fjalë. Në këtë krahinë punojnë rreth 2000 shqiptarë, të përqëndruar në zonat e Barit (901), Foxhas (686), Brindizit (200) dhe më pak në Taranto (123) e në Leçe (32). Tipologjia e punës së tyre nuk ndryshon shumë: vjelja e domateve, e luleshtrydheve, e rrushit, mbledhja dhe përgatitja e sallatës, koprës, etj.

 

Fotografia që na ofrojnë statistikat është gjithsesi e pjesshme. Sektori bujqësor vuan, ndoshta më shumë se të tjerët, nga sëmundja kronike e punës së zezë. Duke u nisur nga kjo traditë negative, si dhe nga kërkesat e larta që u paraqitën në sanatorian e fundit, mund të supozohet se prania e emigrantëve pa dokumenta të jetë jo e vogël. Vështirësia në këtë rast qëndron tek kuantifikimi i numrit të tyre, sepse vështrimi statistikor është pothuajse i pamundur.

 

Megjithatë është e lehtë të merret me mend se numri i shqiptarëve në bujqësinë italiane të jetë aktualisht më i lartë se sa ato që paraqitëm – aq më tepër që nuk janë përfshirë rezultatet e sanatorias së fundit –, çka tregon, pavarësisht nga problemet e panumërta, se prania e tyre është pjesë e pandarë e ekonomisë së vendit.