Botime të reja

Tanizaki-shqip nga Helena Kadare

22 prill 2004 / TN

Çerçiz LOLOÇI

“Rrëfim i paturpshëm” Junichiro Tanizaki
Përktheu Helena Kadare
Shtëpia Botuese “Doruntina”
Çmimi 5 lekë
Kush është autori i librit?

Junichiro Tanizaki u lind në Tokio më 24 korrik 1886. Më 1910, kur ishte ende student në Universitetin e Tokios, ai botoi novelën “Tatuazh”, një tregim mizor, shkruar me një stil tepër të rafinuar, që i solli atij sukses dhe e bëri të njohur në mënyrë të menjëhershme.

Pas kësaj, u dha me mish e me shpirt pas letërsisë. Ai shkroi një numër të madh tregimesh moderniste dhe diabolike, të frymëzuara shpesh nga jeta perëndimore dhe nga një ngjyrë ekzotike. Më 1923 e lë kryeqytetin dhe shkon në zonën e Kiotos dhe Osakës. Më 1924 boton “Një dashuri e çmendur”, me anë të së cilës i jep fund në mënyrë mjeshtërore periudhës së parë të krijimtarisë së tij. Pikërisht në këto kohë, ai i rikthehet burimit të temave japoneze.

Me këtë frymë shkruan esenë për estetikën “Elozh për hijen” (1933) dhe kryeveprën e tij “Katër motrat”. Kjo e fundit u ndalua më 1943, si e papërshtatshme për një kohë lufte. Ajo do të botohet, më në fund, midis viteve 1946 dhe 1948. Midis romaneve të tjera, të kurorëzuara me gjithfarë çmimesh letrare, citojmë gjithashtu romanet “Shija e hithrave”(1928), Svastika (1928), “Jeta sekrete e zotit Musashi” (1931), “Rrëfim i paturpshëm” (1956), “Ditari i një plaku të çmendur” (1961).

I konsideruar si shef i linjës së shkollës neoromantike japoneze, ai u përkthye në pjesën më të madhe të gjuhëve evropiane dhe shumë nga romanet e tij u vunë nëpër ekrane.

Libri që po botohet është gjithashtu i ekranizuar nga kinemaja italiane.

Tanizaki vdiq më 1965. Ai la pas vetes një vepër shumë të madhe.

Proza “Rrëfim i paturpshëm”

Shkrimtarja e njohur Helena Kadare sjell për herë të parë në shqip një autor të famshëm japonez, Junichiro Tanizaki, me një nga veprat e tij më përfaqësuese, “Rrëfim i paturpshëm”. Një profesor i nderuar universiteti, pas një periudhe bashkëshortore, ndjen krizën e konsumimit të këtyre marrëdhënieve dhe vendos të ndryshojë diçka në këto raporte.

Bashkëshortja, një grua tipike japoneze, e edukuar me nënshtrimin femëror por edhe me motivin “pesëdhjetë përqind dashuri dhe pesëdhjetë përqind urrejtje ndaj burrit”, pranon më në fund t’u përgjigjet pozitivisht trilleve të bashkëshortit të saj. Katër personazhe, mes të cilëve një çift burrë-grua dhe një kontur çifti, vajza e tyre e vetme me të dashurin e saj, Kimura, janë edhe protagonistët e krejt rrëfimit të Tanizakit. Proza e shkrimtarit japonez ka për bazë ditarin, shënime që hedh fshehurazi një kryefamiljar për gruan, vajzën dhe të njohurit e tyre si dhe ditarin tjetër të bashkëshortes së tij për të njëtët personazhe.

Ruajtja e një kronologjie datash si dhe intermexot midis, nuk krijojnë kurrfarë fragmentarizmi ku autori bën kujdes për të mos rënë në sentimentalizma të panevojshme dhe në detaje që ngadalësojnë rrjedhën e ngjarjeve. Tanizaki, i shquar edhe në krijime të tjera, falë një stili origjinal arrin të të fusë në kurthin e tij duke dhënë të plota katër karaktere të ndryshëm japonezë, dramat individuale dhe të përbashkëta të tyre. Datat e ditarit i kanë shërbyer autorit si nëkapitujt në romanet klasikë, por ndryshe nga shumë paraardhës të tij, zhvillimet politike të asaj kohe pothuaj janë inegzistente.

Tanizakit i intereson të zbërthejë emocionalisht katër personazhet e tij dhe në këtë kuptim proza ëshë një shtjellë psikologjike, çfarë ndjen burri për gruan, çfarë ndjen bashkëshortja për burrin e vet, si i përjeton vajza marrëdhëniet mes dy prindërve, si bëhet pjesë e familjes dhe intimiteteve i dashuri i vajzës.