|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Adoleshentët, pak të drejta dhe shumë të pasigurt

19 prill 2004 / TN

 

Nga: Rita LOLOÇI dhe Eva MANÇO*)

 

 

Pyetësori

  

1. Mosha: 15-17 vjeç

 

2. Gjinia:    (78)   Mashkull (57)   Femër

 

3. Ku banoni?

a) Zona:            (98)     Qytet          (37)     Fshat                     

b) Krahina: (15) Veriu i Shqipërisë (90) Tiranë (27) Shqipëria Qendrore (3) Jugu i Shqipërisë                    

 

4. Sa persona banojnë në shtëpi me ju:

(4)   2 veta

(16) 3 veta

(37) 4 veta

(36) 5 veta

(42) 6 veta e më shumë

 

6. Sa fëmijë përveç jush jeni në shtëpi?

 

7. Me cilët nga prindërit jetoni?

      -  me të dy prindërit          (131)

      - vetëm me babain             (1)

      - vetëm me nënën              (3)

      - me  të tjerë

 

Sa të angazhuar jeni në komunitet ose në jetën publike?

  

8. A jeni anëtar i ndonjë grupi, klubi ose shoqërie? 

(35) Po

(75) Jo

(20) Nuk jam i sigurtë                                       

 

 

9. Ku ndjeheni më të sigurtë: 

  

10. A mendoni se si të rinj keni të drejta?

(82) Po

(28) Jo

(25) Nuk jam i sigurtë               

 

11. A keni dëgjuar për Konventën e Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Fëmijëve?

(56) Po

(39) Jo

(40) Nuk jam i sigurtë               

 

12. A mund të më thoni tri të drejta të cilat ju i keni?

(32) të drejtën e fjalës

(25) të drejtën e shkollimit

(29) besimi fetar           

(70) nuk më vjen në mend asnjë                        

 

13. Sipas jush a respektohem të drejta e juaja?

(10) Aspak

(43) Jo shumë

(63) Disi 

(8)  Totalisht      

Ose

(0) Asnjëherë  (12) Jo shpesh  (6) Disi  (2) Shumë  (14) Gjithnjë

 

14. Kush mendoni se duhet t’ju vëjë në dijeni për të drejtat e juaja?

(Ju lutem zgjidhni një deri në tre përgjigje)

(5) Ju  (106) Familja juaj (96)  Shkolla juaj (42) Media

Ose                 

(26) Qeveria  (0) Asnjë nga këto  (0) Tjetër (ju lutem përcakojeni)

 

 

Sa të sigurtë ndiheni?

 

15. Aty ku jetoni mendoni se jeni të sigurtë ndaj krimit? Sa të sigurtë ndiheni?

(11) Shumë të sigurtë (36) Disi të sigurtë (20) Disi të pasigurtë

(26) Shumë të pasigurtë  (42) Nuk e di/ varet

 

16. A ka qenë ndonjë shok/shoqe ose anëtar i familjes suaj, viktimë e ndonjë krimi ose dhune?

(8) Dhunë fizike (5) Dhunë Seksuale (4) Rrëmbimi (15) Vjedhje   

(30) Tjetër (21) Nuk e di (50) Asnjëherë

 

17. Po ju?

(4) Dhunë fizike (2) Dhunë seksuale (4) Rrëmbimi  (15) Vjedhje   

(27) Dhunë psikologjike  (4) Nuk e di (85) Asnjëherë

 

 

Të drejtat e të rinjve, adoleshentëve dhe nxënësve, njohja e kartave dhe e konventave ndërkombëtare dhe ato të përfshira në legjislacionin shqiptar kanë qenë objekt i një pyetësori të organizuar nga një grup specialistësh të shoqatës sonë, Unioni Rinor i të Drejtave të Njeriut. Jo pa qëllim në këtë pyetësor kemi përzgjedhur dy shkolla, shkollën profesionale të Ndërtimit “Karl Gega” si dhe shkollën e mesme të përgjithshme “Myslim Keta” që për specifikën e tyre kanë një kontigjent të përzier nxënësish nga Tirana dhe qytetet të tjera të vendit, nga zona fshatare dhe të tjera pak më të zhvilluara. Pra janë gjetur dy institucione të arsimit të mesëm shkollor që përfaqësojnë në miniaturë një mini-Shqipëri.

 

Pyetësori i ndërtuar në mënyrë klasike, pra një tip i tillë anketimi që bën përcaktimin djem vajza dhe që fokusohet në grupmoshat “nën 14 vjeç” dhe “14-17 vjeç”, ka dhënë përfundime interesante. Në pyetësor kanë marrë pjesë 135 nxënës, ndër të cilët 78 janë meshkuj dhe 57 janë femra; 98 vijnë nga qyteti dhe pjesa tjetër nga zont rurale; të anketuarit kanë një shpërndarje gjeografike ku 15 vetë janë nga pjesa veriore e vendit, 90 vetë janë nga qyteti i Tiranës, 27 pjestarë nga Shqipëria Qëndrore dhe 3 vetë nga Jugu i Shqipërisë.

 

Megjithë prirjen e sotme që zë fill nga vitet tetëdhjetë të shekullit të kaluar për të pasur një familje komode me dy-tri fëmijë, pjesa e nxënësve të anketuar, në shumicë të konsiderueshme vijnë nga familje me më shumë persona.

 

Të pyetur për pjestarët e përbashkët të një familjeje, vetëm 20 prej tyre janë me minimum pjestarësh dy deri në tre veta, ndërsa kemi 37 persona me katër pjestarë, 36 të tjerë me pesë pjestarë dhe 42 veta me gjashtë persona.

 

Megjithëse grupmosha nën katërmbëdhjetë vjeç zë një peshë më të madhe në përfshirjen e tyre në pyetësor (74 vetë), shumica e tyre nuk ishin të privuar nga mospasja e dy prindërve, çka është edhe ky një problem tepër i ndjeshëm sidomos në zonat rurale ku në emër të një kodi mesjetar të quajtur Kanun shumë fëmijë janë pa një prind dhe kryesisht pa babain. (Deformimi i kodeve kanunore ka bërë të mundur që çdo vrasje e kryer edhe para tetëdhjetë- njëqind vjetësh të shpërblehet me një vrasje nga meshkujt.

 

Vetëm në Malësinë e Madhe në prefekturën e Shkodrës ka aktualisht rreth 700 gra pa bashkëshortët ndërsa 1237 fëmijë janë të ngujuar në shtëpi dhe nuk mund të ndjekin sistemin shkollor, ciklin e ulët, tetëvjeçar ose të mesëm).

 

Fëmijët e qyteteve janë më shumë të prirur për të bërë jetë kolektive dhe në pyetësorin tonë nëntëdhjetë prej tyre janë nga Tirana, kryeqyteti i vendit që shquhet për një jetë më aktive dhe me një sërë insitucionesh kulturore- artistike e sportive.

 

Megjithatë të pyetur për pjesëmarrje në veprimtari të komunitetit ose të veprimtarive publike, nxënësit janë përgjigjur negativisht. Vetëm 35 nga të anketuarit janë pjestarë të shoqatave të ndryshme, ndërsa 75 vetë bëjnë ritualin e përditshëm shtëpi-shkollë e anasjelltas ose shkollë –konvikt shkolle.

 

E ndodhur edhe shkolla tetëvjeçare dhe e mesme në lëvizjen e ndryshimeve të mëdha, mospasja ende e një platforme edukuese në rang dikasteri të ministrisë së Arsimit ose në shkallë kombëtare, përvoja ende e paktë për të krijuar komunitete, shoqata dhe grupe interesi, të gjitha këto si dhe faktorë të tjerë jashtëshkollorë, mes të cilave edhe një shkallë e lartë varfërie e kufizon mjaft jetën publike të fëmijëve ose që priren drejt një argëtimi individual.

 

Një nga pyetjet e pyetësorit tonë për të parë shkallën e besimit dhe sigurisë të nxënësve dhe fëmijëve ndaj disa kategorive njerëzore, ka dhënë gjithashtu përgjigje shumë interesante. Ndryshe nga disa dhjetëvjecarë të mëparshëm ka një humbje të madhe të besimit te të rriturit, madje ky brez shikohet si i paragjykuar dhe si përgjegjës për atë shkallë zhvillimi në të cilin ndodhet aktualisht shoqëra shqiptare.

 

Por kur brenda brezit të të rriturve bëjnë pjesë edhe prindërit e tyre, ndërsa mund të përvijohej një armiqësi prindër –fëmijë, kemi sërish një besim të madh sidomos te nëna. Por edhe babai nuk është më pak në shkallën e besimit nga fëmijët. Pas viteve nëntëdhejtë dhe pas një përpjekjeje pozitive për marrëdhënie më të drejta në ciftet bashkëshortore, familja shqiptare ka pësuar një tronditje të thellë, kemi një numër të konsiderueshëm shkurorëzimesh dhe divorcesh, fëmijët më shumë janë përkrahur nga nëna që tashmë duhet të përballojë e vetme edhe vështirësitë financiare që për burrin e divorcuar nuk ka asnjë instrument ligjor që ta detyrojë. (Zyrat përmbarimore në Shqipëri, përvec problematikës që ato kanë si egzekutuese të vendimeve gjyqësore, nuk janë në gjendje që të detyrojnë asnjë burrë të divorcuar që të japë kontributin e vet mujor për fëmijët e vet).

 

Kategoritë qeverisëse, aktorët më të drejtpërdrejtë dhe më përgjegjës, pra struktura shtetërore si qeveria, policia, spektri politik që është herë në pozitë drejtuese dhe herë në minorancë, pra partitë politike, pushteti gjyqësor dhe sidomos gjyqtarët- këto kategori janë gjithashtu pak të besueshme dhe nuk japin shumë shpresë për fëmijët dhe nxënësit.

 

Shqipëria nuk është një terren i virgjër edhe në fushën e të drejtave të njeriut; si në dispozitat kushtetuese ashtu edhe në kushtetutën e Shqipërisë kapitulli i të drejtave të Njeriut është i krahasueshëm me standartet më bashkëkohore të shoqërive të konsoliduara europerëndimore. Në funksion të këtyre neneve kushtetuese dhe në përputhje me detyrimet europiane janë nënshkruar ose ratifikuar karta e të drejtave të fëmijëve dhe shumë karta të tjera, por ana zbatuese e tyre lë ende shumë për të dëshëruar.

 

Një grup organizatash joqeveritare, vendase dhe të huaja, me një veprimtari mbidhjetëvjecare në Shqipëri, ka bërë gjithashtu punën e vet për njohjen e këtij kuadri të të drejtave njerëzore. Ndoshta nga kjo shpjegohen edhe përgjigjet për njohjen e konventës së OKB-së për të Drejtat e Fëmijëve ku 56 veta ia jënë përgjigjur pozitivisht. Përgjigjet e pyetjes dymbëdhjetë të pyetësorit jep një tablo të qartë dhe realiste se si zbatohen të drejtat e njeriut në Shqipëri.

 

Gjithashtu edhe përgjigjet për sigurinë japin gjithashtu një tablo të zymtë dhe që kërkohet një këmbëngulje më e madhe sidomos për disa figura krimi që trondisin vijimërisht jetën e shqiptarëve dhe posacërisht atë të nxënësve.

 

Një nënkapitull i pyetësorit tonë “sa të sigurtë ndiheni” ka marrë përgjigje negative në shumicën  e nxënësve dhe adoleshentëve të anketuar; shumë syresh kanë qenë vetë viktima të krimit. Brenda dëshirës së rinisë shqiptarë për të studjuar jashtë shtetit, sidomos në Itali ka kontigjente të tëra që vazhdojnë ciklin e mesëm por më shumë ciklin unersitar, krahas shuëm faktorëve është edhe gjendja e pasigurisë që i detyron ata të largohen jashtë vendit.

 

 

*Autoret janë drejtuese të shoqatës Unioni Rinor i të Drejtave të Njeriut