|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Sali Çeku shembull frymëzimi për gjeneratat që vijnë 

15 prill 2004 / TN Meritat nuk kanë lindur nga çasti. Asgjë nuk është rastësi. Veprimet e Salihut ishin ne kontinuitet gjërë në ramjen e tij. Do të shkruash  edhe për mu një vjershë më tha. Diçka që do ti vie era gjrihmonë Pranverë. Shkruan: Januz KRASNIQI Ai ishte pak më i ri dhe nuk i takonte  gjeneratës sime, ndaj edhe unë nuk e njihja nga fëmijëria e hershme. Ishim  pothuaj se të të njëjtit fshat, sepse kishim të përbashket edhe shkollen edhe  mësuesin, kishim ujin edhe ajrin. E njoha më vonë, e njoha atëher kür veç kishte filluar të brengosëj për fatin e  popullit të vet. Pasi kishte mbaruar studimet ishte kthyer që të punoj në  vendlindje në Deçan. Këtu edhe fillojnë pjekjet tona të para. Në fillnm ishin të rralla. Po sa shtoheshin problemet dhe sa vinte e çështja e jonë në  Kosovë vështërsohej dhe bëhej gjithnjë e më e rendë dhe serioze, kontaktetet tona filluan dhe rriteshin. Ne të  gjitha bisedat pa përjashtim ai fliste se si duhet që në të jemi shumë serioz ne punë dhe se detyrat gjithnjë ashtu duhet kuptu.

Të jemi vetmohues dhe të sinqert. Që ti kushtojmë shumë kujdes shkollmiit të njerëzve dhe aftësimit të tyre se e kemi vështirë më shkaun. Më kujtohet kur thonte duhet të kemi kujdes sepse ishim të rrethuar dhe se puna dhe aktiviteti ynë përcilleshin nga UDB-ja dhe shpesh edhe nga disa naiv nga tanët. Andaj duhej ecur thonte sikur nëpër teh të briskut. Ndryshe punët ngelnin ne gjysëm rruge. Nuk guxon të na diktojnë. Veçmas do e veçoja periudhen e ndrrimeve më dhunë të kushtetutës nga ana e Serbisë dhe të tubimeve masive. Duhej më çdo kusht që ne vet shqiptarët kinse të pajtohemi për ato ndrrime që i kishte servu regjimi kriminal i Beogradit. Kishte dilema a të dilet haptasi. A mos  është heret të dilet ashtu. Kush duhej  të marri përgjegjësinë. Mos po ngutemi e prishet puna etj.

Dhe pasi e kishte mendu mirë e mirë, ai mbledhi rreth vetit shumë intelektual në të cilet kishte besim dhe u tha:”Më asnjë qmim nuk do i pranojmë ato ndrrime të kushtetutës që i propozon serbija. Pas tyre mshifet rrembimi i autonomisë dhe më tej pushtimi klasik.i Kosovës Duhet bashkëpunu mes veti në mënyrë që ne bisedime më popullsinë të kemi mendime të njejta.Mu më tha se ti do të gjesh dhe bisedosh më njerëz qe ti u beson dhmth. nga ato srtuktura qe vinin si perfaqësues nga Prishtina.” Unë gjeta përkrahjen shumë të sinqert nga Qazim Zymeraj  Ky më tha së nese ju veq keni vendosur ashtu do të jem më ju gjërë ne fund.

Po ashtu duhet përmendur se pa rezerva dhe me shpirt na ka përkrahur edhe aktivistja nga Prishtina zonja Abrashi që atëherë mbante një funkcion në Prishtinë. Bile kjo e sugjeroj Salihun se asesi nuk guxoni të zbuloheni, por në të njejtën kohë as ndrrimet nuk do t'i pranoni. Salihu nuk fliste me të gjithë në grupe, por veçmas me secilin dhe u jepte këshilla se si të veprojnë por edhe u jipte guxim. Ashtu u veprua dhe ndrrimet nuk u pranuan në Deçan dhe aty u shënua humbja e parë të cilen as që e kishte marr me mend Jugosllavija e atëhershme. Pas këtyre aktiviteteve populli tashmë kishte fillu t'i dallon bijët e vet të vertet. Kështu, Salihu më disa shokë fitoi edhe një besim të madh dhe të gjerë në tërë territorin e komunës po edhe në qarqe intelektuale ne Kosovë. Ashtu siq kishte fitu një autoritet në popull, ai poashtu kishte fillu t'u bie në sy edhe qarqeve shoveniste serbe dhe atyre karrieriste shqiptare.

Tashmë diçka veç levizte. Kishte fillu të zgjohet ndjenja e fort kombëtare. Fitohej dhe krijohej besimi në intelektualë përmes sjelljëve dhe veprimeve individuale. Këtu si shembull shërbente Sali Çeku. Po ashtu situata u rëndua gjatë dhe pas tubimeve masive. Në ato tubime gjatë gjithë kohës ishim të pranishëm. Veçmas Salihu ne mesin e tyre si gjatë shkuarjës në Prishtinë po edhe nëpër mjedise të ndryshme. Ai përsonalisht ka shku gjerë në Qyshkë të Pejës me demonstrues dhe ishte kujdes për ushqime dhe veshmbathje. I udhëzonte se si duhej vepru, të kenin kujdes, të mos lejonin që brenda tyre të infiltroheshin elementet kriminale udbashe, sepse udbeja jugoslave kishte angazhuar numër të madh udbashësh shqiptar-vullnetarë që të futeshin në mesin e njërzëve dhe të ua prishnin rregullin dhe diciplinën e protestave. Duhet theksuar veçmas fabrikën e mobiljeve masive ku pjesa dërmuse ishin punëtorë të rinj si dhe fabrikën e autopjesëve. Tubime, ashtu siq quheshin atëherë kishte në tërë komunën.

Kishim tubime edhe në Shkollen e Isniqit ku kishin ardhur edhe nga shkolla e Prapaqanit. Aty kishte reth 120 profesorë dhe personel arësimor. Në të gjitha pa përjashtim merrte pjesë Sali Çeku i cili i frymëzonte, i përkrahte dhe premtonte se kurrë nuk do e lëshojmë Kosovën në duar të Serbisë e të bashkëpuntorëve të tyre nga ana shqiptare që edhe nuk ishin të pakët dhe mbrojtja e integritetit tonë nga regjimi  serb përmes luftës më armë duhet bërë më menquri të jashtëzakonshme. Atë kohë Kosovën e kishin vërshu ushtri e polici e shumtë e Serbisë, e kishin vërshu edhe politikan të të gjitha ngjyrave. Po ne në Deçan na kishte ra hise numri më imadh i tyre. Ata  thonin se në e kemi më shumë Deçanin ne kujdes dhe se këtu jemi për të mos leju të ndodh asgjë. Ata e kuptonin fare mirë së çpo ndodh, por  nuk dinin se çka bënin. Ishin të hutuar.

Dhe duhej që ne të bënim një vlërsim të situatës në komunë. Ishte një luftë e madhe dhe shumë e rrezikshme. Ishte hapur fronti. Unë jamë pjesmarres i gjall i asaj mbledhje që atëherë karieristet krahinor shqiptar po si qetniket serb e quanin mbledhja famoze.Ka edhe te tjerë qe janë akoma gjall. Në atë mbledhje Sali Çeku ishte njeriu qe ia epte kahjen e duhur.. Merrnin pjesë disa gjeneral nga Beogradi, udhëheqes te lart nga serbija shoveniste, karierist nga komuna dhe Prishtina.Mjaft të mirë e ka patur qendrimin Nebi Gashi kryetar i kryesis se Kosovës por jo te tjeret shok te tij. Me diskutimet e tyre si te gjeneraleve e poashtu edhe te krytarit te atëhershem te komunës dhe te disa te tjereve u kerkua me këmbngulje që të burgoseshin në mënyrë masive dhe të denoheshin ashpër tubimet dhe të shpalleshin terroriste. Salihu ma ka dhënë mue fjalën. Ashtu si ishim marr vesh edhe e bëra diskutimin tim. Bile edhe ma ashpër. Këtë diskutim timin e përkrahu edhe Sali Kastrati. Edhe disa të tjerë na përkrahën. Fjala përfundimtare i takonte Sali Çekut.

Ai në fund tha:

"Këto tubime janë të arsyshme dhe të vonuara bile. Serbija nuk mundet me e suprimu kushtetutën e Kosovës. Kosova ka udhëheqjen e saj dhe ka popullin e vet. Kosova është në shtëpin e saj. Ajo nuk lyp asgje nga Serbija vetëm  kërkon që Serbija të rri në punët e veta dhe mos të përzihet në punët tona. Kosova ka zot". Këtë qëndrim të Sali Çekut e pëlqeu dhe e përkrahu pjesa dërmuese në Komunë dhe populli e tha: Jo - në dy të madhe Beogradit në Kosovë.

Humbja e dytë e madhe..."Populli ka të drejtë, ai nuk pajtohet më ndrrimet që i preferojnë okupatorët nga Beogradi. Rinia kërkon të drejtat që u  takojnë dhe se tubimet janë të lira dhe të drejta”. 

Të parët Sali Çeku me shokë, në ballë të rinisë, intelektualëve dhe masës së gjërë. Mllefi tashmë kishte shpërthy. Bisha ulurinte e tërbuar. Ishin tërbu edhe disa nga karrieristet tanë si ne Deçan ashtu edhe në Prishtinë. Salihu nuk kishte gajle.

Ç’po ndodh mu në Deçan? - thonin të hutuar bishat serbe po edhe disa nga radhët shqiptare.

Nuk kuptonin. Dhe prej këtu gjeneralë serbë dhe bashkëpuntorë te tyre shqiptarë bënin plane haptas për izolime, burgosje  dhe likuidime të mëshefta të intelektualëve dhe veprimtarëve të vendosur.

Kënd tjetër pos Sali Çekut me shumë shokë e bashkëpuntorë të tij. Së dyti, Qazim Zymeri më tregoi personalisht se kishte ra në një informacion ku bëhej një plan me më arrestu mue. Më tha se duhej të ruhesha shumë e veçmas duhet njoftuar Salihun. Qazim Zymberi gëzonte një autoritet si burrë i ndershem dhe të cilit mund t'i besohej shumë. Në atë kohë ai e kishte vëllaun të burgosur ne izolim në Serbi. Po sa ishte lëshu nga izolimi ai msheftas kontaktoi me mu dhe më porositi t'i tregoi Salihut se duhej të mshifej, sepse atje e kishin pytur  shumë për Salihun, por edhe per shokë të tjerë. Bile me tha se nëse e zejnë Salihun mu  tha do të më vrasin sepse do të kuptojnë se nuk kanë mundur të nxjerrin asgjë prej meje.  Thonin se Ai është mbajtur nën hetime gjatë izolimit me një qendrim të fortë e burrëror. U ka qëndru burrërisht torturave.

Sali Çeku e bëri publike, së vrasjet e protestusve ne Deqan, që pushtusit serb i kishin shpallur si vrasje të protestusve mes vete, ishin bërë nga policija dhe ushtrija. Ai hartoj një proqesverbal me konstatim, se vrasjet ishin bërë nga qetnikët serbë të veshur me uniforma ushtarake e policore. Ai bile e dha edhe llojin e armëve dhe mënyren së si ishin bërë vrasjet. Ketë konstatim ia kishte dhënë ne besim një atdhetar yni që punonte në polici. Kjo shpallje e kishte bërë rrëmuj në tërë pushtetin e asaj kohe si në Kosovë e Beograd. Shkroi edhe “Intenpendent” e Londrës.

Pas Janshes në Sloveni që kishte zbulu disa sekrete të ushtrisë qetnike Jugosllave për inskenimin e një lufte në Kosovë, ishte publikimi i dytë i Sali Çekut për planet e pista për likujdimin dhe pushtimin e Kosovës. Kjo e komprometoi shumë dhe e informoi opinionin ndërkombëtar për planet e ndyta të regjimit Millosheviqian. Pra ishte humbja me e madhe që deri atëher e kishte psu ky regjim i ndytë mu në Deçan. Sali Çeku këtu edhe e mbante barrën kryesore...

Pasuan kështu shumë masa represive ndaj atëdhetarëve të vendosur. Ndaj atyre që mbi çdo gjë kishin interesat e atëdheut të vet. Salihun e kërkonin ne çdo vend. Ai tani u largua nga puna dhe vetëm msheftas duhej të vepronte. U larguan edhe shumë shokë tjerë. Tani u kishte marr shumë ajomë karieristëve tanë të cilet u vendosen nëpër poste dhe ndiqnin po si langojtë shokët e tyre sipas udhëzimeve qetnike serbe. Në këtë situat Salihu tha: shokë ka zgjidhje. Na do ta luftojmë serbin gjërë sa t’i çbimë nga këtu. Do ndrrojmë taktiken.

Do të hartojmë satutin e komunës dhe do të nxjerrim të gjitha aktet juridike ne bazë të kushtetutës së Kaqanikut. Do  ta vejmë në jet atë. Do të krijojmë pushtetin tonë paralel. Ashtu edhe veproj. Formoj një grup profesional të cilet edhe hartuan Statuin e komunës. Formoj këshillin kordinues të partive për komunë. Këto ishin forma që mundësonin mbajtjen gjallë të frymës së popullit. Por burgosjet, rrahjet, maltretimet veç sa rriteshin. Nuk mbet gati asnjë nga intelektualët dhe veprimtarë të dallur pa u ndjekur e burgosur.

Kështu shumë nga ne edhe u  arratisëm jashtë. Bile posa kishte ndëgju për arratisjen time menjëherë kishte ardhë që të më takoj te një dajë i imi Muhamet Imeraj në Zvicër, ku edhe po qendroja vetëm për pak ditë. Sa hyri me tha, a është ky vellau i Esatit. Po, ia pohova me lëvizje koke. Esatin e njhte. Ai kishte një shitore ne Isniq. Aty, msheftas takoheshim shumë shpesh. Aty hynim ndaras kinse për të blerë dhe Esati nga dera tjetër na fuste brenda ne odë.

Nga ai shprehej një dhimbje e madhe pse edhe unë isha largu nga vendlindja. Në ndarje më tha: “ Pasha bukën vetëm pushka e rregullon këtë punë”. Beteja e parë dhe më e madhe e fituar gjerë atëherë ne Kosovë. Kosharja e parë mund të thëmi. U  munden Bajlozët. Bile në paqe. Ndër  të paret në këtë luftë ishte Sali Çeku.  Intelektual aqë i fortë që ishte. Aq i  vendosur.

Sali Çeku detyrohet  edhe të arratiset dhe të punoi në mënyrë  ilegale. Ishte ky aktivitet i parreshtur i tij vetëm e vetëm për çështjen kombëtare. Meritat nuk kanë lindur nga çasti. Asgjë nuk është rastësi.

Ai nuk u ndal. Filloj aktivitetin e tij tjetër politik e ushtarak. Por tani jashtë vendlindjes.

Punaj pa u ndalur dhe pa kursyer as shendetin e tij n‘drejtim te ngjalljës se ndjenjës se unitetit dhe atëdhedashurisë ne mergaten shqiptare ne diaspoor.Veproj ne Gjermani dhe Zvicerr. Ne shqiperi e gjetk.Organizoj dhe ndihmoj ne internacionalizimin e qështjës së Kosovës. Organizoj demonstra të bashkatëdhetarëve si ato që mbahen mend për nga masiviteti ne Bon, Gjenvë dhe gjith Evrpen.

Formoi fondin që më vonë do të ndihmonte në krijimin  e njësive ushtarake, përgaditjen dhe stervitjen e tyre në nivelin  më të lartë si në Shqipëri e gjetiu. Ai i krijoj ato dhe vet u priu në hyrjen në Kosovë. Atje krijoi dhe armatosi njësitet tjera nëpër disa qendra në tërë Kosovën.

Ai më shoket si Saim Tahirj, Adem Jashari, Xhemail Berisha, Fadil e Agron Tolaj, Rrustem Bruçi dhe shumë të tjerë do t’u prin edhe personalisht në shumë ndërmarrje të aksioneve anë e mbanë Kosovës. Do të u hy ne hak që për shkak të natyrës së këtij punimi nuk mund të i permendi emrat edhe të shumë bashkëluftëtarëve tjerë të tij. Por më mban shpresa së në një tjetër shkrim do të mund të përmbledh veprimtarin e Sali Çekut dhe të shokëve të tij në mënyrë më të gjithanshme.

Kështu, me formimin e bazave të para ushtarake në Kosovë, Salihu me shokë krijuan parakushtet për zgjërimin gradual dhe krijimin e një ushtrie të fortë dhe të përgaditur të mëvonshme. Salihu për të gjitha veprimet vënte në dijeni Parinë e Institucioneve të Kosovës dhe vepronte po ashtu me dijenin dhe udhëzimet e tyre. Do përmendur së për të gjitha veprimet merrte udhëzime të drejtpërdrejta nga i ndjeri Fehmi Agai. Ishte në lidhje edhe me vet Ibrahim Rugovën.

I afrohemi luftës së madhe, asaj ballë për  ballë e fyt më fyt. Lufta e Kosharës. Pak para se të nisej ne front pata një bised telefonike, Do të  shkruash edhe për mu një vjershë me tha, ama diçka më mirë se gjithë të tjerat që ke. Diçka që do ti vie era gjithmonë Pranverë. Bëra një pushim duke menduar se çfarë më thonte. Mahitem o  Januz Krasniqi tha. Nuk do ta lëshojmë lapsin nga dora e as pushkën pasha besën. Do të takoj dhe do të tregoj shumë gjëra kur të kthehem. Më premtoi dhe u ndam me një përshendetje. E dija se ai përgaditej për diçka të madhe.

            Atëherë kur hutu shumica ishin /

            E vale rrëmbyese kishin rrëmby Kosovën /

            E Serbi kish çue krye /

            Msy me hy n'Kosovë /

            I betuar: O vdek, o me fitu /

            Se nuk e la /

            Kufirin pa e shky.

Dhe ja ku jemi. Tek Koshara. Një monument përjetësie për trimin e trimave Sali Çekun.

Prilli i vitit 1999 do  e kujtoj Sali Çekun si një monument i merituar për vendlindjen e tij ne Broliq të Deçanit. Prillin e vitit 1999,  piktoret do i ngrën atij një monument  tjetër duke nxjerrë para botës shqiptare monografinë "Heroit Sali Çekut".  Do të shkruhen libra. Sepse janë të mirëpritur nga lexuesi shqiptar, sepse  është pjesë e heroizmit të kohës së Pavarësisë sonë, të Luftës së Kosovës, ose sikundër e kanë qujtur të huajt lufta e shpëtimit të kombit tonë. Dhe më tutje do e quaj epopenë e Kosharës, lufta më e rëndësishme e historisë sonë pas asaj të Skendërbeut dhe nuk e teproj. Këto nuk janë pa baza.

Koshara shpall për herë të parë ne historinë tonë sovranitetin e pa  kufizuar të shtetit shqiptarë ne botë duke mos njohur kufi brenda përbrenda shqiptarëve. Nga gjiri i Kosovës sovrane ja tek vjen Trimi Sali Çeku, më trup të bëshem, mjekër të zezë, më dy revole ngjeshur ne brez, me gunën hedhur krahëve. Vini re; me dy revole ngjeshur në brez, kështu e kanë çarë heronjtë tanë udhen e historisë, Isa Boletini më 1912, Sali Çeku më 1999.

Shkrimin që kam ne dorë sot është i shkruar më dashuri për këtë tokë dhe  për këtë trim që aq shumë është i ndëruar ne Dukagjin. Sali Çeku ishte; luftëtar popullor, si heronjtë e prrrallave, ai ishte ëndrra e popullit të tij për liri, shpresa e popullit të tij për drejtësi. Ai nuk bënte llafe shumë, por fjalë pak se më tepër preferonte punën. Ai nuk ishte legjend sepse dëshironte që edhe pas vdekjes të jetë i gjallë me ne e në mesin tonë. Sali Çeku ishte vet Kosova në udhën e saj të vështirë drejt lirisë dhe pavarësisë sonë kombëtare. I ka munguar popullit të gjerë, vepra që u mungon historianëve për të shkruar historinë tonë. Dokumenti që kërkojnë studjuesit për çështjen tonë kombëtare, Tregimi me të cilin nënat do të edukojnë bijtë e tyre.

Ky kujtim ka rëndësi veç të tjerave sepse ne duhet ti njohim heronjtë tanë. Kështu flet pas flete, betejë pas beteje arrijmë në fundin e jetës heroike të Sali Çekut më armë në dorë për lirinë tonë që nga vilti 1989 e deri më 1999 kur mbylli sytë e tij të bukur, që nuk qe më  shumë se 46 vjeç, dhe Sali Çeku mbeti në histori me jeten e tij heroike, me veprën e tij si shembull frymëzimi për brezat që vijnë, si pjesë e historisë sonë tragjike. Ne miqtë e zemrës të Sali Çekut, do të tregojmë se jeta jote, kjo është historia e vërtetë e Kosovës.

Si përfundim: vepra e "Trimit mbi trima Sali Çekut" është vepra më vlëra të mëdha, sepse mbeshtetet mbi luften e gjallë që në mendje e mbajnë të fresket dokumentet, mbeshtetet mbi  historitë e fshatrave të Dukagjinit, mbi kujtimet e frskëta të bashkëlutëtarëve te tij Saim Tahiraj, Zymer Luli, Xhemail Berisha, Osman Ferizi, Fadil Tolaj, Agron Tolaj, Zenun Idrizi, Ismet Çekaj, e shumë të tjerëve.

Vepra e tij në frontin e Kosharës është pjesë e asaj historie që ne na ka munguar, është një përmendore që iu ngrit njërit prej bijve heroik të kombit tonë. Duhet të këtë një nxitje për të gjithë njerëzit e ditur të Kosovës të shkruajnë libra për këta njerëz dhe për këto ngjarje historike, libra që do të jenë përmendore të vërteta për ata që dhanë gjakun dhe jeten për atdheun e tyre, si Sali Çeku, e bashkëluftetarë të tij si Adem Jashari, Rrustem Bruçi, Adem Ukëhagjaj e shumë e shumë të tjerë, do të jenë ata që do të shkruhen në historinë tonë pa ndikime interesash.

Sali Çeku hyri në histori sepse zemra e tij digjej flakë për Lirinë e Kosovës.

Cyrih (Zvicër), 14 Prill 2004