|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Një botim i rëndësishëm kushtuar shqiptarëve në Düsseldorf me rrethinë

PASQYRË E VEPRIMTARISË SË DENJË ATDHETARE DHE KULTURORE

13 prill 2004 / TN

- „Pasqyra e Mergimtarit”, botim me rastin e 25 - vjetorit të themelimit te Klubit përkatësisht të Qendrës Kulturore Shqiptare „Emin Duraku” në Düsseldorf, hartuar nga veprimtari Hyzri Rekaj;

Çerkin BYTYÇI

Diaspora shqiptare në  Gjermani, që  nga vitet e para të  vendosjes në këtë nënqiell të vendit mik të shqiptarëve, u organizua me qëllimin e vetëm – aktivizimin e bashkëkombasëve nga trevat e ndryshme shqiptare, lidhmërinë e ngushtë të tyre dhe bashkërenditjen e veprimtarive kulturore e politike në funksion të mbështetjes së aspiratave shekullore shqiptare për liri e pavarësi.

Si formë më e mirë dhe e favorshme e organizimit, tek pjestarët e popujve tjerë, u dëshmuan klubet dhe shoqërit syrësh si ato të italjanëve, spanjollëve, turqëve, kroatëve e të tjerëve që në Gjermani ishin vendosur më parë, ndaj mërgimtarët shqiptarë shfrytezuan përvojën e veprimit të tyre dhe në bazë të specifikave shqiptare, jetësuan nevojën e organizimit, të thuash si ato në kohën e rilindasëve, që nuk kursyen asgjë për zhvillimin  e veprimtarive kulturore, politike e patriotike.

Kështu, edhe pse vite më parë shfaqeshin ide dhe inisiativa për tu organizuar rreth vatrave kulturore e sportive të bashkatdhetarëve tanë të mërguar, kjo u realizua ne vitin 1978 dhe pikërisht në Düsseldorf të Gjermanisë, kryeqendrën e Nordrein Westvalisë, ku përqëndrimi i punëtorëve shqiptarë ishte i madh. Kjo vatër kulturore dhe me rëndësi politike dhe atdhetare, shpejtë u bë qerthe rreth të cilës u tubuan qindra bashkatdhetarë, të cilët, përkundër pengesave të mëdha, shantazheve dhe bllokimit të veprimtarisë nga organet konzulare jugosllave të këtij qyteti, këtë Klub emërtuan me emrin e heroit Emin Duraku.

Punën e çmueshme dhe tejet të rëndësishme, plotë mund e sakrifica, që për 25-vite me rradhë e zhvilluan anëtarët e Klubit përkatësisht të Qendrës Kulturore Informative Shqiptare „Emin Duraku” në Düsseldorf, në një botim tejet të vlefshëm, publikuar kohë më parë, e ka pasqyruar veprimtari i palodhshëm, njëri në mesin e nismëtarëve për themellimin e tij, atdhetari i shquar dhe i palodhshmi për organizimin e mërgatës sonë dhe për çështjen shqiptare, Hyzri Rekaj.

Ndonëse botim modest, me pak faqe, por me material të hollsishëm, shënime të detajizuara që i ngjajnë një ditari të mbajtur me kujdes e pasion, ky botim paraqet një dokument me vlerë tejet të çmueshme nga mund të merren të dhëna për fillimin e organizimit të diasporës shqiptare jo vetëm në Düsseldorf e rrethinë por edhe në Gjermnani e më gjerë. Fotoset që e ilustrojnë këtë botim janë

dëshmi më e mirë e punës së begatshme kulturore e sportive, politike e atdhetare, zhvilluar në funksion të organizimit të shqiptarëve të mërguar.

Shqiptarët-pjestarë të një kombi të madh

Me organizimin e Klubit „Emin Duraku” në Düsseldorf, në të vërtetë shqiptarët u identifikuan si pjestarë të një kombi të madh që erdhën nga trojet shqiptare të Jugosllavisë së atëhershme. Ishte ky argument i fuqishëm jo vetëm para organeve të shtetit Gjerman por edhe pikënisje për të shtuar kërkesat për trajtim të drejtë të shqiptarëve nga organet e këtushme konzulare, të cilave organizimi i shqiptarëve në baza kombëtare iu bë halë ne sy. Shi për këtë, përpjekjet e konsulatës Jugosllave në Düsseldorf për të mbikqyrë dhe përcjellë shqiptarët, veprimtarinë e tyre kulturore dhe politike, u shtuan dukshëm, ngase me formimin e Klubit Shqiptarë „Emin Duraku”, diaspora shqiptare në këtë pjesë, filloi të pavarësohet në aktivitete dhe organizime të ndryshme duke mos përfillë fare kërkesat dhe udhëzimet e punëtorëve konzular.

Autori Hyzri Rekaj, në këtë botim kushtuar veprimtarisë së këtij klubi të rëndësishëm, përshkruan në hollësi fërkimet dhe kundërthëniet me konzulatën jugosllave në Düsseldorf, që nismës dhe formimit të klubit, synonin ti jepnin dimension të interesit që nuk përkonte me atë shqiptarë.

Organizimi i Klubit te Punëtoreve Shgiptarë nga Jugosllavia „Emin Duraku” ne Düsseldorf, siç u emërtua fillimisht, bëri jehonë të madhe në mbarë Gjermaninë dhe në shtetet përreth. Hyzri Rekaj si pjesëmarrës i aktiviteteve që në ditët e para, shkruan se në fillim u anëtarësuan mëse 300 bashkatdhetarë, të cilët iu çasën formave të shumta të organizimit kulturor, sportiv. Arrinin këtu delegacione të shumta nga Kosova, përfagesues të jetës kulturore, arsimore, informative e sportive por edhe përfaqësues politik. Në lokalet e klubit u organizua edhe arsimimi fillor dhe profesional për të rritur, u hap biblioteka dhe zhvilloheshin veprimtari të ndryshme. Interesimi i bashkatdhetarëve për të mbeshtetur aktivitetet, shtohej dukshëm. Për të gjitha këto veprimtari dhe organizime, autori Hyzri

Rekaj, jep të dhëna të detajizuara, sikundër edhe për masat represive që ushtroi pushteti jugosllav ndaj veprimtarëve dhe anëtarëve të klubit.

Klubi dhe veprimtarët në shenjestër të konzulatës e pushtetit

Në vazhdën e masave të marra, me qëllim të futjes së frikës tek veprimtarët dhe anëtaret e klubit, ishin shpifjet e shumta, shantazhet dhe bisedat që zhvilloheshin me anëtarët e klubit në konzulatën në Düsseldorf.

Në këtë botim, autori njofton se në vitin 1980 veprimtari i këtij klubi Nebi Reka, me të shkuar në pushimet e verës në Kosovë, burgoset nga policia dhe dënohet për propagandë armiqësore kundër Jugosllavisë. Kështu ai mbeti në vendlindje dhe e humbi vendin e punës në Gjermani. Masa të njejta përjetuan edhe veprimtarët tjerë si Malush Ademaj, Xheladin Rrustemi, Isa Vishi, Hajrush Vishi, Sinan Zogaj, Safet Azizi, Musa Dakaj, Azem Ademaj e të tjerë të cilët u dënuan në kohëzgjatje  prej dy muajsh deri gjasht vite burgim.

Nga frika se do t'iu nënshtrohen masave të policisë për veprimtarinë e tyre në Klubin „Emin Duraku” sikurse Sylejman Hagjia, Samedin Ilazi, Xhafer Ademaj, Azem Ademaj, Haki Bega, Avdyl Berisha etj., të cilëve iu muarrën pasaportat dhe u ndaluan shumë kohë në vendlindje, e disa madje edhe përgjithmonë, një numër i anëtarëve përkohësisht u larguan nga aktiviteti. Shumë veprimtarëve të klubit iu ndërpre rruga për udhtim në vendlindje me vite të tera. Shumë sish, afro 20 vite nuk e vizituan vendlindjen dhe të afërmit e tyre.

Masat e shqiptuara ndaj këtyre dhe shumë veprimtarëve tjerë u manifestuan veçanërisht pas përkrahjes publike dhe të vendosur të kërkesës për Kosovën Republikë që u shprehë fuqishëm dhe në  mënyrë të organizuar nëpër demonstratat e organizuara me bashkatdhetarët e qendrave të shumta të Evropës. Këto dhe organizimi i demonstratës në Düsseldorf me 9 maj te vitit 1981, në bashkëpunim me Klubin „Kosova“ në Bielefeld, në shenjë solidarizimi me demonstratat studentore të Prishtinës dhe duke e ndier vehten si pjesë e pandarë e popullit të Kosovës, të indinjuar nga terrori që ushtroi policia dhe ushtria ndaj demonstrueseve paqësor në Prishtinë, nxiti edhe më shumë organet e atëhershme jugosllave për të keqtrajtuar punëtoret shqiptarë, pjesemarrës të demonmstratave dhe veprimtarët e klubeve.

Klub i dashur dhe respektuar nga mëgimtarët

Duke i bërë një përshkrim veprimtarive të viteve 1981-1983, Hyzri Rekaj shkruan se kjo ishte një periudhë e demonstrimeve nëpër rrugët e qyteteve më të mëdha të Evropës si në Gjermani, Zvicër, Austri, Francë, Belgjikë, Suedi etj.  - Në këto demonstrata, Klubi ynë, ishte njëri prej klubeve më në zë, më i organizuar dhe më masovik që ishte shembull për rrethe të tjera, si në Gjermani ashtu edhe jasht saj.

Me të drejtë Klubi „E.Duraku” u bë klubi më i dashur dhe më i respektuar në mesin e mërgatës shqiptare. Gjatë këtyre demonstratave, pos që popullit shqiptarë në Kosovë i jepej mbështetje e plotë në kërkesën sublime për Kosovën Republikë, bëhej senzibilizimi i opinionit evropian me këtë kërkesë, si  edhe njohja e veprimtarëve shqiptarë që jetonin dhe punonin në vendet e Evropës perëndimore. Kjo njohje pastaj do të shërbej në konsolidimin e rradhëve të atdhetarëve për ta ndihmuar e udhëhequr luftën deri në zgj edhjen e çështjes shqiptare.

- Nga individët që u bënë më të njohur e më të dashur në mesin e mërgatës shqiptare ishin tre udhëheqësit tanë: Jusuf e Bardhosh Gërvalla dhe Kadri Zeka, që na prinin e na udhëzonin në shumë protesta, tubime e biseda që organizonim nëpër klube. Këta tre veprimtarë të shquar ishin edhe në mesin tonë, pra në Klubin „Emin Duraku”. Këta e deshtën shumë klubin dhe rretheve tjera u thonin ta merrnin si shembull për të hapur edhe ata klube si ky në rrethet ku vepronin, rrëfen H.Rekaj.  

Autori sikur bënë përpjekje të rradhisë në faqet e historisë së organizimit të mërgatës së re shqiptare emrat e shumtë të veprimtarëve nga Düsseldorfi dhe rrethe të tjera të Gjermanisë si nga Wuppertali, Mülheimi, Dusiburgu, Oberhauseni, Bochumi, Dortmundi, Kölni, Leverkuseni, Acheni e qytete të tjera që me vetëmohim u angazhuan dhe mbështetën veprimtarinë e këtij asociacioni të rëndësishëm shqiptarë në Gjermani. Të tillë ishin shumë por po i përmendim disa nga ata si Nazmi Nuha, Xhemajl Nuha, Sylë Nuha, Samedin Ilazi, Mursel Nuha, Besim Rexha, Haxhi , Sadri e Zade Bega, Jakup Kurtishaj, Qamil Rexhepi, Zyber Kryeziu, Hamdi e Sadri Gashi etj.

Ndërkaq, për veprimtarinë e Klubit në vitet para luftës, në këtë botim përmenden nisma, aktivitete dhe aksione të shumta organizuar për të ndihmuar popullin e përvuajtur të Kosovës. Në shifra e fakte përmenden aksionet e grumbullimit të ndihmave materiale dhe lexuesit përshtypje i bën një shifër prej 90 mijë markash gjermane, grumbulluar nga bashkëatdhetarët për të ndihmuar arsimin në Kosovë.

Shkruhet këtu edhe për aksionet e zhvilluara në periudhën gjatë luftës në Kosovë dhe theksohet se u përkahën dhe mbështetën fuqishëm të gjitha aksionet e organizuara . Për aksionin Gjithçka për Pavaresinë e Kosovës u tubuan këtu madje mëse 700 mijë marka.

Shkolla Shqipe ne Düsseldorf krah i fortë

Njëri nga segmentet që e ka preokupuar edhe mërgatën e Düsseldorfit me rrethinë ka qenë ruajtja e identitetit të fëmijëve që jetojnë në mërgim. Mbase në Gjermani, kaherë mundësohej organizimi i shkollave në gjuhët e popujve të ardhur, shumë herë u inciuan kërkesa për hapjen edhe të shkollës shqipe, por konzulata jugosllave, injoronte kërkesat e tilla dhe pengonte hapjen e shkollës. Por, pas insiistimit të vazhdueshëm, presioneve të bëra dhe bisedave të zhvilluara me organet  gjermane e ato të Kosovës, megjithatë u mundësua organizimi i mësimit për fëmijët shqiptarë.

Kështu, duke shkruar për segmentin tejet të rëndësishëm të Qendrës Kulturore Informative Shqiptare „E.Duraku” të Düsseldorfit, si u emërtua ky asociacion në vitin 1996, përkatësisht për Shkollën plotësuese shqipe, thuhet se ajo që nga themelimi në vitin 1985, funksionon me sukses dhe me aktivitetet intensive të zhvilluara u bë dhe vazhdon të jet shpirt i kësaj Qendre shqiptare. Me respekt përmendet edhe angazhimi i mësuesve Pal Pergjokaj (i ndjerë), Rifat Hamiti dhe Nexhmije Hamiti, të cilët me përkushtim angazhohen në të gjitha veprimtaritë. Puna e tyre me nxënës, programet e organizuara, aktivitetet e zhvilluara, dhe aktiviteti intenziv i tyre i zhvilluar deri më tash, kësaj qendre i dhanë impulse te reja.

Asnjëherë nuk është paramenduar organizimi i aktiviteteve të Qendrës “E.Duraku” pa pjesëmarrjen aktive të nxënësve, të cilët, me prezentimet solide, me programet kulturore, të udhëhequr e përgatitur nga arsimtarët  e tyre, entusiasmojnë bashkatdhetarët në të gjitha programet që shfaqen me rastin e shënimit të festave kombëtare. Tradita e bashkëpunimit të sukseshëm po vazhdon edhe mëtej dhe po arrihen suksese në të gjitha sferat e organizimit.

Në këtë vazhdë përmenden edhe rezultatet e  Klubit futbollistik të formuar pran kësaj Qendre, me rezultatet e arritura të të cilit, mburren të gjithë.

Aktivitetet që s`kan të ndalur

Rreth  Qendrës Kulturore Informative Shqiptare „E.Duraku“ në Düsseldorf edhe sot e kësaj dite me zell punojnë veprimtarë të dalluar, të cilët premtojnë se kjo vatër kulturore e mërgimtarëve, e themeluar ndër të parat me përcaktim kombëtarë në diasporën shqiptare në Gjermani, do të vargoj suksese të mëtejshme në të gjitha sferat e veprimit. Vazhdimësia e traditës shumëvjeçare të punës ka rëndësi të veçantë edhe aktualisht, mbase numri i klubeve shqiptare jo vetëm në Gjermani po pakësohet.

Në Düsseldorf lindin nisma, die, aksione e aktivitete nga më të ndryshmet dhe të rëndësishme kombëtare. Ndaj, me të drejtë thuhet se aktivitetet  këtu nuk kan të ndalur.

Ky botim i Hyzri Rekajt, mbase pas disa vitesh do të zgjërohet, do të jet më gjithëpërfshirës, është pasqyrë e vërtetë  e organizimeve të mirëfillta shqiptare në diasporën tonë në Gjermani dhe njëkohësisht dëshmi e sakrificëc dhe vetëmohimit të shumë veprimtarëve të cilët më herët por edhe aktualisht, dhanë e po japin kontributin e madh në të gjitha sferat e organizimit.

„Pasqyra e mërgimtarit“ përgatitur nga Hyzri Rekaj është një dokument tejet i rëndësishëm, që sëbashku me tre librat e botuar kushtuar disaporës shqiptare në Gjermani nga Fahredin Tafallari si dhe  monografitë e botuara kushtuar shkollave shqipe në Düsseldorf, Neuss, Wuppertal. Geselkirchen, Rottweil, Nürnberg, Bavarinë Vriore, Tuttlingen etj., paraqet një bazë të mirë informacionesh mbi të cilat do të mbështeten studimet e ardhshme lidhur me organizimin dhe veprimtarinë e diasporës shqiptare jo vetëm në Gjermani.