|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (44, 45, 46)

26 mars 2004 / TN

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (44)

Dr. Zydi Dervishi

VI.3. Të rinjte: në “krahët” e emigrimit bredhacak dhe të flirteve të rastit

Veçanërisht në vendet më të urbanizuara të Perëndimit prezervativët përdoren masivisht në marrëdhëniet seksuale, sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. Ndërsa në Republikën e Shqipërisë pajisje të tilla kanë filluar të përdoren më gjerësisht gjatë dhjetëvjeçarit të fundit, kryesisht në qytete dhe në zonat urbane. Në tabelën e poshtëshënuar jepet shkalla e përdorimit të prezervativëve nga të rejat dhe të rinjtë e anketuar.

Siç shihet, është rreth 3.5 herë më e lartë se e femrave (13.08  për qind) pesha specifike e meshkujve (45.12  për qind), të cilët kanë përdorur prezervativin në marrëdhëniet seksuale. Veç të tjerash, një diferencë e tillë përcaktohet edhe nga fakti se meshkujt e rinj, veçanërisht në kushtet e emigracionit, janë më të prirur se femrat të kryejnë marrëdhënie seksuale me partnere të rastit. Këtë e provojnë dhe të dhënat e anketimit. Në krahasim me atë të vajzave (6.12  për qind) është rreth 4.4 herë më e lartë pesha specifike e meshkujve (26.83  për qind) që kanë përdorur prezervativin në flirtet me partnere të rastit.

Në fund të gushtit 2002 kam zhvilluar një bisedë të gjatë me një të ri rreth të njëzetepesave, i cili kishte punuar gati 7 vjet si emigrant në disa vende të Europës. Ndër të tjera, ai tregoi:  “Bashkë me dy shokë të mi të gjimnazit mund të quhemi emigrantë fatkeqë. Nuk e shtymë dot një vit në një vend. Lamë maturën e gjimnazit përgjysmë dhe çalltisëm në Greqi. Atje nuk na eci. Mezi siguruam ca të holla për të shkuar në Hollandë. Edhe atje nuk e gjetëm veten. Për pak kohë qëndruam tek një miku i babait tim në Belgjikë, i cili kishte krijuar një firmë të vogël tregtare. Megjithë përpjekjet që bëri, ai nuk na gjeti punë. U detyruam të shkonim në Francë ku nuk e mbushëm muajin. Në Spanjë qëndruam pak më gjatë, por edhe atje nuk bëmë preokopi. Qëndruam ndoshta ngaqë spanjollët ishin më të ngrohtë me emigrantët.

Gjatë këtij emigrimi bredhacak shpesh jemi ndjerë të braktisur, të fyer, të dëshpëruar. Në momente të tilla mërzie, kur nuk shihnim shtegdalje nga dëshpërimi shkonim në bordelo ose kryenim marrëdhënie seksuale me vajzat e semaforeve. Nga dëshpërimi ose pakujdesia ne nuk mbanim prezervativë me vete. Ato i mbanin me vete femrat që punonin si punëtore të seksit. Po të mos ishin të kujdeshme vajza të tilla në zanatin e tyre neve do të na kishte rrëzuar sëmundja e SIDA-s kushedi se sa herë”. Përvoja jetësore dhe shumë fakte provojnë se opinioni i shoqërisë shqiptare të ditëve tona është përgjithësisht më tolerant ndaj marrëdhënieve seksuale paramartesore e jashtëmartesore që kryejnë të rinjtë shqiptarë në vendet e tjera se sa në Shqipëri. Është jo pak e përhapur mendësia se “djalit ose burrit  që kapërcen kufirin ose detin i falen disa kusure që nuk i falen në qytetin dhe sidomos në fshatin e tij të lindjes, ku jetojnë të afërmit, miqtë e shokët”.

VI.4. Motive dhe argumente “pro” përdorimit të pajisjeve kontraceptive

Përvoja tregon se përdorimi ose jo i prezervativit shoqërohet nga një atmosferë psikologjike, e cila zien nga lufta e motiveve pro dhe kundër. Në tabelën e poshtëshënuar parashtrohen të dhënat kryesore të anketimit për motivet që i nxisin të rejat dhe të rinjtë të përdorin një mjet të tillë mbrojtës nga disa rrjedhoja të padëshiruara të marrëdhënieve seksuale.

Shqyrtimi analitik i shifrave të kësaj tabele tregon se është rreth 3 herë më e lartë se e femrave ( 16.39  për qind ) pesha specifike e meshkujve ( 48.17  për qind ), të cilët shprehen se ndjehen më të motivuar për përdorimin e prezervativit. Madje për motivin kryesor një shpërpjestim i tillë është më i thellë. Kësisoj është 25.91  për qind ose rreth 4 herë më e lartë se e femrave, pesha specifike e meshkujve që pohojnë se i përdorin prezervativët si masë mbrojtëse nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme. Mjaft fakte provojnë se meshkujt ndjehen më të kërcënuar se femrat nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme së paku për dy arsye kryesore:

E para. Përgjithësisht meshkujt janë më pak të kujdesshëm gjatë marrëdhënieve seksuale. Duke zotëruar njohuri më të pakta, më të sipërfaqshme për sëmundjet seksualisht të trasmetueshme meshkujt e kanë më të vështirë të konstatojnë te partnerja simptomat e sëmundjeve të tilla.  Madje edhe nëse dyshojnë se partnerja është e infektuar, në shumicën e rasteve meshkujt nuk i shmangin marrëdhëniet seksuale, pasi e konsiderojnë si mungesë burrërie një sjellje të tillë. Në fund të gushtit 2002 një mjek i sapodiplomuar gjatë një bisede, ndër të tjera, tha: “Në vëndin tonë femrat e kontrollojnë më mirë veten se meshkujt gjatë marrëdhënieve seksuale. Kur vënë re ndonjë gjë të dyshimtë te partneri, femra me gjithfarë marifetesh të stërholluara u shmanget mardhënieve seksuale. Kësisoj femra është më e mbrojtur nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme edhe në saje të autokontrollit. Ndërsa te meshkujt një autokontroll i tillë funksionon shumë zbehtë. Edhe për këtë arsye bëhet e domosdoshme që meshkujt të përdorin prezervativin në marrëdhëniet seksuale, veçanërisht me partnere të rastit, pak të njohura ose të panjohura”.

E dyta. Djemtë e rinj, veçanërisht në kushtet e vështira të emigrimit, kanë pasur më shumë përvoja marrëdhëniesh seksuale me partnere të rastit, deri edhe me prostituta. Përgjithësisht ky grupim të rinjsh e konsideron të domosdoshëm përdorimin e prezervativit, ka krijuar, si të thuash njëfarë përvoje në përdorimin e një paisje të tillë mbrojtëse nga sëmundjt seksualisht të transmetueshme.

Në shoqërinë shqiptare tradicionale femrat kanë qënë shumë të ndjeshme ndaj shtatzënive paramartesore. Një shtatzëni e tillë pothuajse në çdo rast ia shkatërronte jetën në mënyrë të pandreqshme vajzes fatkeqe. Madje nga opinioni mbizotërues i shoqërisë tradicionale shqiptare shatzënia paramartesore konsiderohej si çnderim për gjithë fisin e vajzës, i cili kishte të drejtë të vriste  babain e paligjshëm, pra personin që e kishte çnderuar atë. Në shoqërinë tradicionale shqiptare raste të tilla kanë qënë shumë të rralla. Megjithatë, ata i paraprinte dhe i passhoqëronte një situatë mendësishë mjaft rënduese. Sidomos gjatë dhjetëvjeçarit të fundit mendësi të tilla janë zbehur në një shkallë të konsiderueshme, ndonëse ende nuk janë tejkaluar. Ajo pjesë e këtyre mendësive, që, si të thuash, funksionionon edhe në ditët e sotme, rëndon më shumë vajzat e reja se sa partnerët e tyre. Përgjithësisht meshkujt shkaktarë të shtatzënive të padëshiruara, emigrojnë për t’i shpëtuar detyrimeve dhe forcës mbytëse të opinionit. Në situata të tilla vajzat fatkeqe ndjehen dyfish të rënduara. Ndaj, për të parandaluar shtatzëninë paramartesore, të padëshiruar, për t’iu shmangur kalvarit të vuajtjeve që provokon një shtatzëni e tillë, vajzat janë më të priruara t’i imponohen partnerit për përdorimin e  prezervativit. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit.

Është rreth 6 herë më e madhe se e femrave pesha specifike e meshkujve të anketuar, të cilët kanë pohuar se kanë përdorur prezervativin ngaqë këtë ua ka kërkuar partneria. Në rrethana të tilla, ndër grupime të vogla djemsh të rinj më pak të arsimuar, më pak të përgjegjshëm janë përhapur mendësitë anakronike se “prezervativët duhet t’i sigurojnë vajzat nëse nuk duan të mbeten shtatzënë”, se “për femrat prezervativët janë mbrojtje e dyfishtë, nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme dhe nga shtatzënitë e padëshiruara”, se “është detyrë e vajzave të mendojnë për prezervativët siç mendojnë për rregullimin e shtratit të dashurisë” etj.

Mirëpo, ndoshta, janë më të shumtë djemtë e rinj, që si të thuash, i ndëshkojnë me paragjykime përçmuese femrat që kujdesen për sigurimin e prezervativëve, i konsiderojnë ato “të përdala”, “vajza që nuk kanë një të dashur të zemrës, por partnerë të rastit në flirte” etj. Nën trysninë e mendësive të tilla mjaft vajza nuk flasin me të dashurit e tyre për prezervativët, si të thuash, detyrohen të dalin jashtë natyrës së tyre , të shpërfaqjen më të shkujdesura në marrëdhëniet seksuale vetëm për t’iu shmangur etiketimeve me nofka poshtëruese. Mendojmë se është e domosdoshme të luftohen e të tejkalohen sa më shpejt këto mendësi, të cilat bëhen gjithnjë më problematike, ndërkohë që sëmundjet seksualisht të transmetueshme e vaçanërisht infeksioni HIV-AIDS, kërcënojnë çdo ditë e më shumë për jetën e të rinjve dhe të rejave. Në rrethana të tilla është e nevojshme, jo të dobësohet preokupimi i femrave, por të përforcohet kujdesi i meshkujve për përdorimin e prezervativëve.

Është rreth 2.1 herë më e lartë se e femrave (3.31 për qind)) pesha specifike e meshkujve (7.01 për qind) që mendojnë se prezervativët nuk kanë efekte anësore. Edhe kjo e dhënë e anketimit provon se janë më të shumta vajzat dhe gratë që ndjehen më të rrezikuara  se meshkujt nga përdorimi i kontraceptivëve. Në radhët e mjaft femrave, sidomos në qytetet e mëdhenj të Shqipërisë është përhapur gjerësisht mendësia se “përdorimi i kontraceptivëve të ndryshëm, i prezervativëve, dhe sidomos i ilaçeve, i rrit mundësitë për sëmundje tumorale në organet gjenitale femërore”. Një mendësi e tillë, nga njëra anë, si të thuash, nxit mjaft femra të mos përdorin kontraceptivë të shumëllojshëm dhe, nga ana tjetër, rrit shkallën e kujdesit, të vetëkontrollit të tyre në marrëdhëniet seksuale me bashkëshortin ose partnerin.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (45)

Dr. Zydi Dervishi

VI.5. Kontraceptivët: “artificialitete” në marrëdhëniet intime apo thjesht seksuale?

“Klima” psikologjike që paraprin dhe passhoqëron përdorimin e prezervativit plotësohet dhe konkretizohet më tej edhe nga të dhënat e anketimit që pasqyrohen në tabelën e poshtëshënuar rreth shkallës së përputhshmërisë dhe mospërputhshmërisë  së opinionit të përgjigjdhënësve me 4 nga pohimet më përfaqësuese që kanë të bëjnë me këtë problematikë.

Nga shqyrtimi analitik i të dhënave të kësaj tabele rezulton se është dukshëm më e lartë se e meshkujve pesha specifike e femrave që janë të lëkundura ndërmjet përgjigjjeve pohuese dhe mohuese. Ndër të tjera, kjo tregon se vajzat e gratë janë përgjithësisht më dyshuese ndaj përdorimit dhe mospërdorimit të prezervativit. Ndër mjaft vajza e gra janë përhapur gjerësisht opinionet se “plastikat janë të dëmshme po të prekin në lëkurë, bëhen më të rrezikshme po të prekin në organet gjenitale që janë mjaft delikate”, se “prezervativët që shiten në Shqipëri bëhen më të rrezikshëm ngaqë janë të skaduar, sikurse shumë ilaçe ose pajisje të tjera mjekësore”, se “duke qenë të skaduar prezervativët mund të mos kryejnë funksionet kryesore, por mund të kenë më shumë efekte anësore” etj. Mjaft fakte provojnë se edhe mendësi të tilla ndikojnë që femrat të jenë shumë më të rezervuara se meshkujt në marrëdhëniet seksuale paramartesore, veçanërisht me partnerët e rastit.

VI.5.1. Dashuri e grryer nga mola e dyshimit,  altruizëm më shumë se egoizëm

Sikurse në mjaft shoqëri të tjera bashkëkohore  dhe ndër mjaft të rinj e të reja të vendit tonë diskutohet çështja e  ndikimit të prezervativit në “diagramën” e kënaqësisë së marrëdhënieve seksuale. Nga intervistat dhe sidomos nga bisedat e lira me mjaft djem të rinj rezulton që shumica e tyre mendojnë se “përdorimi i prezervativit e zbeh shumë kënaqësinë e marrëdhënieve seksuale”, se “prezervativi i shndërron marrëdhëniet seksuale nga diçka intime, të natyrshme në marrëdhënie artificiale të denatyruara”, se “plastika e prezervativit ka vrarë romantizmin e marrëdhënieve intime”, se “plastika e prezervativit i pengon dy zemra të dashuruara të bashkohen plotësisht me njëra – tjetrën”, se “prezervativi i shndërron marrëdhëniet seksuale nga marrëdhëniet më intime në procese industriale të robotizuara” etj. Ndër mjaft të rinj shqiptarë është bërë gati proverbiale thënia, e cila në kontekste të caktuara psikosubkulturore rilevohet me ngjyresa kuptimore serioze, humoristike e deri ironike: “të kryesh marrëdhënie seksuale me prezervativ është njëlloj si t’i marrësh erë luleve me kundërgaz”. Në këtë pohim shprehen në mënyrë sintetike mendësitë e shumicës së meshkujve shqiptarë, të cilët e konsiderojnë prezervativin si “ amortizues” të kënaqësive të marrëdhënieve seksuale.

Ndërkohë shumica e femrave (53.97 për qind e të anketuarave), duke qënë dyfish të kërcënuara nga mospërdorimi i prezervativit shpërfaqen të lëkundura për ndikimin e kësaj pajisje në intensitetin dhe cilësinë e kënaqësisë seksuale. Vetëm 18.87  për qind e femrave mendojnë se përdorimi i prezervativit nuk ndikon në kënaqësinë e kontakteve seksuale. Ndoshta një pjesë e kësaj kategorie vajzash janë më të frikësuarat nga rrjedhojat e shtatzënisë së parakohëshme e të padëshiruar ose të sëmundjeve seksualisht të transmetueshme. Ndërsa rreth 27.16  për qind e femrave të anketuara janë shprehur se përdorimi i prezervativëve i pakëson kënaqësitë e marrëdhënieve seksuale. Përgjithësisht ky grupim femrash janë më të ndjeshme, kanë përfytyrime më romantike për dashurinë.

 Përhapja e konsiderueshme e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme, veçanërisht e infektimit HIV / AIDS edhe në vendin tonë, si të thuash, ka dendësuar mjegullën e dyshimit të ndërsjellë ndërmjet të dashuruarve, të fejuarve, madje edhe ndër të martuarit. Gjatë një bisede të lirë në maj 2002 një studente e kursit të katërt të Degës së Stomatologjisë, ndër të tjera,theksoi: “Brezi ynë jeton më mirë se të mëparshmit, kemi shtëpi më komode, veshje më të modës etj.

Por në dashuri jemi më fatkeqe, dashurinë e kemi më të shqetësuar. Jam fejuar që prej një viti me një inxhinier elektronik, i cili i ka mbaruar studimet para dy vitesh në Romë. Është një djalë mjaft i ekuilibruar dhe korrekt. Deri tani shkojmë shumë mirë. Nuk është stabilizuar me punë pasi dëshiron të vazhdojë kualifikimin pasuniversitar në Itali dhe të rregullohet me punë atje. Herë pas here punon në një servis televizorësh të një mikut të tij. Duke qënë pak i rrëmbyer ai jo rrallë i gërvisht gishtërinjtë. Kur vonohet sadopak shërimi i këtyre mikroplagëve mua më ngrihet “temperatura” e shqetësimit, e dyshimit. Mijëra herë më vjen në mendje idea torturuese se imuniteti i tij mund të jetë dobësuar nga virusi i infeksionit HIV- AIDS. Kjo ide më turbullon shpesh aq shumë sa hutohem fare për pak çaste edhe në sytë e të fejuarit tim”. Strese të tilla, me intensitete e kohëzgjatje të ndryshme, përjetojnë shumë të rinj e të reja.

Dyshimi i ndërsjellë, dashur pa dashur, i nxit partnerët të përdorin prezervativin gjatë marrëdhënieve seksuale. A është fyese për partneren apo partnerin t’i kërkosh përdorimin e prezervativit? Kjo kërkesë shpreh dyshim tek partneri / partnerja apo edhe te vetvetja? Një kërkesë e tillë është shpërfaqje e shpirtit altruist apo dhe egoizmit? etj.

Rreth 18.54  për qind e femrave dhe 27.74  për qind e meshkujve të anketuar janë shprehur se përdorimi i prezervativit është fyes  për partnerin ose partneren e rregullt, për bashkëshortin ose bashkëshorten. Natyrisht, për aq sa partnerët ose bashkëshortët dyshojnë te tjetri për infektim me sëmundjet seksualisht te transmetueshme nëpërmjet marrëdhënieve seksuale me persona të tjerë, përdorimi i prezervativit nuk mund të mos mbartë një dozë të konsiderueshme fyerjeje. Mirëpo disa sëmundje të tilla, sidomos infeksioni HIV / AIDS përhapet edhe me rrugë të tjera si nëpërmjet gjakut e përbërësve të tij, ageve ose pajisjeve kirurgjikale të pasterilizuara si duhet etj. Kështu, në masën që bie dyshimi për tradhëti të ndërsjellë të marrëdhënieve intime ndërmjet partnerëve ose bashkëshortëve, kërkesa për të përdorur prezervativin më shumë se egoizëm shpreh altruizëm, përkushtim për të  mbrojtur nga sëmundjet seksualisht te transmetueshme, sidomos nga infeksioni vdekjeprurës HIV / AIDS të dashurën ose të dashurin, qoftë edhe thjesht personin me të cilin ndahen kënaqësitë seksuale.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (46)

Dr. Zydi Dervishi

VI.5.2. I nevojshëm vetëm në flirte me partnerë(e) të rastit

Është rreth 12.04 përqind më e lartë se e femrave ( 28.81  për qind ) pesha specifike e meshkujve ( 40.85  për qind ) që mendojnë se prezervativi është i nevojshëm vetëm në marrëdhëniet seksuale me partnerë ose partnere të rastit. Ky grupim të rejash dhe të rinjsh mund të konsiderohen si më besues ndaj partnerit ose partneres së përhershme, si njerëz që janë të gatshëm të riskojnë në emër të respektit të ndërsjellë. Në tetor 2002, gjatë një bisede të lirë një i ri i sapodiplomuar në Shkollën e Lartë të Infermierisë, ndër të tjera, theksoi: “Në marrëdhënie me prostituatat ose në flirtet me partnere të rastit prezervativi është absolutisht i domosdoshëm. Por me të dashurën e zemrës që pret të bëhet e fejuar, bashkëshorte ose me bashkëshorten  përdorimi i prezervativit sikur hedh një hije të keqe dyshimi, shpërfilljeje. Unë e di që infeksioni i HIV / AIDS  përhapet jo vetëm nëpërmjet marrëdhënieve seksuale me të sëmurë.

Por, gjithsesi është më mirë të marrësh rrezikun në sy, se të gërryesh me helmin e dyshimit shpirtin tënd dhe të të dashurës ose të gruas. Ndoshta sfida më e rëndë që duhet të përballojë brezi ynë në dashuri është të flakë hijen e dyshimit dhe prezervativin nga marrëdhëniet intime me atë që përzgjedh shoqe të jetës, përndryshe ne nuk do të përjetojmë marrëdhënie intime të vërteta, por vetëm kënaqësinë vulgare të seksit”. Shumica e shqiptarëve sot e përdorin prezervativin për të shmangur shtatzëni të parakohëshme  ose të padëshiruara dhe jo për t’u mbrojtur nga sëmundje seksualisht të transmetueshme, qoftë edhe nga infeksioni vdekjeprurës HIV / AIDS. Veçanërisht përhapja e këtij virusi vdekjeprurës i nxit mjaft të rinj e të reja t’i shmangen flirteve me partnere ose partnerë të rastit.  Në një bisedë të lirë në maj 2002 një studente e kursit të dytë në Fakultetin e Mjekësisë, ndër të tjera, veçoi: “Virusi AIDS është bërë një mur i pakapërcyeshëm ndërmjet të rinjve dhe të rejave. Edhe vajzat më çapkëne i shmangen jo vetëm flirteve të rastit me partnerë të panjohur, por  ngurrojnë t’u afrohen edhe shokëve të kursit”.

VI.6. Pse blerësit e pajisjeve kontraceptive hiqen si të martuar?

Sidomos në vëndet e urbanizuara të Perëndimit, përdorimi i kontraceptivëve është masivizuar kohë më parë, veçanërisht pas Luftës së Dytë Botërore. Ndërsa shumica e shqiptarëve kanë përvojë të pakët, gati dhjetëvjeçare në përdorimin e pajisjeve të tilla. Veçanërisht në këta kushte natyrshëm shtrohen pyetjet: Ku i kërkojnë dhe i gjejnë të rinjtë shqiptarë prezervativët? Çfarë përjetojnë ata kur kryejnë veprime të tilla? Cilat janë reagimet kryesore të shitësve të këtyre pajisjeve? etj. Në tabelën e poshtëshënuar jepen të dhënat e anketimit për njësitë kryesore ku i blejnë të rinjtë e të rejat prezervativët.

Një “deshifrim” i kujdesshëm me kodin psikoemocional i shifrave të tilla provon se ende të rinjtë e të rejat përjetojnë ndjenjën e turpit kur kërkojnë dhe blejnë prezervativët. Veç të tjerash, këtë e dëshmon dhe fakti se është më e lartë pesha specifike e të rejave (19.87  për qind) dhe veçanërisht e të rinjve ( 48.17  për qind) që e blejnë këtë pajisje në farmaci. Nga bisedat me farmacistët mësohet se në përgjithësi të rinjtë dhe të rejat që kërkojnë prezervativë futen në farmaci në çastet kur nuk ka blerës të tjerë dhe përpiqen ta justifikojnë një kërkesë të tillë kryesisht me arsye shëndetsore ose ekonomike.

Shumica e të rinjve dhe të rejave, edhe kur janë beqarë, i prezantohen farmacistëve si të martuar. Në komunikimet me farmacistët, blerësit e prezervativëve, përgjithësisht pak të skuqur ose të turbulluar, më së shpeshti shqiptojnë frazat: “ jemi pa shtëpi dhe një fëmi tani do të na shkatërronte psikologjikisht”, “po bëhemi gati të emigrojmë dhe derisa të krijojmë njëfarë ekonomie nuk dëshirojmë të kemi fëmijë”, “jemi të pastabilizuar me punë dhe një fëmijë do të ishte fatkeq, do të na shkatërronte ekonomikisht dhe shpirtërisht”, “nuk jam mirë me shëndet dhe tani nuk do ta përballoja lindjen e një fëmije”, “ndjehem e stresuar nga puna dhe e pamundur për të lindur fëmijë” etj.

Gjithashtu mjaft të rinj e të reja parapëlqejnë t’i blejnë prezervativët në farmaci pasi mendojnë se punonjësit e shëndetësisë janë më të familjarizuar me këto probleme dhe në përgjithësi nuk i përqeshin blerësit e kësaj pajisjeje. Një farmacist i ri që punonte në një farmaci në periferi të Tiranës një ditë fund shtatori 2002 më tregoi këtë episod: “Si në çdo punë tjetër edhe në farmaci është shumë i rëndësishëm komunikimi me njerëzit. Në farmacinë ku punoj unë hyjnë njerëz nga të katër anët e Shqipërisë, të cilët kanë ndërtuar shtëpitë në atë lagje periferike gjatë viteve të fundit. Gjatë tre viteve të punës kam vënë re se duhet të jesh më i kujdesshëm në komunikimet me njerëz që blejnë ilaçe për të afërm me sëmundje të pashërueshme dhe me ata që blejnë prezervativë.

Të afërmit e fatkeqve preken nga çdo fjalë e pakujdesshme dhe jo rrallë herë i mbushin sytë me lot. Ndërsa ata që blejnë prezervativë të ndjekin me vëmendje në çdo ndryshim të mimikës së fytyrës. Nëse konstatojnë se diçka nuk shkon largohen pa blerë. Një ditë në farmaci erdhi një djalë rreth të njëzetave, shtatlartë, biond me flokë pak të rralluara,të qethura shkurt. Pasi i dhashë prezervativët ai u çel në fytyrë. Duke më falenderuar përzemërsisht, më tha: “Ju jeni farmacisti që më keni kuptuar më mirë. Kam shkuar për këtë punë edhe në një organizatë joqeveritare. Aty m’i ofruan pa para, por përqeshja që lexohej në fytyrat e dy punonjësve më fyeu dhe më nervozoi. U largova pa i marrë. Sa herë bëhem të blej prezervativë, mimika e shformuar e atyre dy fytyrave cinike ma prish gjakun”. Pas asaj dite, ai çdo lloj ilaçi e blen në farmacinë ku punoj unë, megjithëse nuk banon në atë lagje, por diku nga fillimi i rrugës së Dibrës”.

Rasti i sapopërshkruar dhe të tjerë të kësaj natyre e bëjnë gjithnjë e më të domosdoshëm shtimin e përpjekjeve të specialistëve që shpërndajnë kontraceptivët, jo vetëm për të përhapur njohuritë shëndetësore të lidhura me to, por edhe për të përsosur artin e komunikimit me të rejat e të rinjtë, të cilët i blejnë dhe përdorin pajisje të tilla.

Gjithashtu mendojmë se është e mundur dhe e përshtatshme për veçoritë e formimit psikokulturor të shqiptarëve që prezervativët të shërbehen nga distributorë automatikë. Do të ishte e këshillueshme që këta pajisje të viheshin në mjedise të tilla, në të cilat njerëzit, veçanërisht të rinjtë, të afroheshin natyrshëm, si të thuash, pa dekonspiruar qëllimin e blerjes së kontraceptivëve.

Vajzat janë më pak të prirura se djemtë të kërkojnë pajisjet kontraceptive në qëndrat rinore. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit. Është rreth tre herë më e lartë se e femrave (1.66 për qind) pesha specifike e meshkujve (4.88 për qind), të cilët i kanë siguruar prezervativët në qëndrat rinore. Vajzat e reja përgjithësisht i shmangen qëndrave rinore pasi frikësohen se “duke kërkuar pajisje kontraceptive në to, mund të viktimizohen nga agjencia e thashethemeve”. Në mjedise të ndryshme të të rinjve dhe veçanërisht të të rejave është përhapur gjerësisht mendësia se: “të punësuarit me kohë të plotë ose të pjesshme në organizatat joqeveritare, duke e ndjerë veten të përkoshëm në funksione të tilla, janë përgjithsisht më pak korrektë se farmacistët në ruajtjen e sekreteve profesionale”. Kapërcimi i mendësive të tilla është domosdoshmëri për rritjen cilësore të të gjithë veprimtarisë së organizatave joqeveritare, veçanërisht të atyre që angazhohen me përparësi në fushën  e planifikimit familjar.

Në disa vende të urbanizuara të Perëndimit praktikohet edhe servirja e disa pajisjeve kontraceptive në pjatën e filxhanit të kafesë, të çajit etj. Pajisje të tilla ambalazhohen me kujdes dhe u ofrohen klientëve kryesisht në pub-e dhe diskoteka, të cilat frekuentohen kryesisht nga të rinj. Kjo përvojë mund të zbatohet edhe në vendin tonë, por me shumë kujdes, me qëllim që të mos krijohen keqkuptime ndërmjet kameriereve dhe klientëve dhe situata të mos degjenerojë në ngacmime të ndërsjella, qoftë dhe me shaka ndërmjet tyre.