|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Botime të reja

EMIGRACIONI SHQIPTAR NË VERI TË DANUBIT

26 mars 2004 / TN

 

(Përkitazi me librin e Seadin Xhaferit, Mustafa Ibrahimit dhe Baki Ymerit: “Emigracioni nga Maqedonia Perëndimore në Rumani”, Interlingua, Shkup, 2004)

             

Dr. Xhelku MAKSUTI

Konstatojmë me kënaqësi faktin, se studimet e ballkanologjisë, kanë njohur viteve të fundit një kthesë të rëndësishme, sidomos në vendin tonë, me tema gjithnjë më nxitëse e më kurreshtare. Këtë herë po e prekim njërën ndër to. Fjala është për një libër të jashtëzakonshëm

lidhur me emigrantët e arrdhur në Rumani, përgjatë shekullit XX, me veçanti nga zona perëndimore e Maqedonisë, një regjion i banuar me mazhorancë shqiptare, duke patur për qendra të rëndësishme qyetet, që nga Manastiri, Struga, Dibra, Kërçova e Gostivari, dhe deri në Tetovë, Shkup e Kumanovë. Në këtë kontekst, nuk bëjnë përjashtim as shqiptarët e qendrave të tjera, të vendosur në Bukuresht, Plojesht, Krajovë, Konstancë, Xhurxhiu, Kluzh-Napokë, Sibiu, Piatra Neamc, Brailë, etj., vala më e fuqishme duke qenë e regjistruar pas 1 Dhjetorit 1918, kur Rumania e realizoi Bashkimin e Madh Kombëtar, të huajtë duke ardhur këtu, si pasojë e mikpritjes dhe intensifikimit të procesit të industrisë dh tregtisë.

Libri i cituar në kuadrin e titullit të këtij shkrimi, botohet me përkrahjen e Agjencisë së Emigracionit të Republikës së Maqedonisë, duke patur për recensentë dy vlera të mirënjohura shkencore: prof.dr. Mark Tirta nga Tirana, dhe prof.dr. Hamirt Xhaferi nga Tetova. Autorët, njohës gjuhësh të huaja dhe hulumtues në origjinal, të një mori dokumentesh, librash dhe publikimesh, shumica të botuara në vendin tonë, dëshmojnë pjekurinë e kurorëzimit me sukses, të një vepre të suksesshme. Hulumtimi është meritor për qartësimin e problemeve të shumta që ndërlidhen me motivet e emigrimit, funksionimin e lobit shqiptar, bashkëpunimin me kombet e tjera, sidomos me arumunët, integrimi i tyre në shoqërinë rumune, lidhjet e tyre me vendlindjen, rolin e tyre në zhvillimin e shkencës, kulturës, tregtisë, qëndrimin ndaj disa evenimenteve nacionale e internacionale, etj.

Përkundër do botimeve poetike në gjuhën shqipe dhe asaj rumune, të hartuara viteve të fundit me përngutshmëri, pa kurrfarë kriteriumesh dhe seleksionimesh të vlerave të mirëfillta, autorët e kësaj monografie dëshmojnë intenca fisnike, përpjekje të sinqerta për afrimin e popujve dhe afirmimin e shpirtit shqiptar në mërgim, pa marrë parasysh faktin se disa nga këta kanë lënë vepra të botuara, siç është rasti i Ibrahim Temos, apo disa të tjerë kanë dhurruar nam parashë, për funksionimin e shoqërive shqiptare, para se ta kaplojë këtë vend, blasfemia e diktaturës komuniste. Emigrantët e ardhur nga Maqedonia, pa marrë parasysh përkatësinë e tyre etnike apo regjionale, kanë qenë të mirëpritur në Rumani, sidomos ata, që formojnë objektin e këtij studimi, duke qenë përnjëherë të shkrirë në Komunitetitn e këtushëm shqiptar, një komunitet me një lashtësi historike dymijëvjeçare, dhe me disa dëshmi të dokumentuara, prej përmbi katërqind vitesh.

Duhet të përkujtojmë me këtë rast faktin, se shqiptarë të shumtë nga zona perëndimore e Maqedonisë, kanë qenë personalitete të shquara, në fusha të ndryshme, duke u shquar dy përfituesit e Çmimit të Nobëlit: Nënë Tereza, që shkriu jetën për më të varfërit në Indi, dhe Prof Dr Ferid Murati në Amerikë, fitues i çmimit nobel p mjeksi, por edhe ata që erdhën në Rumani, siç ishte dr. Ibrahim Temo, udhëheqsi shpirtëror i shqiptarëve të Dobruxhes, pjesmarrës në revolucionin e Turqve të Rinj, lufrtëtar në armatën rumune në kohën e Luftës së parë botërore, me gradën e kapitenit-mjek, apo tregtari Rexhep Selim Novosella, flamurtar i shquar i qytetit të Plojeshtit. Në Plojeshtin e tij, qe botuar në vitin 1921, versioni i parë i Kuranit në gjuhën shqipe, i përkthyer nga anglishtja, nga ana e Ilo Mitkë Qafëzezi.

Si historian dhe pjesbërës i Komunitetit Shqiptar, kemi patur rastin që në 70 vitet e fundit, të njohim në raste të ndryshme, pjesën dërmuese të shqiptarëve të Rumanisë, sidomos ata që kishin ardhur nga Maqedonia. Është ky njëri nga motivet që më shtyri ta pranoj me kënaqësi dhe interes të veçantë këtë monografi, e botuar në Shkup, si një shembull për vazhdimin e hulumtimeve të historisë së diasporës shqiptare, përmes prizmave të këtilla, regjionale, por edhe përmes një prizmi tjetër: të tërësisë së saj. Autorët shfrytëzojnë burime të rëndësishme dikumentimi, ndër të cilat vënd qëndror zënë edhe autorët rumunë të një prestigji të lartë, si Nikolla Jorga, Bogdan Petriçeiku Hashdeu, Grigore Brënkush, shkrime të historianëve shqiptarë Vehbi Bala, Ismet Dërmaku, Rexhep Ismajli.

Të 17 portretet e disa personaliteteve të emigruara dhe vendosura në Rumani, janë ndriçuar me korektësi. Mikro-biografitë janë komentuar në mënyrë diskrete dhe me kompetencë, edhepse, në këtë drejtim mund të rezultojnë punime të tjera shkencore, me inkorporimin e këtyre personaliteteve, disa më shumë e disa më pak të njohura, në kontekstin historik të shqiptarëve në Rumani, që nga koha e vendimeve të Kongresit të Berlinit (1878) e deri tani, kur ekziston nevoja për t’i dhënë një kujdes më të madh, studimit të historisë së Gadishullit Ballkanik në kontekstin e historisë universale.

Në konditat e sotme të aspiratave të integrimit europian, monografitë e këtilla janë të mirëseardhura, dhe në konkurencë me përpjekjet që po bëhen për respektimin e të drejtave të njeriut dhe të komuniteteve kombëtare, për vendosjen e relacioneve ndërmjet popujve, në bazë të mirëkuptimit, tolerancës dhe bashkëpunimit, për evitimin e konflikteve rasiste dhe interetnike. Shekulli XX ka qenë definitor për kristalizimin e Maqedonisë së sotme, multietnike, si shtet i pavarur, me shtigje të hapura ndaj Europës, duke patur parasysh, aspiratat e Kryengritjes së Krushevës (1903), kur qe themeluar një Qeveri e përbërë prej një përqindjeje të barbartë mes sllavomaqedonasve (2), shqiptarëve (2) dhe arumunëve (2), me një Kuvend prej 60 përfaqsuesve (të të njëjtave përmasa proporcionale etnike), për të pasuar pastaj gllabërimi i Maqedonisë nga ana e hegjemonisë serbe (1913), rikrijimi i Maqedonisë dhe shpartallimi i Jugosllavisë (1945-1991), pavarësia e republikës, kryengritja dhe aspiratat e shqiptarëve, për të patur një tretman të barabartë me populltën sllave, në të gjitha pikëshikimet, përmes Marrëveshjes së Ohrit (2001).

Në përmbyllje, duhet theksuar faktin se librit ia shtojnë vlerën ilustrimet e pasura, realizimi i tyre artistik, fotografi që e kompletojnë tekstin e librit në mënyrë substanciale, sidomos duke patur parasysh faktin se disa botohen për herë të parë. Presim me interesim kompletimin e këtyre informacioneve të vlefshme, me vëllime të reja, me përmbajtje shkencore, të dobishme për të gjithë hulumtuesit e historisë së kulturës dhe civilizimit ballkanik, por edhe të publikut të madh, sidomos të pasardhësve të atyre që e përbëjnë objektin e këtij libri, duke u uruar sukses të plotë të tri autorëve, për realizimin e qëllimit të propozuar, për të prezentuar një shëmbëltyrë sa më komplete, të diasporës shqiptare në Rumani, siç pat ngjarë para një viti, me rastin e botimit të Historisë së Shqiptarëve të Rumanisë (Istoria Albanezilor din Romania), monografi jona që e pa dritën e botimit, në vigjilje të Ditës së Flamurit, në kuadrin e Editurës Kriterion.