|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (41, 42, 43)

25 mars 2004 / TN

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (41)

Dr. Zydi Dervishi

VII.4. AIDS dhe ndryshimi i modeleve të sjelljes:

Aktorë fattragjikë dhe aktorë altruistë

Studime të ndryshme kanë provuar se shqiptarët përgjithësisht janë të vrazhdë në “luftën” e konkurrencës me njëri-tjetrin, por nëse njëri nga partnerët vihet në vështirësi të mëdha ose pëson fatkeqësi, partneri tjetër përgjithësisht i ristrukturon rrënjësisht marrëdhëniet me të, e ndihmon edhe kundërshtarin me shpirt humanist që kalon deri në caqet e altruizmit. Me një modelim të tillë psikokulturor shqiptarët janë përgjithësisht të prirur të ndihmojnë të tjerët, të afërm, miq ose shokë, të njohur e deri të panjohur, kur ekspozohen  përballë vështirësive ose rreziqeve. Një kërcënim vdekjeprurës është edhe sëmundja AIDS. Natyrshëm shtrohen pyetjet: A kanë njohur të anketuarit persona  të infektuar me HIV / AIDS? Nëse po, çfarë kanë përjetuar në prani të tyre ose më pas? A i kanë ndryshuar ata modelet e sjelljes  ndaj ndonjë te afërmi, miku ose shoku që vuan pasojat e infektimit me HIV / AIDS? Cilët do të ishin modelet më të përshtatshëm të komunikimit me të infektuarit me virusin e kësaj sëmundje vdekjeprurëse? etj.

Në tabelën e poshtëshënuar jepen të dhënat kryesore të anketimit për të rinjtë dhe të rejat që kanë qënë, si të thuash, larg ose pranë frontit të të infektuarve me HIV / AIDS.

Siç shihet është e konsiderueshme (18.35 për qind) pesha specifike e të anketuarve që nuk i kanë dhënë përgjigje kësaj pyetje. Kjo “memecëri” përcaktohet nga dy arsye kryesore.

 E para. Mjaft të reja dhe sidomos të rinj, nuk janë të sigurtë nëse kanë takuar ose jo të infektuar me HIV / AIDS, pasi të sëmurë të tillë e kuptojnë me vonesë se janë infektuar dhe pasi analizat e vërtetojnë këtë përgjithësisht nuk e pranojnë ose nuk duan të pranojnë fatkeqësinë që u ka rënë mbi kokë. Në raste të tilla shumica e të sëmurëve janë të prirur të mos i besojnë përfundimet e analizave, t’i konsiderojnë ato të gabuara për “paaftësi ose pakujdesi të mjekëve”, për “funksionim jo normal të aparaturave përkatëse”etj. Madje edhe njerëzit me sëmundje kanceroze dyshohen si të infektuar me HIV / AIDS. Përgjithësisht ndër shqiptarët sëmundjet kanceroze karakterizohen si “sëmundje të këqija”. Ndërsa AIDS konsiderohet si “më e keqja e sëmundjeve të këqija”, sepse sipas një mendësie të përhapur gjerësisht në shoqërinë shqiptare, një infeksion i tillë “të varros së gjalli, të ndan së gjalli nga njerëzit, miqtë dhe shokët”.

E dyta. Disa të anketuar nuk i janë përgjigjur kësaj pyetje pasi e konsiderojnë si tradhëti ndaj një shoqeje ose shoku të afërm pohimin edhe përmes gjuhës anonime të anketës të fatkeqësisë që ka goditur një të rrethit të tyre shoqëror ose miqësor. Madje edhe kur përhapen nën zë  lajme të tilla njerëzit më të afërm të të sëmurit përpiqen t’i përgënjeshtrojnë ato në forma të ndryshme. Hija e rëndë e AIDS-it i traumatizon njerëzit përreth të sëmurit, gati-gati i fajëson ata. Lidhur me këtë çështje një student i kursit të tretë të Inxhinierisë së Ndërtimit  në një bisedë të lirë (tetor 2002), ndër të tjera, veçoi: “Për sëmundjen e SIDë-s mund të flasësh në dy mënyra. Ose ta trajtosh si një shaka hipotetike. Ose ta konsiderosh si diçka më të rëndë  se vdekja, si diçka që të varros trupin, por hijen e turpit ta lë mbi dhe”. 

Në grafikun e poshtëshënuar  pasqyrohen të dhënat kryesore të anketimit  për masën e ndryshimit ose të modifikimit të modeleve  të  sjelljes  së të  rejave  dhe të rinjve ndaj të infektuarve me “murtajën e shekullit”.

Vetëm një ndër katër të anketuar pohojnë se nuk do të ndryshojnë modelet e sjelljes ndaj një të afërmi, shoku ose miku të prekur nga HIV / AIDS. Eshtë rreth 4.81 për qind më e lartë se e djemve pesha specifike e të rejave që,  siç thuhet, “manifestojnë humanizëm stoik  në komunikimet me të infektuarit me sëmundjen  që lëshon përreth hijen e rëndë  të vdekjes”.  Përvoja tregon se vajzat jo vetëm janë më të prirura t’u gjënden pranë njerëzve fatkeqë në ditët e tyre  më të zeza , por edhe më të kujdesshme për të mos u viktimizuar nga të infektuarit me virusin vdekjeprurës.

është e konsiderueshme pesha specifike e  të rejave dhe e të rinjve,  të cilët nuk i kanë dhënë përgjigje kësaj pyetje. Kjo mund të konsiderohet heshtje kortezie. Mendoj se shumica e të heshturve të tillë janë të prirur të ndryshojnë  modelet e sjelljes së tyre përballë të infektuarve me HIV / AIDS.

Njëfarë modifikimi i modeleve të sjelljes e të komunikimit të njerëzve  në marrëdhëniet me të sëmurët me “murtajën e shekullit” mund të  konsiderohet reagim njerëzor i vetëvetishëm. Problem shqetësues bëhen ndryshimet  rrënjësore të modeleve të tilla. Eshtë rreth 1.6 herë me e lartë se e vajzave (12.75 për qind) pesha specifike  e djemve (20.13 për qind) të cilët janë shprehur se  do t’i ndryshonin shumë qëndrimet e tyre ndaj një të afërmi, miku ose shoku sapo të informohen se ai është i infektuar me HIV / AIDS. Ndryshime të tilla bëhen më problematike edhe ngaqë shpesh shpërfaqen në mënyrë të vrazhdë, çka ia rëndon më shumë fatkeqësinë të sëmurëve më fatkeqë të kohës. Mjaft prej tyre braktisen në mënyrë të menjëhershme, jo rrallë ndërpritet edhe komunikimi me telefon. Fobia gati ka formësuar  iluzionin se “kjo sëmundje mund të përhapet  edhe përmes valëve të telefonit celular”.

Në korrik 2003 kam zhvilluar një bisedë të rastësishme me një murator rreth të njëzetepestave. Ai  ishte mjaft i traumatizuar  nga sëmundja AIDS. Ndër të tjera, veçoi: “Kam punuar gati 6 vjet në Itali.  Një shoku im i punës mori infeksionin e SIDA-s. Unë kam   punuar dorë më dorë me të, ngrinim tulla e llaç bashkë. Ai u shtrua në spital në Itali. Nga spitali më kërkonte shpesh me telefon celular. Gjatë bisedës më dukej se më kruhej veshi. Më shkonin të dridhura në trup dhe përpiqesha të kujtoja çdo filxhan kafe ose shishe birre që kishim pirë bashkë. E kuptoja se unë isha i vetmi zë i afërt që mund ta ngushëlloja në dhé të huaj. Sa më shumë i soseshin ditët, aq më shpesh më merrte në telefon. Më dukej se çdo telefonatë e tij  m’i shkurtonte edhe mua ditët. Një natë me shi, kur po kthehesha nga puna, më mori në telefon. Bisedën e zgjati më shumë se çdo herë tjetër, megjithëse e sqarova dy-tri herë se ecja në shi pa çadër. Kur ai e mbylli telefonin, aparati i celularit tim më ra në një pellg me ujë. E lashë aty dhe u largova. Pas 2 ditësh u ktheva në Shqipëri. Para se të nisesha i telefonova nga një kabinë, i thashë se e kisha humbur celularin dhe se po kthehesha  në shtëpi  pasi kisha babain sëmurë. Nga ana tjetër  e telefonit u dëgjua një psherëtimë e thellë. Nuk më bëhet të kthehem në Itali se nuk dua ta dëgjoj përsëri atë psherëtimë”.

Përvoja tregon se përgjithësisht kur konstatohet se dikush është infektuar me HIV / AIDS, njerëzit që kanë pasur marrëdhënie më të afërta me ta  shokohen psikologjikisht, fillojnë të dyshojnë te vetëvetja, fatkeqin e shohin edhe si shkaktar të fatkeqësisë që mund t’i rrëzojë ata më vonë. Duke qënë kaq të traumatizuar, përgjithësisht të afërmit, miqtë e shokët që kanë patur marrëdhënie më intensive, gati instinktivisht, përpiqen t’u shmangen të sëmurëve me AIDS. Një largim i tillë i shkakton fatkeqëve një boshllëk të madh, që ua shton edhe më shumë vuajtjet shpirtërore. Në shoqërinë tradicionale shqiptare izolimi  nga shoqëria, ose siç quhej në gjuhën popullore, lëçija konsiderohej një nga ndëshkimet më të rënda. Sipas Kanunit të Lek Dukagjinit lëçia zbatohej për figura të rënda krimi si tradhëtia ndaj katundit ose krahinës, për shmangie nga vendimet  e kuvendeve, për shmangie nga gjykimi, për faje të ndryshme etj (1993:178-179).

Madje kushdo që në një formë  ose në një tjetër  komunikonte me të  leçiturit i nënshtrohej dhe vetë një ndërshkimi të rëndë. Në paragrafin 1192 të kanunit të Lek Dukagjinit thuhet : “Me të lëçitun nuk mundet kush i katundit me marrë e me dhanë; e, po muer e dha kush, jet (mbetet dhe vetë -Z.D.) i lëçitun edhe aj e bjen n’ato ndërshkime si i lëçituni” (1993:180). Izolimi në shoqërinë tradicionale shqiptare ishte traumatizues pasi kishte hijen e rëndë të turpërimit. Por të izoluarit nga bashkësia fshatare gjithsesi jetonin me shpresën e reabilitimit. Ndërsa izolimi i të infektuarve me HIV / AIDS është më i zymtë. Ndërkohë që nuk janë zbuluar ilaçet përkatëse, që e shërojnë plotësisht këtë sëmundje, një izolim i tillë ka si përfundim të pashmangëshëm, izolimin më të thellë, të përjetshëm në banesën e fundme –varrin. Edhe për këtë arsye, mendojmë se është e domosdoshme dhe e mundëshme që pacientët e sëmurë me AIDS të trajtohen më me njerëzillëk, jo vetëm nga punonjësit e shëndetësisë, por edhe nga të afërmit, miqtë e shokët.

Ndërkohë, përgjithësisht këtij grupimi të sëmurësh u gjenden pranë njerëz me shpirt altruist, të cilët nuk kanë patur më parë marrëdhënie të drejtpërdrejta me ta. Në jo pak raste një altruizëm i tillë nxitet nga motive fetare të organizatave tradicionale dhe sidomos të përhapura në vendin tonë në trajtën e kulteve gjatë 7-8 viteve të fundit. Megjithëse janë mjaft të përkushtuar, veprimtaria e këtij grupimi altruistësh përjetohet në mënyra të ndryshme nga të sëmurët. Shumica e fatkeqëve gjejnë ngushëllim te dhuratat dhe sidomos te fjalët e ngrohta, përgjithësisht me përmbajtje fetare të njerëzve me shpirt altruist. Por ka edhe të infektuar me ndjeshmëri më të lartë, të cilët, të zhgënjyer nga braktisja prej shokëve dhe miqëve më të afërt, dyshojnë ose, më saktë, nuk ndjejnë ngrohtësi nga ndihma, respekti ose fjalët inkurajuese të altruistëve, te cilët ata më parë i kanë njohur pak ose aspak. Në maj 2002 kam realizuar një intervistë të gjatë me një të ri rreth të 30-ave, pauses i vëllezërve ungjillorë. I motivuar nga besimi fetar ai ishte përpjekur t’i  gjendej pranë një të sëmuri me AIDS që banonte në lagjen e vet, i cili nuk kishte pranuar të shtrohej në spital. Nga një përpjekje e tillë ai kishte mbetur mjaft i zhgënjyer. Ndër të tjera ai veçoi: “Fatkeqi ishte 34 vjeç, shkollën e lartë e kishte lënë në mes.

Në emigracion nuk i kishte prirë e mbara. Kishte kaluar herë pas here nga Greqia në Itali, nga Gjermania në Angli. Nuk e dinte si e kishte marrë infeksionin ose nuk dëshironte të fliste për këtë problem.  Kur shkova në apartamentin e tij ditën e parë më priti me njëfarë habie. Pas pak ditësh habia u kthye në bezdi. Një pasdite, kur po largohesha nga apartamenti i tij, më tha: “Ju mund të jeni njeriu më i mirë në këtë botë dhe për kaq sa j’u njoh besoj se jeni. Por atë boshllëk që më ka krijuar braktisja prej shokëve dhe miqve më të afërt, për të cilët kam sakrifikuar shumë nuk mund të ma mbushë asgjë në këtë botë. Unë jo ditët, por orët i kam të numëruara. Më mirë të kisha vdekur në ndonjë aksident 10 vjet më parë se të dergjem i vetmuar në këtë dhomë. Kur të mbyll sytë vetëm do të më vënë në një arkivol më të vogël. Ndoshta do të jem më mirë atje. Vetmia më ka katandisur si të  vdekur të pa kallur në dhé. Trupi dhe shpirti po më mpihen, po e humbin ndjeshmërinë. Kur vini ju sikur dal nga kjo kllapi. Kur largoheni dhimbja më dyfishohet”. Ai bëri një shenjë me dorën e majtë. Kuptova se nuk duhej të shkoja më. Ndoshta ishte aq i deziluzionuar nga vetmia saqë prania e dikujt nuk e qetësonte, por e irrtionte më shumë. Disa ditë kam jetuar me shqetësimin e tij, megjithëse nuk e takoja”.

 Ndërkohë që sëmundja AIDS është e pashërueshme dhe mundësitë e shkencës mjekësore për të ngadalësuar ecurinë e saj janë fare të pakta, veçanërisht në vendin tone, rëndësi të veçantë ka trajtimi psikologjik i të infektuarve. Marrëdhëniet e komunikimet e të afërmve, miqëve e shokëve me ta, dashur pa dashur ristrukturohen e lipset të ristrukturohet rrënjësisht.

Mendojmë se punonjësit e shëndetësisë, specialistë të organizatave jo qeveritare të angazhuara me përparësi në luftën  kundër infeksionit HIV / AIDS dhe veprimtarë të kualifikuar të organizatave fetare tradicionale dhe të formuara gjatë dhjetëvjeçarit të fundit, lipset të orientojnë  ristrukturimin e këtyre marrëdhënieve në kahun e rritjes së shkallës së humanizmit të tyre real. Nga njëra anë, organizma dhe veprimtarë të tillë mund të bëjnë punë gjithnjë më të kualifikuar  për të vetëdijësuar të afërmit, miqtë e shokët e të infektuarve se virusi vdekjeprurës përhapet vetëm nëpërmjet marrëdhënieve seksuale dhe kontakteve të lëngjeve të infektuara me plagët e njerëzve të shëndetshëm.

Duke u shmangur komunikimeve të tilla rrethi i njerëzve që u qëndrojnë pranë të sëmurëve me AIDS mund të realizojnë me ta lojëra të ndryshme në   mjedise dhome si shah, domino etj, mund të bisedojnë me ta lirshëm dhe në detaje për tema me përmbajtje letraro – artistike, filozofike e fetare, të cilat i përgatisin psikologjikisht fatkeqët të përballojnë sfidën, “të vjelin” nga ditët e mbetura të jetës të gjithë përjetimet e mundshme, sidomos në rrafshin intelektual e fetar. Kësisoj shpërfaqet humanizmi i të shëndetshmëve ndaj të sëmurëve me AIDS. Nga ana tjetër, edhe të sëmurë të tillë lipset të shpërfaqin humanizmin e tyre në përpjekjet, siç thuhet, “për ta mbajtur virusin e së keqes brenda vetes”, për të ruajtur të afërmit, miqtë dhe shokët nga ky infeksion vdekjeprurës. Si të thuash, në këtë skenë marrëdhëniesh psikologjikisht mjaft të tendosura, dilematike, luajnë aktorë altruistë dhe aktorë me fat tragjik të pashmangshëm. Altruistët ua lehtësojnë dhimbjet të dënuarve nga fati, ndërkohë që edhe fatragjikët bëhen altruistë duke i mbrojtur aktorët altruistë nga virusi – bartës i vdekjes.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (42)

Dr. Zydi Dervishi

VI

Profile shqiptare të përjetimit dhe interpretimit të sëmundjeve seksualisht të transmetueshme

Sikurse në shumë vende të tjera të botës edhe në Republikën e Shqipërisë gjatë dhjetëvjeçarit të fundit është rritur disi numri dhe pesha specifike e njerëzve të infektuar nga sëmundje seksualisht të transmetueshme (SST), sidomos në qytetet më të mëdhenj dhe krahinat më të ekspozuara ndaj  lëvizjeve  migruese dhe emigruese  të popullsisë. Natyrshëm shtrohen pyetjet: A mund të përgatiten statistika të sakta për të infektuarit me sëmundje seksualisht të transmetueshme? Të ç’natyre janë vështirësitë kryesore që pengojnë përgatitjen e statistikave të tilla? Sa është pesha specifike e të anketuarve të rrezikuar ose të prekur nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme? Sa prej tyre kanë kërkuar ndihmën e kualifikuar të mjekëve të specializuar? Ç’masa kanë marrë të sëmurët për të ruajtur të tjerët, bashkëshortin/bashkëshorten, ose të dashurin/të dashurën nga infeksioni? Si kanë reaguar partneria ose partneri ndaj tjetrit të infektuar? etj. Të dhënat kryesore të anketimit për këtë problematikë jepen në tabelën që vijon.

Siç shihet është e konsiderueshme pesha specifike e të rinjve dhe të rejave (3.76 për qind ) të cilët kanë përjetuar shqetësime në organet gjenitale nga sëmundje seksualisht e transmetueshme. Mendojmë se një tregues i tillë duhet të jetë më i lartë. Këtë e provojnë edhe dy të dhëna të vetë anketimit.

E para. Është e lartë pesha specifike e të anketuarve ( 27.79  për qind ) që nuk i kanë dhënë përgjigje kësaj pyetje, pasi përgjithësisht ndjehen të turpëruar të pranojnë shqetësimet e tyre gjenitale.

E dyta. Është gati tri herë më e lartë se e të infektuarve pesha specifike e të anketuarve ( 9.66  për qind ), të cilët kanë pohuar se nuk janë vizituar nga mjeku për sëmundje seksualisht e transmetueshme. Ndër të tjera, kjo nënkupton që disa prej tyre dyshojnë se janë të sëmurë, por kanë patur turp të vizitohen te mjeku, ose janë të sëmurë të vizituar te mjeku dhe pohojnë të kundërtën për të ruajtur “sekretin” e gjendjes së vet shëndetësore.

VI.1. Njohuritë e mjaftueshme: vetekzaminim fillestar dhe mbrojtje nga stresi 

Diçka më pak se gjysma e atyre që kanë përjetuar shqetësime në organet gjenitale janë vizituar dhe kanë marrë mjekimet përkatëse. Të tjerët kanë patur thjesht dyshime. Në kushte të tilla bëhet gjithnjë më e nevojshme që të zgjerohen njohuritë e gjithë të rinjve dhe të rejave për sëmundjet seksualisht të transmetueshme, aq sa ata, si të thuash, të jenë në gjëndje të kryejnë një farë vetekzaminimi fillestar. Me këtë nivel njohurish të rejat e të rinjtë do të sigurojnë dy përparësi kryesore:

1.Të infektuarit do të paraqiten në kohë pranë institucioneve mjekësore. Duke u kuruar shpejt, ata si të thuash, do të pushojnë së funksionuari si burim infektimi me sëmundje seksualisht të transmetueshme.

Përgjithësisht shqiptarët ngurojnë të vizitohen për shqetësime në organet gjenitale. Dhe në mjaft raste paraqiten me aq vonesë sa sëmundjet janë shndërruar në të pashërueshme. Është i konsiderueshëm dhe ka prirje të rritet numri i shqiptarëve që vdesin nga tumoret në organet urogjenitale. Sipas të dhënave të publikuara nga strukturat statistikore  zyrtare në vitin 1998 nga tumoret malinj në organet urogjenitale vdiqën 99 femra ose 73.68  për qind më shumë se në vitin 1994. Gjatë këtyre viteve u rrit 53.93  për qind edhe numri i femrave që vdiqën prej tumoreve malinj të kockave dhe të gjirit, nga 89 në vitin 1994 në 137 në vitin 1998. Gjithashtu është konsiderueshëm më i lartë se i femrave numri i meshkujve që vdesin nga tumoret malinj në organet urogjenitale. Kështu në vitin 1998 nga sëmundje të tilla vdiqën 168 meshkuj, d.m.th. 35.48  për qind më shumë se në vitin 1994 ( INSAT, 2001: 35; përllogaritje të autorit ). Nëse do të ishin kuruar në kohë një pjesë e të sëmurëve të tillë do t’i kishin shpëtuar kthetrave të vdekjes.

Këto dhe fakte të tjera provojnë se në Republikën e Shipërisë, në krahasim me femrat, meshkujt ngurojnë më shumë të vizitohen tek mjeku për shqetësime në organet urogjenitale. Një ngurim i tillë, më shumë se nga turpi, përcaktohet nga neglizhenca e meshkujve për shëndetin vetjak. Ndodh jo rrallë që për shqetësimet në organet gjenitale të burrit të konsultohet me mjekun, dhe sidomos me mjeken, bashkëshortja e tij. Duke mos qënë të drejtpërdrejta, konsulta të tilla jo gjithnjë kanë rezultuar  të dobishme. Madje në raste të veçanta dhe e kanë keqorientuar punën kuruese të mjekëve.

2. Njohuritë e  mjaftueshme për sëmundjet seksualisht të transmetueshme do të ndihmojnë edhe për t’i mbrojtur të rinjtë e të rejat nga streset që u provokon çdo shqetësim në organet gjenitale. Në jo pak raste shqetësime të tilla, si të thuash, i zhvendosin të rinjtë më pranë bestytnive, i nxisin të këshillohen me klerikë ose me mjekë  popullorë, të cilët përgjithësisht janë më të prirur t’u japin këshilla e barna pa ekzaminuar drejtpërdrejt ndryshimet në organet gjenitale si rrjedhojë e sëmundjeve. Nën trysninë e turpit ose të misterit që shoqëron shqetësimet në organet gjenitale, jo pak të reja e të rinj priren të bëhen më besimtarë.

Gjatë një bisede të lirë në qershor 2002 një i ri elektriçist, i cili pak muaj më parë kishte mbaruar ushtrinë, ndër të tjera, tha: “Në gushtin e vitit të kaluar më doli një gjëndër pranë organeve. Nuk më jepte dhimbje. Kjo më friksonte më shumë. Kisha turp të konsultohesha me mjekun e repartit. Më dukej se, po ta merrnin vesh shqetësimin tim, të gjithë shokët do talleshin me mua. Ditët kalonin dhe frika se mos kisha sëmundje të keqe më gërryente përbrenda. Sa bëhesha gati të shkoja tek doktori mendja më ndërrohej. Nga fati i keq, thosha me vete, nuk të shpëton mjeku, por Perëndia. Unë që nuk kisha shkuar kurrë në xhami në orët e liridaljes i afrohesha xhamive dhe kishave të Beratit dhe pa zë e me shpirt i lutesha Zotit të më ndihmonte për hallin që më kishte zënë. U luta disa muaj derisa mbarova ushtrinë.

Sapo u ktheva në Tiranë vendosa të vizitohem te mjeku. Shkova në spital. Mjekut iu paraqita me një emër tjetër, sepse dëshiroja që përveç mjekut, askush tjetër të mos dinte gjë për fatkeqësinë që më kishte goditur si rrufe në mot të kthjellët. Unë ndiqja me bisht të syrit ndryshimet në mimikën e doktorit. Foli pa emocion : “Është gjë pa rëndësi, gjëndër dhjamore. Mund ta hiqni, por dhe po ta mbani nuk prish punë”. Mjeku bëri shenjë që unë të dilja. U ndjeva mjaft i lehtësuar. Por pa mbërritur në shtëpi filluan të më gërryenin përsëri dyshimet. Ndoshta mjeku nuk më vizitoi si duhet dhe nuk e zbuloi thelbin e sëmundjes. Përpiqesha të sillja në mend disa njerëz që kanë ikur nga kjo botë sepse mjekët nuk ua zbuluan në kohë sëmundjet e këqia. Ose ndoshta sëmundja ime ka mbërritur në atë gjëndje që e bën të padobishme çdo ndërhyrje mjekësore.

Në raste të tilla mjekëve nuk u mbetet gjë tjetër veçse të të qetësojnë me fjalën e mirë. Kjo hamendje e dytë më trondiste më shumë. Papunësia ma shtonte edhe më tepër dëshpërimin. Shpesh këtë gjëndër e mendoja si varrin tim. Netë të tëra shihja ëndrra të frikshme. Një mëngjes, sapo u zgjova nga një ëndërr e llahtarshme vendosa të vizitohem në një klinikë private në rrugën e Kavajës. Pasi pagova lekët te banaku, një mesogrua me bluzë të bardhë më priu në disa korridore të ngushta si labirinte. Mjeku, një burrë i thinjur rreth të gjashtëdhjetave më priti me ngrohtësi. E pa gjëndrrën me kujdes. Sytë e tij të kaltër sikur u zmadhuan. U ul në kolltuk dhe më shpjegoi me një gjuhë të thjeshtë, por bindëse se gjëndra të tilla nuk janë të rrezikshme. Në sytë e tij të thellë kishte shumë çiltërsi, çka i bënte të besueshme të gjithë fjalët e tij. E falenderova dhe dola i gëzuar nga klinika. Përjetova stres të rëndë disa muaj vetëm ngaqë kisha turp të vizitohesha në organet gjenitale”. Mjaft fakte provojnë se shumica e meshkujve që kanë shqetësime  për organet gjenitale përjetojnë strese të rënda për muaj e vite të tëra.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (43)

Dr. Zydi Dervishi

VI.2. Ndryshime të modeleve të sjelljes nën hijen e rëndë të sëmundjeve të organeve gjenitale

Një turp i tillë jo vetëm vonon kurimin e sëmundjeve në organet gjenitale, por edhe i frenon të sëmurët, siç thuhet, t’i hapin zemrën partneres ose partnerit, me qëllim që infeksioni të mos kalojë nga njëri tek tjetri.  Në grafikun e poshtëshënuar jepen të dhënat kryesore të anketimit për ndryshimin e modeleve të sjelljes së të rinjve e të rejave të infektuar që synojnë  mospërhapjen e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme te personat e tjerë.

Nga shqyrtimi analitik i këtyre të dhënave përftohet përfundimi se femrat ndjehen më të përgjegjshme për rrezikshmërinë e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme. Në krahasim me atë të djemve, është rreth 2.1 herë më e lartë pesha specifike e vajzave ( 34.78  për qind ), të cilat pas infektimit i kanë treguar partnerit. Ndër të tjera, kjo provon se vajzat janë më të kujdesshme, më të prirura të komunikojnë me çiltërsi me partnerin me dëshirën e mirë për ta ruajtur atë nga infeksioni. Si për shumë të tjera,edhe për këtë çështje djemtë shpërfaqen më të mbyllur në vetvete, më të ndikuar nga mendësitë tradicionale se “burri i mban disa sekrete për vete dhe nuk ia thotë askujt”, se “sekreti nuk është sekret po e mori vesh një grua”, se “burri zhburrnohet po të flitet për yçkla ( d.m.th. sëmundje – Z.D. ) në organet gjenitale të tij” etj. Përvoja tregon se mendësi të tilla bëhen më problematike në ditët tona kur priren të përhapen sëmundjet seksualisht të transmetueshme, sidomos virusi vdekjeprurës HIV-AIDS. Vetëkuptohet se përpjekjet për tejkalimin e këtyre mendësive do të ishin një aspekt i rëndësishëm për përhapjen e edukatës seksuale në radhët e brezit të ri.

 Është gati dy herë më e lartë se e meshkujve pesha specifike e femrave (30.44  për qind ), të cilat nuk kanë kryer marrëdhënie seksuale pasi kanë konstatuar infeksione në organet e tyre gjenitale. Veç  të tjerash, kjo provon, nga njëra anë, se femrat janë më të kujdeshme për të ruajtur partnerin nga rrjedhojat e sëmundje seksualisht e transmetueshme dhe nga ana tjetër, se ato përgjithësisht kanë më pak besim se meshkujt te përdorimi i prezervativit. Mjaft fakte provojnë se në shoqërinë shqiptare vajzat dhe gratë e kanë më të zhvilluar frymën e dyshimit për mallrat e konsumit të përditshëm dhe sidomos për ilaçet dhe pajisjet shëndetësore. Një dyshim i tillë në nivel optimal  funksionon si një masë profilaktike për të mbrojtur jo vetëm femrat, por edhe meshkujt, gjithë anëtarët e shoqërisë nga rrjedhojat negative të ushqimeve dhe të ilaçeve pa cilësinë e nevojshme ose që janë të skaduara. Në shoqërinë shqiptare kanë qenë dhe janë mjaft të përhapura mendësitë se “shëndeti i burrit është në duart e gruas”, se “fytyra e shëndetshme e burrit e merr shkëlqimin nga përkujdesja e gruas” etj.

Vajzat dhe gratë shqiptare në shumë aspekte janë, si të thuash, menaxhuese të rritjes së personalitetit të burrave, të fëmijëve të tyre, janë manaxhuese të gjithë mënyrës së jetës së shoqërisë. Pothuajse në të gjithë krahinat e vendit tonë është i popullarizuar në motërzime të ndryshme proverbi: “ Jeta dhe rybja e burrit asht gruaja” ( IKP, 1983:774 ). Ndër shqiptarët, më shumë ndoshta se ndër popujt e vendeve më të urbanizuara të Perëndimit, bashkëshortët, madje edhe të dashuruarit, sikur e shkrijnë personalitetin me njëri-tjetrin. Dhe në një interferim të tillë të personaliteteve femrat mbeten disi në hije, megjithëse ato në shumicën e rasteve japin ndihmesën kryesore në ecurinë e këtij procesi psikokulturor kompleks.