Serbia është dhelpra e Ballkanit

Kosova në shtypin e Bukureshtit para 115 vitesh?



25 mars 2004 / TN


(fragment i shqipëruar nga artikulli “Vulpea în Balcani” (Dhelpra e Ballkanit), i botuar në revistën “Albanezul”, nr. 25, Bukuresht, 1889, që meriton të përkthehet edhe anglisht, për ndërkombëtarët)

"Albanezul", Nr. 25, Bukuresht, 1889
Përktheu: Baki YMERI
Një dinakëri ballkanike që e skandalizon krejt botën

Thanë se kremtimi i betejës të Kosovës fsheh në vete një bërthamë të rrezikshme kundër integritetit të Turqisë dhe Austro-Hungarisë. Serbiia ka qenë me këtë rast, përrallë me dy faqe karshi Evropës. Duke parë se Fuqitë e Mëdha shprehin dyshim ndaj këtij përvjetori, Serbia ngutet ta përgënjeshtrojë lajmin dhe t’i sigurojë fuqitë mbi pastërtinë e qëllimeve të tij...Këto sigurime ndërkaq ishin dhelpërake: ngase Serbia nuk u mbajt siç ishte fjala, por i dolën të gjitha në shesh.

Kremtimi i mbajt në Krushevë. Këtu u vendos të ngritet një monument në shenjë kujtimi të betejës së Kosovës tani e 500 vjet më parë, dhe për hedhjen e themelit qe ftuar Mbreti. Në qendër të qytetit, në vend të monumentit u ngrit me këtë rast një portë triumfale, në ballë të së cilës qe shkruar qëllimi i manifestimit. Ç’besoni se qe shkruar mbi këtë hark të triumfit? Ja pra: Përsipër: “Vetëm bashkimi mund ta shpëtojë Serbinë”. Ky mbishkrim, që në shikim të parë, s’është tjetër veçse një farsë e pafajshme, por, po qe se e ndërlidhni me këto që pasojnë, del shumë kompromitues. Dhe ç’ua merr mendja se pason? Diçka që e skandalizon krejt botën: janë shënuar krejt viset me të cilat dëshiron të ntrashet Serbia, domethënë pra, e ashtuquajtura mike e Turqisë dhe Austro-Hungarisë...Ja pra se s ç’shkruan:

“Serbia – Bosnja - Serbia e Vjetër – Hercegovina – Maqedonia – Zeta – Banata – Sirmia – Kroacia – Baçka – Dalmacia - Sllavonia” Don të thotë: Serbia dëshiron ta gëlltisë krejt regjionin meridional të Austro-Hungarisë dhe tërë Gadishullin Ballkanik, ngase Epiri dhe Trakia që mbetën të pashënuara në portë, ato vijnë vetvetiu, porsi qefini. Serbia, në këtë mënyrë dëshiron ta gllabërojë me mjeshtri Ballkanin dhe Karpatët, portën e qytetërimit perëndimor dhe t’i lejë të shuhen në errësirën orientale! Do të donim të na përgjigjet Serbia: si është e mundur dinakëria e këtij mbishkrimi me sinqeritetin që ia premtoi Evropës përmes qarkores diplomatike të 8 Qershorit ttë këtij viti (1889), përmes së cilës i siguron Fuqitë e Mëdha mbi qëllimet e pastra të këtij manifestimi kombëtar serb?...


Pretendime ekstravagande

Dhelpra e ngrirë në stepat e Veriut, vjen dhe strehohet për t’u shkrirë nga akulli në klimat e ngrohta e mirëbërëse të Ballkanit, dhe, pasi këndellet ca, e kaplon shija për t’i ngrënë zogjtë mikpritës, dhe krejt ata që janë më shumë se ajo në Ballkan ...U munduam që të gjejmë se Serbia ka të drejtë, që t’i themi se ka hak, por nuku gjetmë hiç. Një kohë të shkurtër ka qenë edhe ajo përgjatë shek.XIV-të, zuri tashti si breshka të kruhet më shumë se sa lypset, të bëhet sa një buall, përgjatë verës duke ndenjur në Stamboll, për të shijuar të mirat e Lindjes së pasur, ndërsa përgjatë dimrit në Timishoarë, për të qenë pranë me rastin e karnevalit, që të luajë si kazakët me Boheminë dhe Galicinë...: aq sa mos të plasë, ngase e ka lëkurën për tepër të ngushtë. Pastaj, në bazë të një të drejte të këtillë, aq absurde, mund të themi edhe ne Shqiptarët se i pretendojmë krejt territoret që i kish fituar dikurë Aleksandri i Madh, madje edhe Rumunët t’i pretendojnë krejt territoret që i pat përvetësuar Perandoria romake: dhe si do ta ndjente Serbia atëherë, dhe ku do të arrinim me pretendime të këtilla ekstravagande?

Mos e han vallë lëkura Serbinë dhe ka nevojë për pak kruajtje? Apo mos ndoshta është ngopur me pavarësi dhe don të bëhet përsëri pronar? Çuditemi pra: si nuk ishte Serbia në gjendje deri tani të kuptojë faktin, se sot një shtet duhet të jetë së pari i civilizuar, i ndritur si një diell, që të mund ta tërheqë në dritë botën e errësuar, në mënyrë të lirë, e jo t’i futish me forcë në errësirë do popuj shumë më të ndritur se ti! Dalmatinët dhe Kroatët protestuan shumë kohë para se të ngjajë ky manifestim, kundër pretendimeve të saj për t’i aneksuar, dhe me gjithë këtë, Serbia i do...dhe dëshiron t’i gëlltisë, edhe pa lejen e tyre!...Ka harruar ta shohë Serbia se ndodhemi në shekullin e XIX-të.