|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Analizë

Manipulimet me shpirtërat e traumatizuar në Kosovë

25 mars 2004 / TN

Abedi MALIQI, Lubjanë (SLLOVENI), psikolog i dipl. universitar

Në prag të pesëvjetorit të intervenimit të forcave të NATO-s mbi forcat Jugosllave, të cilat po zbatonin planet më të tmerrshme të spastrimit etnik të Kosovës ndodhi një pjesë e revoltuar e popullit të Kosovës e cila bëri të gjitha ato që ndodhën e që trazuan shpirtra anë e kënd botës.

 

Nga pikpamja psikologjike këto ngjarje paraqesin vetëm se një simptom të sindromit postraumatik të një pjese të popullit të traumatizuar pas ngjarjeve të tmerrshme të përfunduara me nënshkrimin e Marrëveshjes së Kumanovës. Traumat nga tmerret e luftës kanë ngelur të regjistruara në trurin e të traumatizuarëve e që nuk kanë qenë aktive, menjëherë pas luftës, sepse të gjithë ata kanë qenë në një gjendje shoku.

 

Situatat e ndryshme të luftës më shfarosëse të shekullit, që po zbatonin forca të mëdha shkatërruese mbi popullatën e pambrojtur kosovare shkaktuan trauma të mëdha me pasoja, që do të zgjasin e tek  një pjesë e madhe e popullit janë edhe të përjetshme. Edhe pse në shiqim të parë të gjithë këta njerëz duken të jenë normal (e them kushtimisht), me rastin e provokimeve intensive ato ndikojnë që traumat e memorizuara të manifestohën ashtu siç ndodhi me ngjarjet e fundit me epiqendër në Mitrovicë. Shkencëtaret që merren me studimin e këtyre çështjeve i sqarojnë këto manifestime me një mbështetje shkencore (psikologjike) si në vijim.

 

Pika qendrore e jetës së tërësishme emocionale (si lindin emocionet, si edukohën, ku deponohën – memorizohën, si kontrollohën, si mund të jenë të dobishme e si të dëmshme për vet personin dhe shoqërinë etj.) gjendët në një bërthamë të vogël të trurit, e cila quhet amygdale (bajame) e që gjendet brenda sistemit limbik. Dhe kjo është qendra e jetës emocionale të njeriut. Krijimet e jetës emocionale dhe përvojat e deponuara në amygdale funksionojnë në lidhshmëri të amygdales me pjesët tjera të trurit, me qendrat kortikale, të cilat përmes proceseve psikokortikale u japin kuptim të arsyeshëm manifestimeve emocionale.

 

Përjetimet traumatike, të cilat janë deponuara në amygdale dhe kanë krijuar sindromin e ashtuquajtur stres postraumatik, janë të një intensiteti jashtzakonisht të lartë dhe paraqiten në situatat, të cilat ju gjasojnë apo e evokojnë situatën në të cilën janë krijuar. Nga intensiteti i impulseve ngacmuese të këtyre përjetimeve varet edhe mënyra dhe intensiteti i regimeve me ç’rast nuk vihet lidhja midis amygdales dhe qendrave kortikale, për të kaluar përmes proceseve psikokortikale, që në fakt do të thotë një konsultim, i cili do të “arsyetonte” apo jo mënyrën dhe intensitetin e reagimeve.

 

Për këtë edhe zakonisht thuhet: “kanë dominuar emocionet e jo arsyeja”, edhe pse këto të dyja janë të kushtëzuara ngusht njëra me tjetrën. Ndërprerja e lidhjes midis amygdales dhe pjesëve tjera të trurit (qendrave kortikale) mund të ketë për pasojë paaftësinë e pabesueshme të rëndësisë emoconale të ngjarjeve të caktuara e që zakonisht quhet “verbësi emocionale”. Amygdalja është qendër memoriale emocionale dhe luan rolin e një rojtari emocional të qendrave për alarmimin e strukturave të tjera të trurit, të cilat reagojnë në ujdi me ndjenjat të cilat edhe e sfidojnë shqetësimin. 

 

Një pjesë e ngacmimeve sfiduese shkojnë përmes thalamusit në neokorteks, pjesa më e përbërë e trurit, e cila mendon, rezonon dhe një pjesë tjetër shkon nga thalamusi drejt në amygdale. Kjo ndarje dhe përcjellje e impulseve, të cilat janë pasojë e intensitetit të memorizimit, si trauma paraprake dhe intensitetit të shkaktarëve sfidues, ngacmimeve dhe bëjnë që amygdalja të reagojë para neokorteksit (përpunimit të impulseve dhe kuptimit racional të tyre për një organizim të reagimeve në mënyrë të dëshiruar sociale), i cili bënë filtrimin dhe përpunimin e informatave para se të ndërmirret aksioni për një reagim. Pra, amygdalja mund të inicojë një reaksion emocional para se të kuptojnë qendrat kortikale se ç’po ndodhë!

 

Rasti i fundit, me mbytjen mizore të tre fëmijve Shqiptarë në lumin e Ibrit, është një shembull tipik i këtillë. Me këtë rast, informacionet e arritura në amygdale kanë qenë të intensitetit dhe natyrës asisoji, që kanë gjasuar me kohërat e memorizimit të traumave dhe nga shpejtësia  e madhe nuk kanë kaluar fare në neokorteks, i cili do të bënte mbikëqyerjen e informatave, t’i përpunonte dhe që të drejtonte rekasione tjetërfare. Kështu edhe  u shkaktuan reaksione, të cilat bëren që në këto kushte të shprehet tërë ajo që e pamë ne dhe tërë bota. Përfundimi tragjik i tre fëmijve shqiptarë në lumin e Ibrit është kushtëzimi i cili e ka ngjallur tërë tmerrin traumatik e që është i njohur si sindrom i streseve postraumatike. Pra, u aktivizua ajo ana e errët e trurit të traumatizuar veprimet e të cilëve ju gjasojnë të gjitha simptomave të fenomenit psikologjik të njohur si identifikim me agresorin. 

 

Pra, ngjarjet në Kosovë, pa marrë parasysh se kush do ta merr përsipër përgjegjësinë lidhur me organizimin e tyre, nëse janë fare të organizuara, atëherë ato janë të skenuara nga forca destruktive me një qëllim përfundimtar të përfitimit në dëm të Shqiptarëve dhe të Kosovës në përgjithësi. Edhe ate duke u bazuar në njohjen e mirë të paaftësisë politiko – strategjike të politikës dhe strategjisë ushtarake të Kosovës si dhe njohës të mire të psikologjisë së Shqiptarëve dhe funksionimit emocional të lartëshënuar, e që nuk mund të gjenden në mesin e Shqiptarëve. Kjo nga se në Kosovë nuk kemi traditë të arsimit as politik as psikologjik. Asnjëren shkollë, që janë dy shtylla kryesore të qëndrimit vertikal të një ekzistence politike, nuk e kemi ose janë në embrion. Dhe kjo që ndodhi është, për të gjithë ata pjesëmarrës, në të gjitha ato veprime dramatike, “normale”. Normale në thojza. Pra, nuk janë jo-normale. 

 

Se ngjarjet janë të kësaj natyre, pra të një sfidimi, që ngjalli një sjellje afektive, tregon edhe ndërprerja e tyre pas një intervenimi të forcave politike kosovare, të cilët siç dihet nuk paten kurrë (në pesë vitet e fundit) kompetenca e që në këtë rast u thirrën në ndihmë dhe përgjegësi. Dhe ata ndikuan që shqetësimi i provokuar të qetësohet pas dy ditësh. Ata e luajtën disi rolin psikokortikal të proceseve të sfiduara. Po të ishin të organizuara e të vetdijësuara, nga çfarëdo qoftë force politike shqiptare - kosovare, bazuar në faktin se kishin dalur nga kontrolli, ato nuk do të ndaleshin deri në realizimin e qëllimit të organizimit të tyre. E nuk besoj që qëllimi i këtyre ngjarjeve të ketë qenë në krijimin e një gjendjeje të anarkisë në Kosovë përmes shkatërrimeve brutale që u bënë e që e kishin kthyer një pjesë të popullit kosovarë në një gjendje të trazuar traumatike, në të cilën ata e bënë ate që do ta bënin dikur, sikur të kishin mundësi, që ta bënin, për t’i shprehur të tëra frustracionet e bllokuara dhe shkaktuara nga trysnia afatgjete e regjimit diskriminue paraprak.  

 

Institucionet shtetërore Kosovare përballë politikës së UNMIK-ut dhe KFOR-it ishin tërë kohën vetëm se në luajtjen e rolit të një politike shtetërore por jo edhe politikë zyrtare e Kosovës, ngase nuk e njeh askush në botë e për çka çmimin më të shtrenjtë po e paguajnë qytetarët e Kosovës (lexo: apatridët), që punojnë dhe veprojnë anë e kënd botës.  Megjithate, ato ia dolën që t’i qetësojnë shpirtrat e shqetësuar postraumatik. Bota akoma bënë eksperimente me durimin e Shqiptarëve duke aplikuar standarde të dyfishta.  

 

Ndërkohë që dikush i bllokon arteriet kryesore të qarkullimit për një funksionimi normal të jetës në Kosovë dhe me ditë të tëra e paralizon jetën normale të popullatës së pafajshme kosovare, me arsyetime të inskenuara nga qarqe destruktive, të cilat nuk e duan Kosovën me ktë përbërje etnike, Kosovarëve (lexo: Shqiptarëve) ju mohohet e drejta elementare njerëzore – e drejta e lëvizjes së lirë dhe nuk gjenden forca të cilat do t’i zhbllokonin këto, dhe kur masat e revoltuara e humbin kontrollin dhe e marrin në duar të veta zgjedhjen e këtyre nyjeve, fët e fët mobilizohet tërë bota dhe i tërë populli Shqiptarë akuzohet në stilin e vjetër “Cezari është lakuriq”.  

 

E kryeadministratori i Kosovës, z. Harri Hollkeri (lexo: Hari Poter), e ndërron rolin e administratorit të OKB dhe kalon në kryefotoreporter të mediave serbe në kohën kur pa rreshtur apelohët në qetësimin e gjendjes së krijuar. Këso bllokimesh ndodhën me qindra herë në vende të ndryshme të Kosovës, duke mos përfshirë këtu një pjesë të Kosovës, e cila mbeti e ndarë dhe është akoma strehimore e forcave më destruktive serbe të udhëhequra nga Haga, në ndërkohë që revolta e sfiduar postraumatike e një pjese të kosovarëve ndodhi për herë të parë dhe erdhi në vehte fare shpejt.  Ishte vetëm se një shkëndi që doli si rrjedhojë e shkaqeve të paraqitura më lartë.  

 

Të gjitha këto ndodhën dhe po zhvillohen pas rikthimit të politikës ekstremiste antishqiptare të Beogradit e udhëhequr nga Haga, e cila edhe në ktë gjendje kome nga të gjitha fushat – ekonomike, sociale, politike e në kohën e mbizotërimit të krimit të organizuar, edhe një herë po shërbehet me Jokerin e quajtur Kosmet dhe të ashtuquajturën 'zemër serbe', vetëm e vetëm se për t’ju hedhur pluhur syve shtetasve të vet. Dhe nëse Kosova është zemër e Serbisë atëherë kjo është ndoshta edhe e vetmja kreauturë çoroditëse në rruzullin tokësor, e cila nuk ka zemër.

 

Populli i përvuajtur kosovarë nuk ka çka të turpërohet pas këtyre ngjarjeve. Këto i bënë vetëm se një pjesë e provokuar e masave të traumatizuara dhe të sfiduara nga forcat destruktive që po e mbajnë peng Kosovën, një pjesë e masave të cilat u lindën dhe u rritën në gjendje lufte, në rrethana të jashtzakonshme e të përcjellura me dhunë e terror shtetëror i cili ka predendime të internacionalizohet e për të cilat veprime duhet të japin përgjegjësi pikrisht ata të cilët i provokuan ose shkaktuan një shqetësim kësisoji përballë të gjitha kompetencave që i patën.  

 

Është “normale” të kesh një të sëmur në shtëpi aq më tepër kur për këtë është fajtor dikush i cili pa rreshtur të qëndron mbi kokë dhe të kërcnohët, në stilin: »Po mos të kishe ombrellën time, t’i do lagëshe«. Këtë e përseritën aq herë sa që, të shtyrë nga kjo trysni, u hodhën në ujë. U lagën deri në palcë. Dhe i mori lumi tri jetëra të reja. Që sapo lulëzonin. Dhe thanë: »Vallë, a thua do të lagesha më shumë pa ombrellën tënde«. Dhe pasuan reaksionet e sfiduara konform përshkrimit të lartëshënuar e që shkaktoj edhe pushimin e shumë jetërave të tjera dhe shkatërrimeve të pakuptimta. E dikush tani po e bënë bilancën.  Prap në kurriz dhe në dëm të Shqiptarëve. Në dëm të Kosovës.

 

Dhe e pyes vetën: A thua duhet që të turpërohemi dhe të kemi ndërgjegje të vrarë se ishim të maltretuar, të dhunuar, të çnjerëzuar, të masakruar, të ndjekur, të djegur, të shkretëruar… ? Dhe, me tërë atë bagazh traumatik, që e bartë një pjesë e popullatës kosovare, e cila nuk u rehabilitua kurrë, por për kundrazi u provokua dhe sfidua pa rreshtur e që në një prag absolut u thy dhe bëri ate që do ta bënte po të kishte mundësi, dhe rastësisht pati mundësi. Njerëzit e traumatizuar duhët të rehabilitohën dhe të inkuadrohen në jetë normale, duke ua pranuar të drejtën për një jetë dinjitoze e jo të sanksionohen e të thirren pa rreshtur në përgjegjësi, që të jenë të kujdesshëm ndaj agresorit, ndaj atyre që gjatë tërë historisë e kishin përbuzur popullin Shqiptar. Sepse tani janë pakicë. Dhe për një çast ata u identifikuan me te. Me agresorin. Për këtë arsye e them, se kjo është “normale”. Në suaza të normave përbrënda grupit të caktuar. Ashtu i bëri dikush tjetër dhe pikrisht me te u identifikuan kur iu dha rasti. U bënë  “jo normal”. Pra, të traumatizuarit duhet të rehabilitohën e jo të sanksionohën.

 

Fajtorët, të cilët manipuluan me një gjendje shpirtërore kësisoji të një pjese të popullatës kosovare, që vuan nga sindrom postraumatik, e cila në trazirat e krijuara shkaktoj edhe më shumë trauma dhe e animoj spiralën e dhunës, duhet të identifikohën dhe të dënohen.

 

Ngjarjet treguan se një pjesë e konsiderueshme e popullit jeton me trauma, sepse është thellë i traumatizuar dhe ka nevojë për ndihmë të domosdoshme profesionale, për rehabilitim dhe pranim nga ana e atyre, të cilët e quajnë veten normal dhe asesi të mos provokohën. E në ballë të kësaj detyre, psikoterapeutike, duhet të vihen ekspertë të mbështetur nga politika zyrtare. Pa diskriminime.