Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (35, 36, 37)

23 mars 2004 / TN

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (35)

Dr. Zydi Dervishi

VI.5. Kontraceptivët: “artificialitete” në marrëdhëniet intime apo thjesht seksuale?

“Klima” psikologjike që paraprin dhe passhoqëron përdorimin e prezervativit plotësohet dhe konkretizohet më tej edhe nga të dhënat e anketimit që pasqyrohen në tabelën e poshtëshënuar rreth shkallës së përputhshmërisë dhe mospërputhshmërisë së opinionit të përgjigjdhënësve me 4 nga pohimet më përfaqësuese që kanë të bëjnë me këtë problematikë.

Nga shqyrtimi analitik i të dhënave të kësaj tabele rezulton se është dukshëm më e lartë se e meshkujve pesha specifike e femrave që janë të lëkundura ndërmjet përgjigjjeve pohuese dhe mohuese. Ndër të tjera, kjo tregon se vajzat e gratë janë përgjithësisht më dyshuese ndaj përdorimit dhe mospërdorimit të prezervativit. Ndër mjaft vajza e gra janë përhapur gjerësisht opinionet se “plastikat janë të dëmshme po të prekin në lëkurë, bëhen më të rrezikshme po të prekin në organet gjenitale që janë mjaft delikate”, se “prezervativët që shiten në Shqipëri bëhen më të rrezikshëm ngaqë janë të skaduar, sikurse shumë ilaçe ose pajisje të tjera mjekësore”, se “duke qenë të skaduar prezervativët mund të mos kryejnë funksionet kryesore, por mund të kenë më shumë efekte anësore” etj. Mjaft fakte provojnë se edhe mendësi të tilla ndikojnë që femrat të jenë shumë më të rezervuara se meshkujt në marrëdhëniet seksuale paramartesore, veçanërisht me partnerët e rastit.

VI.5.1. Dashuri e grryer nga mola e dyshimit, altruizëm më shumë se egoizëm

Sikurse në mjaft shoqëri të tjera bashkëkohore dhe ndër mjaft të rinj e të reja të vendit tonë diskutohet çështja e ndikimit të prezervativit në “diagramën” e kënaqësisë së marrëdhënieve seksuale. Nga intervistat dhe sidomos nga bisedat e lira me mjaft djem të rinj rezulton që shumica e tyre mendojnë se “përdorimi i prezervativit e zbeh shumë kënaqësinë e marrëdhënieve seksuale”, se “prezervativi i shndërron marrëdhëniet seksuale nga diçka intime, të natyrshme në marrëdhënie artificiale të denatyruara”, se “plastika e prezervativit ka vrarë romantizmin e marrëdhënieve intime”, se “plastika e prezervativit i pengon dy zemra të dashuruara të bashkohen plotësisht me njëra – tjetrën”, se “prezervativi i shndërron marrëdhëniet seksuale nga marrëdhëniet më intime në procese industriale të robotizuara” etj. Ndër mjaft të rinj shqiptarë është bërë gati proverbiale thënia, e cila në kontekste të caktuara psikosubkulturore rilevohet me ngjyresa kuptimore serioze, humoristike e deri ironike: “të kryesh marrëdhënie seksuale me prezervativ është njëlloj si t’i marrësh erë luleve me kundërgaz”. Në këtë pohim shprehen në mënyrë sintetike mendësitë e shumicës së meshkujve shqiptarë, të cilët e konsiderojnë prezervativin si “ amortizues” të kënaqësive të marrëdhënieve seksuale.

Ndërkohë shumica e femrave (53.97 për qind e të anketuarave), duke qënë dyfish të kërcënuara nga mospërdorimi i prezervativit shpërfaqen të lëkundura për ndikimin e kësaj pajisje në intensitetin dhe cilësinë e kënaqësisë seksuale. Vetëm 18.87 për qind e femrave mendojnë se përdorimi i prezervativit nuk ndikon në kënaqësinë e kontakteve seksuale. Ndoshta një pjesë e kësaj kategorie vajzash janë më të frikësuarat nga rrjedhojat e shtatzënisë së parakohëshme e të padëshiruar ose të sëmundjeve seksualisht të transmetueshme. Ndërsa rreth 27.16 për qind e femrave të anketuara janë shprehur se përdorimi i prezervativëve i pakëson kënaqësitë e marrëdhënieve seksuale. Përgjithësisht ky grupim femrash janë më të ndjeshme, kanë përfytyrime më romantike për dashurinë.

Përhapja e konsiderueshme e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme, veçanërisht e infektimit HIV / AIDS edhe në vendin tonë, si të thuash, ka dendësuar mjegullën e dyshimit të ndërsjellë ndërmjet të dashuruarve, të fejuarve, madje edhe ndër të martuarit. Gjatë një bisede të lirë në maj 2002 një studente e kursit të katërt të Degës së Stomatologjisë, ndër të tjera,theksoi: “Brezi ynë jeton më mirë se të mëparshmit, kemi shtëpi më komode, veshje më të modës etj. Por në dashuri jemi më fatkeqe, dashurinë e kemi më të shqetësuar. Jam fejuar që prej një viti me një inxhinier elektronik, i cili i ka mbaruar studimet para dy vitesh në Romë. Është një djalë mjaft i ekuilibruar dhe korrekt. Deri tani shkojmë shumë mirë. Nuk është stabilizuar me punë pasi dëshiron të vazhdojë kualifikimin pasuniversitar në Itali dhe të rregullohet me punë atje. Herë pas here punon në një servis televizorësh të një mikut të tij. Duke qënë pak i rrëmbyer ai jo rrallë i gërvisht gishtërinjtë. Kur vonohet sadopak shërimi i këtyre mikroplagëve mua më ngrihet “temperatura” e shqetësimit, e dyshimit. Mijëra herë më vjen në mendje idea torturuese se imuniteti i tij mund të jetë dobësuar nga virusi i infeksionit HIV- AIDS. Kjo ide më turbullon shpesh aq shumë sa hutohem fare për pak çaste edhe në sytë e të fejuarit tim”. Strese të tilla, me intensitete e kohëzgjatje të ndryshme, përjetojnë shumë të rinj e të reja.

Dyshimi i ndërsjellë, dashur pa dashur, i nxit partnerët të përdorin prezervativin gjatë marrëdhënieve seksuale. A është fyese për partneren apo partnerin t’i kërkosh përdorimin e prezervativit? Kjo kërkesë shpreh dyshim tek partneri / partnerja apo edhe te vetvetja? Një kërkesë e tillë është shpërfaqje e shpirtit altruist apo dhe egoizmit? etj.

Rreth 18.54 për qind e femrave dhe 27.74 për qind e meshkujve të anketuar janë shprehur se përdorimi i prezervativit është fyes për partnerin ose partneren e rregullt, për bashkëshortin ose bashkëshorten. Natyrisht, për aq sa partnerët ose bashkëshortët dyshojnë te tjetri për infektim me sëmundjet seksualisht te transmetueshme nëpërmjet marrëdhënieve seksuale me persona të tjerë, përdorimi i prezervativit nuk mund të mos mbartë një dozë të konsiderueshme fyerjeje. Mirëpo disa sëmundje të tilla, sidomos infeksioni HIV / AIDS përhapet edhe me rrugë të tjera si nëpërmjet gjakut e përbërësve të tij, ageve ose pajisjeve kirurgjikale të pasterilizuara si duhet etj. Kështu, në masën që bie dyshimi për tradhëti të ndërsjellë të marrëdhënieve intime ndërmjet partnerëve ose bashkëshortëve, kërkesa për të përdorur prezervativin më shumë se egoizëm shpreh altruizëm, përkushtim për të mbrojtur nga sëmundjet seksualisht te transmetueshme, sidomos nga infeksioni vdekjeprurës HIV / AIDS të dashurën ose të dashurin, qoftë edhe thjesht personin me të cilin ndahen kënaqësitë seksuale.

VI.5.2. I nevojshëm vetëm në flirte me partnerë(e) të rastit

Është rreth 12.04 përqind më e lartë se e femrave ( 28.81 për qind ) pesha specifike e meshkujve ( 40.85 për qind ) që mendojnë se prezervativi është i nevojshëm vetëm në marrëdhëniet seksuale me partnerë ose partnere të rastit. Ky grupim të rejash dhe të rinjsh mund të konsiderohen si më besues ndaj partnerit ose partneres së përhershme, si njerëz që janë të gatshëm të riskojnë në emër të respektit të ndërsjellë. Në tetor 2002, gjatë një bisede të lirë një i ri i sapodiplomuar në Shkollën e Lartë të Infermierisë, ndër të tjera, theksoi: “Në marrëdhënie me prostituatat ose në flirtet me partnere të rastit prezervativi është absolutisht i domosdoshëm. Por me të dashurën e zemrës që pret të bëhet e fejuar, bashkëshorte ose me bashkëshorten përdorimi i prezervativit sikur hedh një hije të keqe dyshimi, shpërfilljeje. Unë e di që infeksioni i HIV / AIDS përhapet jo vetëm nëpërmjet marrëdhënieve seksuale me të sëmurë. Por, gjithsesi është më mirë të marrësh rrezikun në sy, se të gërryesh me helmin e dyshimit shpirtin tënd dhe të të dashurës ose të gruas.

Ndoshta sfida më e rëndë që duhet të përballojë brezi ynë në dashuri është të flakë hijen e dyshimit dhe prezervativin nga marrëdhëniet intime me atë që përzgjedh shoqe të jetës, përndryshe ne nuk do të përjetojmë marrëdhënie intime të vërteta, por vetëm kënaqësinë vulgare të seksit”. Shumica e shqiptarëve sot e përdorin prezervativin për të shmangur shtatzëni të parakohëshme ose të padëshiruara dhe jo për t’u mbrojtur nga sëmundje seksualisht të transmetueshme, qoftë edhe nga infeksioni vdekjeprurës HIV / AIDS. Veçanërisht përhapja e këtij virusi vdekjeprurës i nxit mjaft të rinj e të reja t’i shmangen flirteve me partnere ose partnerë të rastit. Në një bisedë të lirë në maj 2002 një studente e kursit të dytë në Fakultetin e Mjekësisë, ndër të tjera, veçoi: “Virusi AIDS është bërë një mur i pakapërcyeshëm ndërmjet të rinjve dhe të rejave. Edhe vajzat më çapkëne i shmangen jo vetëm flirteve të rastit me partnerë të panjohur, por ngurrojnë t’u afrohen edhe shokëve të kursit”.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (36)

Dr. Zydi Dervishi

VI.6. Pse blerësit e pajisjeve kontraceptive hiqen si të martuar

Sidomos në vëndet e urbanizuara të Perëndimit, përdorimi i kontraceptivëve është masivizuar kohë më parë, veçanërisht pas Luftës së Dytë Botërore. Ndërsa shumica e shqiptarëve kanë përvojë të pakët, gati dhjetëvjeçare në përdorimin e pajisjeve të tilla. Veçanërisht në këta kushte natyrshëm shtrohen pyetjet: Ku i kërkojnë dhe i gjejnë të rinjtë shqiptarë prezervativët? Çfarë përjetojnë ata kur kryejnë veprime të tilla? Cilat janë reagimet kryesore të shitësve të këtyre pajisjeve? etj. Në tabelën e poshtëshënuar jepen të dhënat e anketimit për njësitë kryesore ku i blejnë të rinjtë e të rejat prezervativët.

Një “deshifrim” i kujdesshëm me kodin psikoemocional i shifrave të tilla provon se ende të rinjtë e të rejat përjetojnë ndjenjën e turpit kur kërkojnë dhe blejnë prezervativët. Veç të tjerash, këtë e dëshmon dhe fakti se është më e lartë pesha specifike e të rejave (19.87 për qind) dhe veçanërisht e të rinjve ( 48.17 për qind) që e blejnë këtë pajisje në farmaci. Nga bisedat me farmacistët mësohet se në përgjithësi të rinjtë dhe të rejat që kërkojnë prezervativë futen në farmaci në çastet kur nuk ka blerës të tjerë dhe përpiqen ta justifikojnë një kërkesë të tillë kryesisht me arsye shëndetsore ose ekonomike.

Shumica e të rinjve dhe të rejave, edhe kur janë beqarë, i prezantohen farmacistëve si të martuar. Në komunikimet me farmacistët, blerësit e prezervativëve, përgjithësisht pak të skuqur ose të turbulluar, më së shpeshti shqiptojnë frazat: “ jemi pa shtëpi dhe një fëmi tani do të na shkatërronte psikologjikisht”, “po bëhemi gati të emigrojmë dhe derisa të krijojmë njëfarë ekonomie nuk dëshirojmë të kemi fëmijë”, “jemi të pastabilizuar me punë dhe një fëmijë do të ishte fatkeq, do të na shkatërronte ekonomikisht dhe shpirtërisht”, “nuk jam mirë me shëndet dhe tani nuk do ta përballoja lindjen e një fëmije”, “ndjehem e stresuar nga puna dhe e pamundur për të lindur fëmijë” etj.

Gjithashtu mjaft të rinj e të reja parapëlqejnë t’i blejnë prezervativët në farmaci pasi mendojnë se punonjësit e shëndetësisë janë më të familjarizuar me këto probleme dhe në përgjithësi nuk i përqeshin blerësit e kësaj pajisjeje. Një farmacist i ri që punonte në një farmaci në periferi të Tiranës një ditë fund shtatori 2002 më tregoi këtë episod: “Si në çdo punë tjetër edhe në farmaci është shumë i rëndësishëm komunikimi me njerëzit. Në farmacinë ku punoj unë hyjnë njerëz nga të katër anët e Shqipërisë, të cilët kanë ndërtuar shtëpitë në atë lagje periferike gjatë viteve të fundit. Gjatë tre viteve të punës kam vënë re se duhet të jesh më i kujdesshëm në komunikimet me njerëz që blejnë ilaçe për të afërm me sëmundje të pashërueshme dhe me ata që blejnë prezervativë.

Të afërmit e fatkeqve preken nga çdo fjalë e pakujdesshme dhe jo rrallë herë i mbushin sytë me lot. Ndërsa ata që blejnë prezervativë të ndjekin me vëmendje në çdo ndryshim të mimikës së fytyrës. Nëse konstatojnë se diçka nuk shkon largohen pa blerë. Një ditë në farmaci erdhi një djalë rreth të njëzetave, shtatlartë, biond me flokë pak të rralluara,të qethura shkurt. Pasi i dhashë prezervativët ai u çel në fytyrë. Duke më falenderuar përzemërsisht, më tha: “Ju jeni farmacisti që më keni kuptuar më mirë. Kam shkuar për këtë punë edhe në një organizatë joqeveritare. Aty m’i ofruan pa para, por përqeshja që lexohej në fytyrat e dy punonjësve më fyeu dhe më nervozoi. U largova pa i marrë. Sa herë bëhem të blej prezervativë, mimika e shformuar e atyre dy fytyrave cinike ma prish gjakun”. Pas asaj dite, ai çdo lloj ilaçi e blen në farmacinë ku punoj unë, megjithëse nuk banon në atë lagje, por diku nga fillimi i rrugës së Dibrës”.

Rasti i sapopërshkruar dhe të tjerë të kësaj natyre e bëjnë gjithnjë e më të domosdoshëm shtimin e përpjekjeve të specialistëve që shpërndajnë kontraceptivët, jo vetëm për të përhapur njohuritë shëndetësore të lidhura me to, por edhe për të përsosur artin e komunikimit me të rejat e të rinjtë, të cilët i blejnë dhe përdorin pajisje të tilla.

Gjithashtu mendojmë se është e mundur dhe e përshtatshme për veçoritë e formimit psikokulturor të shqiptarëve që prezervativët të shërbehen nga distributorë automatikë. Do të ishte e këshillueshme që këta pajisje të viheshin në mjedise të tilla, në të cilat njerëzit, veçanërisht të rinjtë, të afroheshin natyrshëm, si të thuash, pa dekonspiruar qëllimin e blerjes së kontraceptivëve.

Vajzat janë më pak të prirura se djemtë të kërkojnë pajisjet kontraceptive në qëndrat rinore. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit. Është rreth tre herë më e lartë se e femrave (1.66 për qind) pesha specifike e meshkujve (4.88 për qind), të cilët i kanë siguruar prezervativët në qëndrat rinore. Vajzat e reja përgjithësisht i shmangen qëndrave rinore pasi frikësohen se “duke kërkuar pajisje kontraceptive në to, mund të viktimizohen nga agjencia e thashethemeve”. Në mjedise të ndryshme të të rinjve dhe veçanërisht të të rejave është përhapur gjerësisht mendësia se: “të punësuarit me kohë të plotë ose të pjesshme në organizatat joqeveritare, duke e ndjerë veten të përkoshëm në funksione të tilla, janë përgjithsisht më pak korrektë se farmacistët në ruajtjen e sekreteve profesionale”. Kapërcimi i mendësive të tilla është domosdoshmëri për rritjen cilësore të të gjithë veprimtarisë së organizatave joqeveritare, veçanërisht të atyre që angazhohen me përparësi në fushën e planifikimit familjar.

Në disa vende të urbanizuara të Perëndimit praktikohet edhe servirja e disa pajisjeve kontraceptive në pjatën e filxhanit të kafesë, të çajit etj. Pajisje të tilla ambalazhohen me kujdes dhe u ofrohen klientëve kryesisht në pub-e dhe diskoteka, të cilat frekuentohen kryesisht nga të rinj. Kjo përvojë mund të zbatohet edhe në vendin tonë, por me shumë kujdes, me qëllim që të mos krijohen keqkuptime ndërmjet kameriereve dhe klientëve dhe situata të mos degjenerojë në ngacmime të ndërsjella, qoftë dhe me shaka ndërmjet tyre.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (37)

Dr. Zydi Dervishi

VII

AIDS në “skenën” shqiptare: Njerëz me fat tragjik dhe hije e rëndë tragjedie pa fund

Që nga fillimi i viteve ‘90 të shekullit XX edhe në Republikën e Shqipërisë filloi të trajtohej problematika mjekësore, sociale e psikokulturore e provokuar nga sëmundja AIDS. Filluan të botohen artikuj në shtypin e përditshëm dhe në revista të specializuara përgatiten broshura, të realizohen studime e depistime, të organizohen diskutime e seminare, të emetohen programe të specializuara nga qëndrat radiofonike e ato televizive etj. Veprimtari të tilla kanë synuar informimin dhe vetëdijësimin e masave të gjera popullore, veçanërisht të të rinjëve për rrezikshmërinë e infektimit me virusin HIV / AIDS dhe masat për parandalimin e kësaj sëmundje vdekjeprurëse. Natyrshëm shtrohen pyetjet: sa profesionale janë informacionet e emetuara nga masmediat e ndryshme për infeksionin HIV / AIDS? A duhen divulguar këta informacione me qëllim që të bëhen më të kuptueshme për masat e gjera të të rinjve me nivel arsimor jo të mjaftueshëm? Sa dhe si i çmojnë të rinjtë njohuritë e tyre për “murtajën e shekullit”? etj. Në grafikun e mëposhtëm jepen të dhënat për shkallën e vetëvlerësimit të informacionit për sëmundjen AIDS që zotërojnë të rejat dhe të rinjtë e anketuar.

VII.1. Inflacion në vetëvlerësim, kuptime të thjeshtësuara

Siç shihet është gati e papërfillshme pesha specifike e të rejave dhe të rinjëve të anketuar, të cilët kanë pohuar se nuk kanë informacion për sëmundjen AIDS. Përgjithësisht këta kanë formim arsimor të pamjaftueshëm dhe banojnë në zonat rurale më të izoluara, ku përgjithësisht dhe valët e emetuara nga qëndrat televizive kombëtare depërtojnë me vështirësi. Për të karakterizuar dikë që ka njohuri të cekëta për këtë murtajë të shekullit ndër mjaft studentë të shkollave të larta të Tiranës përdoret shprehja ironike: “Ai ose ajo e di AIDS-in organizatë joqeveritare që shpërndan ndihma në malësi”. Ky grupim të rinjsh si dhe ata që janë shprehur se zotërojnë pak njohuri për këtë sëmundje jo rrallë vihen në pozitë qesharake në mjedise të ndryshme ku diskutohet për problemet e marrëdhënieve seksuale dhe sëmundjet që transmetohen nëpërmjet tyre. Veçanërisht në zonat rurale këto çështje diskutohen më shumë në grupet e shoqeve dhe shokëve të afërt se sa në familje. Diskutime të tilla, siç thuhet shpesh, “përtypin e ripërtypin miellin e njohurive te vjetëruara”.

Eshtë e lartë pesha specifke e të anketuarve ( rreth 72.75 për qind ), të cilët kanë pohuar se zotërojnë shumë informacion për sëmundjen AIDS. Mendojmë se një vetëvlerësim i tillë duhet trajtuar me rezerva, sepse për mjaft të rinj e të reja pohimi “kam shumë informacion”, ka kuptimin e thjeshtësuar “kam dëgjuar shpesh për të”. Nga bisedat me të rinjtë konstatohet se përgjithësisht njohuritë e tyre për këtë sëmundje vdekjeprurëse janë fragmentare, të sipërfaqëshme, të krahasueshme me ato të posterave dhe të fletpalosjeve.

Një student në kursin e dytë të Fakultetit të Ekonomisë në një bisedë të lirë në maj 2002, ndër të tjera, theksoi: “Në gjimnaz bisedonim shpesh për SIDË-n. Në fillim biseda të tilla na dukeshin interesante. Por shpejt u bënë të mërzitshme sepse nuk shtonim asnjë informacion të ri. Kishte edhe një farë ngurrimi sidomos për të nisur biseda të tilla. Shpesh ai që ia bënte “çak” bisedës ironizohej nga shokët: “Paske rënë në kurthin e SIDË-s, konsultohu me mjekun më mirë se muhabetet tona nuk të bëjnë punë”. Dhe shpesh ai shok ose shoqe e klasës time që niste me qëllim ose spontanisht një bisedë për SIDË-n thumbohej me shaka për disa ditë me shprehjet: “mos iu afroni atij ose asaj se është rrezik vdekje”, “largohuni nga ai ose ajo se është SIDË e gjallë”etj.

Përgjithësisht shqiptarët, si të thuash, janë dorëlëshuar në vlerësimin e njohurive vetjake. Shumica e tyre kanë turp të pohojnë, qoftë edhe në mënyrë anonime përmes anketës, se nuk kanë njohuri rreth çështjeve për të cilat pyeten. Vitet e fundit janë kristalizuar mendësitë se “gazetat dhe sidomos radiot e televizionet kanë dërguar në çdo mjedis informacione për gjithçka”, se “edhe kur udhëton me makinë ose ndodhesh në bar-kafe je i bombarduar nga informacione për gjithçka që ndodh në botë nga radiot” etj. Në kushte të tilla të thuash “nuk di” për diçka është njësoj si të thuash jeton jashtë shoqërisë si eremit. Një miku im pedagog në Fakultetin e Mjekësisë përsërit shpesh me ironi: “ Në kohën tonë mjafton të mësosh anglishten dhe kompjuterin se të tjerat quhen të ditura. Mjafton t’i kesh dëgjuar emrin një sëmundjeje dhe mund të quhesh doktor për të. Kështu ndodh edhe me infeksionin HIV / AIDS” .

VII.2. Duke iu afruar nivelit real të njohurive për infeksionin HIV / AIDS

Një përfytyrim më i plotë për nivelin e njohurive të të rinjve rreth sëmundjes AIDS mund të krijohet nga shqyrtimi i të dhënave të anketimit mbi rrugët e përhapjes së kësaj sëmundjeje, të cilat parashtrohen në tabelën e poshtëshënuar.

Nga shqyrtimi analitik i të dhënave të kësaj tabele përvijohet përfundimi se përgjithësisht vajzat e reja janë më të mirinformuara se djemtë për rrugët kryesore të përhapjes së infeksionit të kësaj sëmundjeje vdekjeprurëse.

VII.2.1. A është e përligjur frika e infektimit nga shtërngimi i duarve dhe puthja me viktimat e “murtajës së shekullit”?

Është 11.53 për qind më e lartë se e vajzave pesha specifike e djemëve (37.19 për qind),të cilët mendojnë se gjithësesi paraqet rrezik infektimi shtrëngimi i duarve me një të sëmurë me AIDS. Përgjithësisht këta të rinj ose të reja mund të konsiderohen me njohuri fare të pakëta ose të sipërfaqshme për këtë sëmundje. Studimet mjekësore kanë provuar se infeksioni HIV / AIDS ka pothuajse probabilitet zero të përhapet nëpërmjet shtrëngimit të duarve. Vetëm nëse personi i infektuar me virusin HIV / AIDS dhe personi i painfektuar kanë plagë që kullojnë gjak dhe në momentin e shtrëngimit të duarve plagët e gjakosura kontaktojnë me njëra - tjetrën. Vetëkuptohet që raste të tilla nuk mund të jenë veçse shumë të rralla, ose të pamundura.

Vitet e fundit në disa mjedise sociale të vendit tonë është përhapur gjerësisht mendësia se “të sëmurët me AIDS janë kufoma të pakallura në dhe, të cilat tërheqin në gropën e varrit këdo që i jep dorën, këdo që prekin”. Në fillim të tetorit 2002 në një bisedë të rastësishme me një grup të vogël studentësh të kursit të tretë të Fakultetit të Ekonomisë një vajzë, ndër të tjera theksoi: “Në jetë fatet e njerëzve janë të ndarë. Njeriu lind vetëm dhe vdes vetëm. Unë kur jam me grip vetëveçohem edhe nga shoqet më të afërta. Më duket mjaft cinike që për hir të një shoqërimi në kinema ose bar-kafe unë t’i bëj “dhuratë” shoqes time virusin e gripit, që vetëm e mundon, por nuk ia merr jetën.

Po të isha bartëse e virusit të SIDË – s unë do të vetëburgosesha në një mjedis pa dashur të takohem drejtpërdrejt me askënd. Kështu do të dëshiroja të silleshin me mua kushdo i prekur nga kjo sëmundje e keqe. Jam e bindur se po t’i shtrëngoj dorën një të sëmuri me SIDË nuk infektohem. Megjithatë kam fobi të prek njerëz me këtë sëmundje, pasi më duket se prek vdekjen”. Në rrethana të tilla sociopsikologjike është vështirë të diferencosh qartë të rinjtë që vërtetë besojnë se mund të infektohen nga virusi HIV / AIDS nëpërmjet shtrëngimit të duarve prej atyre që thjeshtë kanë fobi psikologjike.

Në shoqërinë tradicionale shqiptare femrat dhe sidomos meshkujt e rritur putheshin rrallë ose nuk putheshin me njëri-tjetrin. Burrat si rregull i shtrëngonin dorën njëri-tjetrit dhe në shenjë afrimiteti takonin anët e ballit dy ose më shumë herë. Madje sa më shumë shtrëngonin duart dhe sa më shpesh takonin anët e ballit aq më të afërt ose miqësor konsideroheshin për njëri-tjetrin. Pas Luftës së Dytë Botërore, dhe sidomos pas vitit 1960, më së shpeshti specialistët e arsimuar në shkollat e larta të vendeve të tjera të lindjes përhapën edhe në Shqipëri të puthurën ndërmjet meshkujve që simbolizonte afrimitet dhe respekt të thellë për njëri-tjetrin. Si të thuash, ky model sjelljeje u importua nga jashtë.

Gjatë dhjetëvjeçarit të fundit po nën ndikimin e kulturave të vendeve të tjera, dhe sidomos të sëmundjeve që janë importuar, edhe ndër shqiptarët po rrallohen të puthurat. Infeksioni HIV /AIDS është një ndër faktorët kryesorë në kufizimin e këtij modeli sjelljeje. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit. Rreth 76.15 për qind e të rejave dhe rreth 74.08 për qind e të rinjve janë shprehur se paraqet rrezik shumë të madh ose qoftë edhe të vogël puthja me një person të infektuar me AIDS. Kësisoj tre ndër katër të rinj, edhe nën trysninë e rrezikut të infektimit me virusin HIV / AIDS janë të prirur t’u shmangen puthjeve me të tjerët, veçanërisht me emigrantët. Studimet mjekësore kanë provuar se mundësia për t’u përhapur kjo sëmundje nëpërmjet të puthurës është shumë e vogël, vetëm nëse i infektuari dhe i painfektuari kanë plagë në gojë ose në rastet kur ata realizojnë puthje të thella. Mendojmë se në rrethanat e lëvizjeve intensive të njerëzve brenda dhe jashtë vendit, të pakësimit të masave depistuese e profilaktike etj. është e nevojshme të shmangen sa më shumë puthjet ndërmjet personave jo shumë të afërt si masë mbrojtëse për shumë sëmundje infektive.

VII.2.2. Mosbesim te pajisjet kontraceptive apo te cilësia e tyre?

Është mjaft e lartë pesha specifike e të rejave (89.24 për qind ) dhe të rinjëve (85.37 për qind) që kanë pohuar se edhe përdorimi i prezervativit gjatë marrëdhënieve seksuale nuk të mbron nga infeksioni HIV / AIDS i partnerit ose partneres. Studimet mjekësore kanë provuar se në marrëdhënie të tilla prezervativi është një masë mbrojtëse mjaft efektive. Natyrshëm shtrohen pyetjet: A do të thonë këto të dhëna të anketimit se të rinjtë e vendit tonë nuk njohin funksionet mbrojtëse të prezervativit? Se nuk kanë besim te dijet mjekësore? etj.

Mendojmë se afërsisht nëntë ndër dhjetë të reja e të rinj të anketuar, më shumë se te shkenca, nuk kanë besim te cilësia e prezervativëve që tregtohen në Shqipëri. Gjatë 7-8 viteve të fundit në vendin tonë është përhapur gjerësisht mendësia se disa firma private të vendeve të tjera prodhojnë shumë lloje mallrash deri edhe ilaçe me cilësi të dobët të paracaktuara për tregun shqiptar. Sipas kësaj mendësie edhe nëse nuk janë prodhuar enkas për Shqipërinë jo pak ilaçe vijnë në vendin tonë në pragun e afat skadencës ose të skaduara. Ndër të rinjtë, në motërzime të ndryshme, përsëritet shpesh e më shpesh mendësia: “Në një vend ku ilaçet dhe pajisjet mjekësore vijnë të skaduara vetëm rastësisht ose gabimisht mund të vijnë prezervativë me cilësinë e duhur”.

Gjithashtu është e lartë pesha specifike e të rejave (73.84 për qind ) dhe të rinjve (66.16 për qind ) që mendojnë se prezervativi nuk të mbron as në marrëdhëniet seksuale orale. Vetëkuptohet se ky grupim të rejash e të rinjsh nuk do të përfshiheshin në marrrdhënie seksuale orale, si marrëdhënie perverse, jo vetëm pa prezervativ, por as edhe me prezervativ.

VII.2.3. AIDS përforcon fobinë nga partnerët (et) e panjohur dhe prostitutat

Rreth 28.51 për qind e femrave dhe afro 95.42 për qind e meshkujve ndjehen të rrezikuar shumë a pak nga marrëdhëniet seksuale me një partner ose partnere të saponjohur. Edhe nën trysninë e një rreziku të tillë, shumica dërrmuese e të rinjve dhe të rejave do të priren të shmangin marrëdhëniet seksuale me dikë pak të njohur. Ndërkohë që shoqëria shqiptare është përfshirë në shtjellën e lëvizjeve intensive të pakontrolluara, kjo lloj fobie realizon funksione në dy drejtime kryesore: Së pari, i mbron të rejat e të rinjtë jo vetëm nga infeksioni HIV / AIDS, por edhe nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme, të cilat gjatë 7-8 viteve të fundit janë bërë më problematike edhe në vendin tonë. Së dyti, nga marrëdhëniet seksuale ndërmjet personave të saponjohur shpesh janë provokuar konflikte të ashpra ndërmjet të afërmve të tyre, të cilat janë shoqëruar me veprime të dhunshme si rrahje, plagosje ose vrasje. Kufizimi dhe mundësisht shmangia e marrëdhenieve seksuale të tilla do të ndikonte për të zbutur disi tensionimet konfliktuese në shoqëri.

Studimet ndërdisiplinore tregojnë se në shoqërinë tradicionale shqiptare dukuria e prostitucionit është frenuar si rrjedhojë e bashkëndikimit të një vargu faktorësh shoqërorë e psikokulturorë dhe sidomos e funksionimit aktiv të lidhjeve fisnore e shoqërore, e konceptimit të nderit të femrës jo si çështje vetjake, por të gjithë fisit. Në paragrafin 1888 dhe 1890 të “Kanuni i Skënderbegut”, ndër të tjera, thuhet: “Gruaja shqiptare asht ndera e prindve dhe e shtëpisë së burrit të vet….Ç’ka thuhet për gruan në përgjithësi, ose në rrethana të caktueme vlen edhe për vajzë, në moshë të pjekun: 14 vjeç e sipër kur fillon mosha për martesë” (1993 : 127). Norma kulturore të tilla nuk lejonin pothuajse asnjë hapësirë për përhapjen e dukurisë së prostitucionit. Këtë e kanë vërejtur edhe studiues të huaj. Për gjendjen e Shqipërisë në vitin 1924 N.E. Haigh, veç të tjerash, ka shkruar: “Në shoqërinë tradicionale shqiptare konsideroheshin turp, paburrësi marrëdhëniet seksuale të një mashkulli me prostitutat , të cilat më së shumti ishin me përkatësi etnike ose kombëtare joshqiptare”.

Gjatë periudhës së regjimit totalitar socialist jo vetëm prostitucioni, por edhe marrëdhëniet seksuale jashtëmartesore ishin ligjërisht të ndaluara. Në nenin 135 të kodit Penal të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, të miratuar nga Kuvendi Popullor më datë 15.06.1977 dhe që ka qenë në fuqi deri në vitin 1990, thuhet: “Ushtrimi i kurvërisë, shtytja ose ndërmjetësimi për kurvëri, si dhe dhënia e shpërblimit dënohet : me heqje të lirisë gjer në pesë vjet” (Byroja Juridike pranë Këshillit të Ministrave, 1982: 453). Një traditë e tillë, jozyrtare ose e zyrtarizuar e frenonte përhapjen e dukurisë së prostitucionit në Shqipëri.

Por, ndoshta aktualisht dhe për të ardhmen, së paku të afërt, një faktor kryesor që pengon ose do të pengojë ushtrimin e prostitucionit në vendin tonë është edhe frika e infektimit me virusin HIV / AIDS nga marrëdhëniet seksuale me prostitutat. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit. Vetëm 0.66 për qind e femrave dhe 1.52 për qind e meshkujve janë shprehur se nuk përbëjnë rrezik infektimi me sëmundjen vdekjeprurëse, kontaktet seksuale me prostitutat pa përdorur prezervativin. Ndërkohë rreth 92.88 për qind e të rejave dhe 88.72 për qind e të rinjve i konsiderojnë rrezik të madh ose shumë të madh për t’u infektuar me virusin HIV / AIDS marrëdhëniet seksuale me prostitutat pa përdorimin e masave mbrojtëse.

Përgjithësisht në Shqipëri të rinjtë dhe të rejat kanë fare pak besim te kontraceptivët, të cilët konsiderohen jashtë standardeve. Në rrethana të tilla shumica dërrmuese e femrave dhe meshkujve të rinj në vendin tonë janë të prirur t’i shmangen ose të shmangin dukurinë e prostitucionit, këtë plagë sociale që traumatizon më shumë shoqëritë më rurale, gjysmëtradicionale e gjysmë të urbanizuara, sikurse është shoqëria shqiptare.