|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 
T E M A
   
 

In memoriam

 
 

JUP KASTRATI (1924-2002)

 
 

 

23 mars 2004 / TN

Mr. Begzad BALIU

Mė 22 shtator 2002, nė Shkodėr vdiq njėri prej albanologėve mė tė mėdhenj tė shekullit XX. Gjatė kėtyre 79 vjetėve tė jetės sė tij studimeve shqiptare ai u ka lėnė njė trashėgimi jetėsore dhe shkencore tė jashtėzakonshme, prandaj ai sot radhitet nė pantonin e personaliteteve me emblemetike tė kėrkimeve albanologjike.

Ka lindur nė Shkodėr, me 15 prill 1924. Shkollėn fillore pesėklasėshe (1930 - 1935), gjimnaz klasik (1936 - 1940) dhe licé real (1941 - 1944), i ka bėrė nė qytetin e lindjes. Pak kohė (gusht - nėntor 1942) ka qenė edhe nė Liceo scientifico “Galileo Ferraris”, Convitto Nazionale “Umberto I”, nė Torino. Gjatė pushtimit italian, si antifashist, ka qenė i persekutuar, i burgosur, i internuar nė Campo concentramento (Fushė pėrqėndrimi), Comando Z, nė Kodrat e Tepes, Shkodėr, ostaggio (peng) nė Kosovė, nė burgun famėkeq tė Prizrenit (korrik - shtator 1943).

Ka kryer Fakultetin e Filologjisė tė Universitetit Shtetėror tė Tiranės. Temė diplome ka pasur: Kontribute pėr studimin e Ndre Mjedės (1958). Relator: Prof. Mahir Domi. Ndoqi aspiranturėn apo kualifikimin shkencor pasuniversitar, pėr gradėn: Kandidat i shkencave filologjike me studimin monografik dialektologjik: E folmja e Thethit (1962). Udhėheqės shkencor: Prof. Eqrem Ēabej.

Ishtė njė nga themeluesit e Institutit tė Lartė Pedagogjik tė Shkodrės (me 2 shtator 1957). Ka luftuar shumė pėr krijimin e Universitetit tė Shkodrės, me anė promemoriash dhe kėrkesash nė autoritetet mė tė larta shtetėrore dhe nė shtyp, si dhe nė tubime tė ndryshme. Edhe emėrtimi i kėtij Ateneu “Luigj Gurakuqi”, ėshtė konceptuar e hartuar prej tij. Ka qenė shef (pėrgjegjės) i Katedrės sė gjuhės shqipe nė Institutin e Lartė Pedagogjik tė Shkodrės (1973 - 1990). Ordinar i Historisė sė albanologjisė.

Ka qenė bashkėpunėtor shkencor i jashtėm 50 vjet pa ndėrprerje, Pėrgjegjės i Rrethit letrar tė Shtėpisė sė Kulturės, Shkodėr (1947 – 1957). Kryetar i Kėshillit tė Bibliotekės sė qytetit tė Shkodrės (1948 – 1990). Kryetar i Kėshillit tė Bibliotekės sė Institutit tė Lartė Pedagogjik dhe i Universitetit “Luigj Gurakuqi” (dhjetor 1957 – janar 1993). Kryetar i Kėshillit tė Emėrtimeve, nė Shkodėr. Anėtar i Kėshillit shkencor tė rrethit tė Shkodrės (1988). Kryetar i Komitetit tė Kulturės dhe Arteve, Shkodėr (1989)”. Ndėr themeluesit dhe drejtuesit e revistave shkencore “Buletini i Shkodrės” dhe “Shkodra” etj.

Pėr merita tė veprimtarisė arsimore dhe shkencore, ėshtė nderuar me: Arsimtar i dalluar (1954), Medalja e Punės (1959), Urdhėri “Naim Frashėri”, kl. II (1970), Mėsues i merituar (1979), Mėsues i Popullit (Me rastin e 100 - vjetorit tė shkollės sė parė shqipe nė Korēė, me 7 mars 1987), Drejtues kėrkimesh (1995). Ka qenė shef (pėrgjegjės) i Katedrės sė gjuhės shqipe nė Institutin e Lartė Pedagogjik tė Shkodrės (1973 - 1990). Ordinar i Historisė sė albanologjisė. Ka mbajtur ligjėrata problemore, universitare e pasuniversitare, nė Universitetet e Tiranės, Prishtinės, Shkupit, Tetovės, Kalabrisė, Napolit, Salernos, Peruxhias, Nju Jorkut, si edhe kumtesa nė sesione e simpoziume shkencore jashtė Shqipėrisė.

Ėshtė pėrfshirė nė Enciklopedinė Ndėrkombėtare tė Biografive, Edicioni i Trembėdhjetė i Intelektualėve Botėrorė (Kembrixh, dhjetor 1997): International Biographical Centre, Cambridge: Dictionary of International Biography (1998). Thirteenth Edition of the International Who’s Who of Intellectuals etj[1].

Me rastin e 75-vjetorit tė lindjes Presidenti i Republikės e dekoroi titullin e lartė “Mjeshtėr i Madh i Punės”. Kohė mė pare qyteti i tij i lindjes, Shkodra nga i cili nuk u largua asnjėherė edhe atėherė kur bėheshin pėrpjekje pėr ta dėrguar pėr shėrbime tė ndryshme nė Tiranė, e shpalli “Qytetar Nderi”.

Nė njė periudhė prej 60-vjetėsh Profesor Jup Kastrati ka bėrė njė punė titaniku nė fushė tė kėrkimeve, studimeve dhe sintezave shkencore tė albanologjisė.  Rreth 40 vepra tė botuara e tė ribotuara nė njė hark kohor prej mė shumė se 40 vjetėsh, janė rezultat i kėrkimeve tė dendura ndėr biblioteka dhe arkiva, punė sistematike e studimit tė kėsaj lėnde dhe pjesė e veprimtarisė sė tij pedagogjike e studimore.

Nė bibliografinė e tij prej rreth 1000 njėsish tė Profesor Jup Kastratit gjenden edhe kėto vepra Faik Konica (Jeta dhe veprat). Monografi, Nju Jork,1995; Fedri, Fabula, pėrkthyer nga latinishtja. Tiranė, 1958; Figura tė ndritura tė Rilindjes Kombėtare. Shkodėr, 1962, Prishtinė 2003 (i plotėsuar); Filip Shiroka, Zani i zemrės, Tiranė, 1958 (bashkautor); Gjergj Kastrioti Skėnderbeu. Bibliografi (1454 - 1835). Vėllimi I. Tiranė, 1997 (Bashkautor); Histori e gjuhėsisė shqiptare. Instituti i Lartė Pedagogjik Shkodėr, Shkodėr, 1989. (Dispensė); Histori e gramatologjisė shqiptare (1635 - 1944), Prishtinė, 1980; Historia e albanologjisė (1497-1997). Vėllimi I (1497-1853), Tiranė, 2000; J. De Rada, Kėngė tė Milosaut, Tiranė, 1956; Prishtinė, 1965, 1968; J. De Rada, Publicistika, Letėrkėmbimi. Autobiografia, Tiranė, 1987; Prishtinė, 1988; J. De Rada, Skanderbeku i pafanė. Tiranė, 1987; Prishtinė, 1988; Jeronim de Rada (Jeta dhe veprat). Tiranė, 1962; Jeronim de Rada (Jeta dhe veprat). Version i plotėsuar. Monografi, Tiranė, 1979; Prishtinė, 1980; Jeta shkencore nė Shkodėr (kronikė, 1962-1990), Instituti i Lartė Pedagogjik Shkodėr; Kolė Mirdita (Helenau), Trėndafila qė s’ēelin pėr ne, Tiranė, 1959; Kontribute pėr studimin e Ndre Mjedės. Shkodėr, 1958; Ndre Mjeda, Ēėshtje gjuhėsore. Tiranė. 1967; Ndre Mjedja, Vepra II. Prishtinė, 1982; Pėr historinė e ortografisė shqipe, Shkodėr, 1969/1970; Prishtinė, 1971; Sintaksa e gjuhės shqipe (1974), konspekt-leksone, dispensė, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr; Studime pėr De Radėn. Monografi, Prishtinė, 2003; Studime pėr De Radėn, monografi, Nju Jork, 2003; Zef Jubani (Jeta dhe veprat). Monografi. Tiranė, 1987; Zef Jubani Ndokilia, Vepra tė zgjedhura. Tiranė, 1966; Autobiografia e De Radės, Tiranė, 2002; Autoreferat i disertacionit pėr mbrojtjen e gradės “Doktor i shkencave filologjike”, Shkodėr, 1982; Bibliografi albanistike I, Prishtinė, 2003; Bibliografi e Profesor Eqrem Ēabejt 1929-1981”, Prishtinė, 2003; Bibliografi shqipe, Tiranė, 1959; Bibliografia e Ndre Mjedės. Shkodėr, 1967; Botimet shkencore tė Doktorit tė shkencave filologjike, Jup Kastrati, propozuar pėr titullin shkencor Profesor (1945 - 1986). Shkodėr, 1986.

Pjesa mė e madhe e veprės sė tij gjendet nė dorėshkrim. Ajo ėshtė menduar dhe ėshtė pėrgatitur pėr shtyp nga Profesor Jup Kastrati me titujt e pėrgjithshėm: Histori e albanologjisė, Studime linguistike, Studime filologjike, Studime arbėreshe, Vepra historiko-filologjike e De Radės, Bibliografi albanistike, Epistolari, Ditari shkencor, tė gjitha nė disa vėllime.

Njė anė tė pėrkushtuar tė angazhimeve tė tij nė jetėn kulturore, shkencore dhe botuese. Ka themeluar dhe drejtuar 3 organe kulturore e diturake: Buletin pėr shkėmbimin e eksperiencės, Shkodėr (1954); Buletin shkencor i Institutit tė Lartė Pedagogjik (1957 – 1958, 1964 – 1990). Pėrmes tij, 45 pedagogė kanė marrė gradėn shkencore “Kandidat i shkencave”; Shkodra (1961 – 1976), botim vjetor i Degės sė Lidhjes sė Shkrimtarėve dhe Artistėve tė Shqipėrisė pėr Shkodrėn.

Ka marrė pjesė nė redaksitė apo kolegjiumet e kėtyre botimeve: Anėtar i redaksisė sė revistės Gjuha jonė (1981 - 1985), organ i Akademisė sė Shkencave; Anėtar i redaksisė sė revistės Lidhja (L’Unione), Kozencė (1991 - 1992); Anėtar i Kėshillit botues tė gazetes Besa, Organ i Shoqatės atdhetare kulturore “Kosova”, fletore e pėrjavshme, Shkodėr (1991); Anėtar i Kėshillit redaktues tė botimit: “Meshari” i Gjon Buzukut - Monument i kulturės shqiptare (Material nga Sesioni shkencor, mbajtur me 19,20 maj 1995 nė Ulqin, ART-CLUB, Ulqin (1995); Anėtar i redaksisė sė botimit shkencor: 90 - vjetori i Kongresit tė Manastirit, Gostivar (1998); Anėtar i Redaksisė sė gjuhėsisė tė Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, botim i Akademisė sė Shkencave, Tiranė, 1998 / 1999;

Ka qenė projektues, redaktor ose anėtar redaksie apo zv/kryeredaktor o pėrgjegjės redaksie i 15 botimeve shkencore e kulturore: 10 - vjetori i themelimit tė Institutit tė Lartė Pedagogjik,  Shkoder (1967); Kongresi i Manastirit, Instituti i Lartė Pedagogjik Shkodėr (1969); Pėr pėrvetėsimin dhe zbatimin e normės gjuhėsore letrare, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1972); Ēėshtje tė folklorit, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1973); Pashko Vasa - Luigj Gurakuqi, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1976); Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1978); 100 - vjetori i lindjes sė Luigj Gurakuqit, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1980); Aleksandėr Xhuvani, Instituti i Lartė Pedagogjik, Shkodėr (1980); Instituti i Lartė Pedagogjik: 25 - vjetori i themelimit, 1957/1982, Shkodėr (1982); Anton Xanoni, Universiteti Shtetror i Tiranės, Tiranė (1962); Instituti i Lartė Pedagogjik: 30 - vjetori i themelimit, 1957/1987, Shkodėr (1987); Miss Edith Durham, Koplik (1997) etj.

Nė vitin 2001, filloi botimi i veprės sė plotė tė tij, fillimisht e planifikuar nė tridhjetė vėllime: Bibliografi, albanologji, linguistikė, letėrsi dhe epistolar, me mundėsi qė mė vonė tė plotėsohej edhe me tema tė tjera nga arkivi i tij i pasur.

Vepra e tij sot konsiderohet trashėgimi e paēmueshme e albanologjisė, pavarėsisht se, nė tė gjitha fushat me tė cilat ėshtė marrė, para opinionit ka paraqitur vetėm majen e Aisbergut. Nga pesė vėllimet e Historisė sė albanologjisė, vetėm vellėmin e parė, nga pesė vėllimet e studimeve deradiane vetėm dy vėllime, nga tre vėllimet e studimeve arbėreshe vetėm njė vėllim, nga pesė vėllimet e e bibliografisė albanistike, vetėm njė vėllim i botuar etj.

Nė veprimtarinė e gjithmbarshme tė tij shkencore Profesor Jup Kastrati ka botuar: traktate, monografi, studime, artikuj shkencorė dhe divulgativė, recensione kritike pėr vepra gjuhėsore, pėrkthime diturake, bibliografi shkencore tė karakterit gjuhėsor (pėrshkruese dhe tė arsyetuara, kronologjike dhe tematike), redaktime veprash gjuhėsore autorėsh shqiptarė. Nė to, janė trajtuar probleme nga disiplina gjuhėsore, letrare, historike, folklorike, etnografike, hulumtuese e shkencore-metodike. Ėshtė e kuptueshme prandaj pse vepra e tij do tė mund tė shikohej nga saspekti personal, prej njeriu diturak, prej pedagogu e studiuesi, nga aspekti i shkollės sė studimit, metodės, domeneve, nocioneve etj.

Vepra e tij do tė mund tė shikohej veē e veē edhe nga kėndi i kontributit tė tij nė fushė tė studimit tė fonetikės, tė historisė sė alfabetit, tė ortografisė, tė leksikografisė, tė leksikologjisė, tė historisė sė gjuhės sė shkruar, tė dialektologjisė, tė morfologjisė, tė fjalėformimit, tė sintaksės, tė historisė sė gjuhės shqipe, tė gramatikės historike, tė historisė sė mendimit shkencor ndėr dijetarėt arbėreshė tė Italisė dhe tė Greqisė, nė fushė tė studimit tė historisė sė gjuhėsisė shqiptare, nė fushė tė studimit tė filologjisė, tė tekstologjisė, tė toponimisė, tė historisė sė albanologjisė, tė pėrkthimeve gjuhėsore etj.

Pėr tė ardhur deri kėtu dhe pėr tė kurorėzuar veprėn dhe jetėn e tij, Profesor Jup Kastrati ka punuar shumė, ėshtė pėrpjekur shumė, ka kaluar shumė shtigje tė vėshtira jetėsore e mendore, ka pasur shumė pėrplasje me rrethe individuale, kolektive, institucionale dhe parasegjithash politiko-shoqėrore. Por, sigurisht qė nė jetėn e tij dhe nė kėtė rrugė gjashtėdhjetvjeēare ka pasur edhe pėrkrahje, vlerėsime dhe pėrshėndetje kolegiale, kolektive, institucionale dhe shoqėrore e politike nė Shqipėri dhe nė botė kryesisht ndėr studiuesit e albanologjisė.

Studiuesit si Profesor Jup Kastratit, nė botėn e qytetėruar zakonisht quhen personalitet tė kulturės kombėtare, ndėrsa veprat e tyre quhen monumente tė kulturės sė tij.

                                                                                


 
«PROFESOR JUP KASTRATI NDĖR BASHKĖKOHĖSIT»
(Vlerėsime, komente, shėnime, studime, kujtime, komunikime nė shenjė tė 80-vjetorit tė lindjes)
 
Autori:
Emri: _____________________
Mbiemri: __________________
Institucioni: ________________
Qyteti:  ___________________
Shteti: ____________________
 
 
Ju lusim tė pėrcaktoheni pėr njėrėn prej tezave tė propozuara, si mė poshtė:
 
Pėrgjegjja mė e shkurtėr: Mė sė paku njė fjali pėr autorin dhe njė pėr njėrėn prej veprave a studimeve tė tij:.
 
Diskutime tė mundshme:
Prof. Jup Kastrati: Personaliteti, pedagogu, studiuesi
Studimet kastratiane: shkolla, metodat, domenet, nocionet
Prof. Jup Kastrati dhe gjuha shqipe
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė fonetikės
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė alfabetit
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė ortografisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė leksikologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė gjuhės sė shkruar
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė dialektologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė morfologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė fjalėformimit
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė sintaksės
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė gjuhės shqipe
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė gramatikės historike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė gramatologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė mendimit shkencor ndėr dijetarėt arbėreshė tė Italisė dhe tė Greqisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė gjuhėsisė shqiptare
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė filologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė tekstologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė toponimisė
Prof. Jup Kastrati dhe studimet nė fushė tė historisė sė albanologjisė
Prof. Jup Kastrati dhe pėrkthimet gjuhėsore
Prof. Jup Kastrati dhe studimet letrare
Prof. Jup Kastrati dhe studimet historike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet bibliografike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet arbėreshe
Prof. Jup Kastrati dhe studimet albanologjike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet kulturore
Prof. Jup Kastrati dhe studimet pedagogjike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet etno-folklorike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet deradiane
Prof. Jup Kastrati dhe studimet pėr konicien
Prof. Jup Kastrati dhe studimet monografike
Prof. Jup Kastrati dhe hulumtimet shkencore
Prof. Jup Kastrati dhe studimi i letėrsisė sė vjetėr
Prof. Jup Kastrati dhe studimi i letėrsisė sė Rilindjes Kombėtare
Prof. Jup Kastrati dhe studimi i letėrsisė bashkėkohore
Prof. Jup Kastrati dhe pėrkthimet letrare
Prof. Jup Kastrati dhe organizimi institucioneve shkencore
Prof. Jup Kastrati dhe organizimi institucional i bibliotekave
Prof. Jup Kastrati dhe organizimi i arkivave
Prof. Jup Kastrati dhe hulumtimet bibliografike
Prof. Jup Kastrati dhe studimet bibliografike
Prof. Jup Kastrati dhe pėrkthimet historike
Prof. Jup Kastrati dhe ēėshtja shqiptare
Prof. Jup Kastrati dhe Kosova
Prof. Jup Kastrati dhe kujtimet pėr te
Prof. Jup Kastrati dhe studimet tuaja. (Shėno njėsinė bibliografike pėr Prof. Jup Kastratin nėse keni shkruar pėr veprėn e tij dhe dėrgojeni njė kopje)
Prof. Jup Kastrati dhe letėrkėmbimi (do tė ishte me interes tė dėrgoni njė kopje tė letėrkėmbimit)
“Profesor Jup Kastrati dhe “Historia e albanologjisė”
“Historia e …” Prof. J. Kastratit dhe “Historitė e albanologjisė”,
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit dhe “Historia e letėrsisė”
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit dhe”Historia e popullit shqiptar”.
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit dhe “Historitė gjuhėsore tė gjuhėve tė Ballkanit”
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit dhe “Historitė gjuhėsore tė gjuhėve tė Evropės”
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit. Ēėshtje tė metodės.
“Historia e …” e Prof. J. Kastratit. Ēėshtje tė teknikes sė punės shkencore
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe kryeveprat albanologjike.
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe bibliografia shqiptare,
“Historia e …”  e Prof. J. K. dhe problemi i periodizimit tė historisė sė gjuhės shqipe
 “Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe trashėgimia albanologjike
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe institucionet shkencore ndėr shqiptarėt
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe gjendja e studimeve albanologjike  nė botė
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe gjendja e sotme e studimeve albanologjike
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe kultura shqiptare
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe integrimet shkencore shqiptare
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe trashėgimia historike ndėr shqiptarėt
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit  dhe trashėgimia kulturore ndėr shqiptarėt
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe trashėgimia materiale e shpirtėrore ndėr shqiptarėt
“Historia e …”  e Prof.J.Kastratit dhe trashėgimia  e arbėreshėve tė Greqisė
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe trashėgimia  e arbėreshėve tė Italisė
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe shkolla gjermane e studimeve gjuhėsore
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe shkolla franceze e studimeve gjuhėsore
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe shkolla italiane e studimeve gjuhėsore
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe shkolla shkodrane e studimeve gjuhėsore
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit dhe shkolla filologjike shqiptare
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit  dhe pėrmasat e studimeve tė sotme albanologjike
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit  dhe horizonti i dijes albanologjike
“Historia e …”  e Prof. J. Kastratit  dhe e ardhmja e studimeve albanologjike

 

Pėrgjigjet tuaja, veē e veē ose tė bashkuara rreth njė teme bosht, tė shkruara me dorė, me makinė apo me kompjuter, mund t’i dėrgoni nė adresėn:

Mr. Begzad Baliu,  Insitutin Albanologjik i Prishtinės, Rruga “Eqrem Ēabej”, pa nr. Prishtinė, Kosovė,  Ose me e-mail: bbaliu@yahoo.com dhe bbaliu@hotmail.com deri mė 15 prill 2004

Prishtinė, mars 2004


[1] Pėr jetėn e tij u jemi referuar tė dhėnave nga e bija e tij Prof. Diana J. Kastrati.


                       Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.