Kadare: E veçanta e Ballkanit, çmenduria

23 mars 2004 / TN / Marrë nga Avvenire.it

Nga shtëpia e thjeshtë në bulevardin “Saint Michel”, shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare nuk demonstron asnjë lloj dobësie për atdheun e largët; përkundrazi, shprehet me shqetësim. Publikimi i veprave të Kadaresë ndjek diagramën e etheve ballkanike. Gjatë luftës së Kosovës në vitin 1999, Ismail Kadare publikon librin misterioz “Tre këngë zie për Kosovën”, leximi i të cilit nuk është dhe aq i thjeshtë. Edhe pse është një shkrimtar që nuk joshet nga historia e konsumuar taze, aq më pak nga kronika, ka njerëz që e kanë paditur si një nacionalist shqiptar.

PYETJE: Le ta fillojmë me “Tre këngë zie për Kosovën”: Në “Ultësirën e Mëllenjave” (fusha e Kosovës), fantazma e sulltan Muratit, i cili gjeti vdekjen në betejën e vitit 1389 midis të krishterëve e otomanëve, shfaqet e flet në kohën e tashme për luftën. Anën e kujt merr?

KADARE: “Ndërsa shkruan letërsi, ligji më i mirë, të cilit duhet t’i bindesh, është vetë letërsia. Letërsia nuk ka për mision të rregullojë gjërat e kësaj bote. Fantazma e Muratit duhet të fliste bash në atë mënyrë, dhe mua as që më intereson fare “mesazhi”. Sidoqoftë, meqënëse me këtë rast jam akuzuar si një nacionalist shqiptar, duhet t’ju them se në libër gjendet një mesazh i qëllimshëm, dhe ky mesazh është miqësia e popujve të Ballkanit. Së bashku jetojmë atje nën të njëjtin kob, që varet mbi kokat tona. E kemi pësuar së toku këtë mënxyrë e duhet t’i ikim së bashku asaj. Sulltan Murati është një i huaj, dhe është pikërisht ai që thotë “ju jeni të mallkuar!”. E pranoj këtë lloj nëme, por duke bërë objeksionin: “jemi të mallkuar nëse nuk bëhemi miq”. Besoj që në faqet e këtij libri nuk gjendet urrejtje e një pale ndaj tjetrës. Unë jam përpjekur t’i pranoj që të gjithë, serbë, bullgarë, shqiptarë, turq, bizantinë. Nuk ka në të nënkuptime, dhelpërira, mesazhe dykuptimëshe. Nuk bëhem me palën shqiptare kundër serbëve, as me vllehët kundër bullgarëve; madje, edhe turqit janë trajtuar aty si protagonistë të një fati tragjik”.

PYETJE:Le të vijmë në ditët tona. Ç’mendoni për rishpërthimin e konfliktit midis shqiptarëve e serbëve në Kosovë?

KADARE: “I dënoj ekstremistët kosovarë; i dënoj shqiptarët e Kosovës. I kam mbrojtur kur kishin arsye, por sulmet që kanë bërë dhe bëjnë kundër kishave serbe, kundër shtëpive serbe, ajo që bëjnë kundër ushtarëve të NATO-s, duhet të dënohen. Probleme ka sa të duash, por ajo që po ndodh nuk mund të justifikohet në asnjë mënyrë”.

PYETJE:Dhe kështu, kemi Ballkanin gjithmonë në luftë e mes gjakut?

KADARE: “Kur jam në Ballkan, i qortoj këta popuj; por kur jam jashtë, i marr në mbrojtje. Njoh të gjitha të metat e ballkanasve, njoh të gjithë të keqen që kanë prodhuar, të gjitha idiotësitë e çmenduritë e tyre. Çmenduria është karakteristikë e Ballkanit, por nuk jam dakord megjithatë me përçmimin sistematik, objekt i të cilit është shpesh ky gadishull. Ballkanasit janë të aftë për të bërë çdo kafshëri, por në të njëjtën kohë janë po aq të aftë të sillen si fisnikë të vërtetë. Nuk po bëj retorikë, ky është realiteti. Janë pjesë e Europës”.

PYETJE: Mirë, mirë, por në Kosovë…

KADARE: “Në Kosovë, lufta ka përfunduar prej pesë vitesh. Këto kohë, komuniteti ndërkombëtar – ndërhyrjen e të cilit e kam miratuar dhe e miratoj – nuk ka marrë asnjëherë një qëndrim të qartë, nuk ka folur asnjëherë me një gjuhë të kuptueshme. Kjo pavendosmëri ka bërë që nga njëra anë të marrin zemër forcat ekstremiste, dhe nga ana tjetër të tërhiqen forcat e arsyeshme”.

PYETJE:Ndër njerëzit e arsyeshëm bën pjesë vetëm Ibrahim Rugova, apo jo?

KADARE: “E çmoj Rugovën dhe politikën e tij. Por sot ai është i izoluar prej ekstremistëve”.

Një proces që duket i bllokuar…

“Kosovarët nuk kanë të drejta; ose më saktë, jetojnë mes një tollovie të drejtash. Ja, shihni procesin e privatizimit (ndarjen e tokave, të trojeve, të shtëpive, të fabrikave), i cili është i bllokuar nga serbët. Kjo gjë e acaron gjendjen. Serbët nuk dëshirojnë që kosovarët të bëhen pronarë të të mirave të tyre”.

PYETJE:Ç’mendoni mbi rastin konkret, që bëri të shpërthente Kosova nga Mitrovica në Prizren?

KADARE: “Nuk e di, nuk kam lajme të sigurta mbi historinë e fëmijëve të mbytur e të qenve që iu ndërsyen nga prapa. Më duket një ngjarje jo fort e ndriçuar. Sidoqoftë, çështja e ndriçimit të kësaj ngjarjeje është në kompetencën e forcave paqeruajtëse të NATO-s, të cilat janë atje. Edhe ploja e Prekazit në vitin 1999, e cila është në origjinë të zhvillimeve të mëtejshme, nuk është zbardhur kurrë. Ndërsa flas për bllokim, e kam fjalën edhe për bllokimin e informacionit e të ndëshkimit të fajtorëve”.

PYETJE:Ç’mendoni për ndarjen e Kosovës? Veriu do t’i shkojë Serbisë, dhe pjesa tjetër… kujt?

KADARE: “Nuk është dinjitoze, nuk është njerëzore kjo që shqiptarët në Kosovë po bëjnë në dëm të pakicës serbe, të simboleve të saj e të monumenteve historiko-fetare. Ndarja e Kosovës më duket një hipotezë kobzezë, por nëse nuk mbetet asgjë tjetër për të bërë…”

PYETJE:Të ndahet Kosova e t’i jepet jetë “Shqipërisë së Madhe”?

KADARE: “Shiko! Ideja e “Shqipërisë së Madhe”, në fund të fundit, nuk është autoktone, por e një origjine fashiste. Eshtë një hipotezë gjeopolitike e përqafuar nga fashizmi dhe e importuar gjatë pushtimit italian. Në çdo rast, mendoj se shumica dërrmuese e kosovarëve janë kundër bashkimit me Shqipërinë. Midis dy popujve ka patur historikisht – ka edhe sot e kësaj dite – shumë pika konflikti”.

PYETJE:Për ta mbyllur?

KADARE: “Situata është përkeqësuar. Në Serbi janë përsëri në pushtet nacionalistët; përveç kësaj, shërbimet sekrete të ish-Jugosllavisë janë gjithmonë të gatshëm e aktivë në provokimet e tyre. Në Ballkanin Perëndimor, shqiptarët e serbët janë dy popuj njësoj të rëndësishëm. Klisheja e përhapur është që shqiptarët janë një popull i vogël. Eshtë një gabim: Shqipëria, Kosova, një e treta e Maqedonisë janë të banuara nga shqiptarë. Duhet të gjendet një ekuilibër. Nuk mund të privilegjohet një popull në dëm të tjetrit. Ky është çelësi i gjithçkaje.