|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (32, 33, 34)

20 mars 2004 / TN

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (32)

Dr. Zydi Dervishi

VI

Profile shqiptare të përjetimit dhe interpretimit të sëmundjeve seksualisht të transmetueshme

Sikurse në shumë vende të tjera të botës edhe në Republikën e Shqipërisë gjatë dhjetëvjeçarit të fundit është rritur disi numri dhe pesha specifike e njerëzve të infektuar nga sëmundje seksualisht të transmetueshme (SST), sidomos në qytetet më të mëdhenj dhe krahinat më të ekspozuara ndaj  lëvizjeve  migruese dhe emigruese  të popullsisë. Natyrshëm shtrohen pyetjet: A mund të përgatiten statistika të sakta për të infektuarit me sëmundje seksualisht të transmetueshme? Të ç’natyre janë vështirësitë kryesore që pengojnë përgatitjen e statistikave të tilla? Sa është pesha specifike e të anketuarve të rrezikuar ose të prekur nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme? Sa prej tyre kanë kërkuar ndihmën e kualifikuar të mjekëve të specializuar? Ç’masa kanë marrë të sëmurët për të ruajtur të tjerët, bashkëshortin/bashkëshorten, ose të dashurin/të dashurën nga infeksioni? Si kanë reaguar partneria ose partneri ndaj tjetrit të infektuar? etj. Të dhënat kryesore të anketimit për këtë problematikë jepen në tabelën që vijon.

Siç shihet është e konsiderueshme pesha specifike e të rinjve dhe të rejave (3.76 për qind ) të cilët kanë përjetuar shqetësime në organet gjenitale nga sëmundje seksualisht e transmetueshme. Mendojmë se një tregues i tillë duhet të jetë më i lartë. Këtë e provojnë edhe dy të dhëna të vetë anketimit.

E para. Është e lartë pesha specifike e të anketuarve ( 27.79  për qind ) që nuk i kanë dhënë përgjigje kësaj pyetje, pasi përgjithësisht ndjehen të turpëruar të pranojnë shqetësimet e tyre gjenitale.

E dyta. Është gati tri herë më e lartë se e të infektuarve pesha specifike e të anketuarve ( 9.66  për qind ), të cilët kanë pohuar se nuk janë vizituar nga mjeku për sëmundje seksualisht e transmetueshme. Ndër të tjera, kjo nënkupton që disa prej tyre dyshojnë se janë të sëmurë, por kanë patur turp të vizitohen te mjeku, ose janë të sëmurë të vizituar te mjeku dhe pohojnë të kundërtën për të ruajtur “sekretin” e gjendjes së vet shëndetësore.

VI.1. Njohuritë e mjaftueshme: vetekzaminim fillestar dhe mbrojtje nga stresi

Diçka më pak se gjysma e atyre që kanë përjetuar shqetësime në organet gjenitale janë vizituar dhe kanë marrë mjekimet përkatëse. Të tjerët kanë patur thjesht dyshime. Në kushte të tilla bëhet gjithnjë më e nevojshme që të zgjerohen njohuritë e gjithë të rinjve dhe të rejave për sëmundjet seksualisht të transmetueshme, aq sa ata, si të thuash, të jenë në gjëndje të kryejnë një farë vetekzaminimi fillestar. Me këtë nivel njohurish të rejat e të rinjtë do të sigurojnë dy përparësi kryesore:

1.Të infektuarit do të paraqiten në kohë pranë institucioneve mjekësore. Duke u kuruar shpejt, ata si të thuash, do të pushojnë së funksionuari si burim infektimi me sëmundje seksualisht të transmetueshme.

Përgjithësisht shqiptarët ngurojnë të vizitohen për shqetësime në organet gjenitale. Dhe në mjaft raste paraqiten me aq vonesë sa sëmundjet janë shndërruar në të pashërueshme. Është i konsiderueshëm dhe ka prirje të rritet numri i shqiptarëve që vdesin nga tumoret në organet urogjenitale. Sipas të dhënave të publikuara nga strukturat statistikore  zyrtare në vitin 1998 nga tumoret malinj në organet urogjenitale vdiqën 99 femra ose 73.68  për qind më shumë se në vitin 1994. Gjatë këtyre viteve u rrit 53.93  për qind edhe numri i femrave që vdiqën prej tumoreve malinj të kockave dhe të gjirit, nga 89 në vitin 1994 në 137 në vitin 1998. Gjithashtu është konsiderueshëm më i lartë se i femrave numri i meshkujve që vdesin nga tumoret malinj në organet urogjenitale. Kështu në vitin 1998 nga sëmundje të tilla vdiqën 168 meshkuj, d.m.th. 35.48  për qind më shumë se në vitin 1994 ( INSAT, 2001: 35; përllogaritje të autorit ). Nëse do të ishin kuruar në kohë një pjesë e të sëmurëve të tillë do t’i kishin shpëtuar kthetrave të vdekjes.

Këto dhe fakte të tjera provojnë se në Republikën e Shipërisë, në krahasim me femrat, meshkujt ngurojnë më shumë të vizitohen tek mjeku për shqetësime në organet urogjenitale. Një ngurim i tillë, më shumë se nga turpi, përcaktohet nga neglizhenca e meshkujve për shëndetin vetjak. Ndodh jo rrallë që për shqetësimet në organet gjenitale të burrit të konsultohet me mjekun, dhe sidomos me mjeken, bashkëshortja e tij. Duke mos qënë të drejtpërdrejta, konsulta të tilla jo gjithnjë kanë rezultuar  të dobishme. Madje në raste të veçanta dhe e kanë keqorientuar punën kuruese të mjekëve.

2. Njohuritë e  mjaftueshme për sëmundjet seksualisht të transmetueshme do të ndihmojnë edhe për t’i mbrojtur të rinjtë e të rejat nga streset që u provokon çdo shqetësim në organet gjenitale. Në jo pak raste shqetësime të tilla, si të thuash, i zhvendosin të rinjtë më pranë bestytnive, i nxisin të këshillohen me klerikë ose me mjekë  popullorë, të cilët përgjithësisht janë më të prirur t’u japin këshilla e barna pa ekzaminuar drejtpërdrejt ndryshimet në organet gjenitale si rrjedhojë e sëmundjeve. Nën trysninë e turpit ose të misterit që shoqëron shqetësimet në organet gjenitale, jo pak të reja e të rinj priren të bëhen më besimtarë. Gjatë një bisede të lirë në qershor 2002 një i ri elektriçist, i cili pak muaj më parë kishte mbaruar ushtrinë, ndër të tjera, tha: “Në gushtin e vitit të kaluar më doli një gjëndër pranë organeve. Nuk më jepte dhimbje. Kjo më friksonte më shumë. Kisha turp të konsultohesha me mjekun e repartit.

Më dukej se, po ta merrnin vesh shqetësimin tim, të gjithë shokët do talleshin me mua. Ditët kalonin dhe frika se mos kisha sëmundje të keqe më gërryente përbrenda. Sa bëhesha gati të shkoja tek doktori mendja më ndërrohej. Nga fati i keq, thosha me vete, nuk të shpëton mjeku, por Perëndia. Unë që nuk kisha shkuar kurrë në xhami në orët e liridaljes i afrohesha xhamive dhe kishave të Beratit dhe pa zë e me shpirt i lutesha Zotit të më ndihmonte për hallin që më kishte zënë. U luta disa muaj derisa mbarova ushtrinë. Sapo u ktheva në Tiranë vendosa të vizitohem te mjeku. Shkova në spital. Mjekut iu paraqita me një emër tjetër, sepse dëshiroja që përveç mjekut, askush tjetër të mos dinte gjë për fatkeqësinë që më kishte goditur si rrufe në mot të kthjellët. Unë ndiqja me bisht të syrit ndryshimet në mimikën e doktorit. Foli pa emocion : “Është gjë pa rëndësi, gjëndër dhjamore. Mund ta hiqni, por dhe po ta mbani nuk prish punë”. Mjeku bëri shenjë që unë të dilja. U ndjeva mjaft i lehtësuar. Por pa mbërritur në shtëpi filluan të më gërryenin përsëri dyshimet. Ndoshta mjeku nuk më vizitoi si duhet dhe nuk e zbuloi thelbin e sëmundjes.

Përpiqesha të sillja në mend disa njerëz që kanë ikur nga kjo botë sepse mjekët nuk ua zbuluan në kohë sëmundjet e këqia. Ose ndoshta sëmundja ime ka mbërritur në atë gjëndje që e bën të padobishme çdo ndërhyrje mjekësore. Në raste të tilla mjekëve nuk u mbetet gjë tjetër veçse të të qetësojnë me fjalën e mirë. Kjo hamendje e dytë më trondiste më shumë. Papunësia ma shtonte edhe më tepër dëshpërimin. Shpesh këtë gjëndër e mendoja si varrin tim. Netë të tëra shihja ëndrra të frikshme. Një mëngjes, sapo u zgjova nga një ëndërr e llahtarshme vendosa të vizitohem në një klinikë private në rrugën e Kavajës. Pasi pagova lekët te banaku, një mesogrua me bluzë të bardhë më priu në disa korridore të ngushta si labirinte. Mjeku, një burrë i thinjur rreth të gjashtëdhjetave më priti me ngrohtësi. E pa gjëndrrën me kujdes. Sytë e tij të kaltër sikur u zmadhuan. U ul në kolltuk dhe më shpjegoi me një gjuhë të thjeshtë, por bindëse se gjëndra të tilla nuk janë të rrezikshme. Në sytë e tij të thellë kishte shumë çiltërsi, çka i bënte të besueshme të gjithë fjalët e tij. E falenderova dhe dola i gëzuar nga klinika. Përjetova stres të rëndë disa muaj vetëm ngaqë kisha turp të vizitohesha në organet gjenitale”. Mjaft fakte provojnë se shumica e meshkujve që kanë shqetësime  për organet gjenitale përjetojnë strese të rënda për muaj e vite të tëra.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (33)

Dr. Zydi Dervishi

VI.2. Ndryshime të modeleve të sjelljes nën hijen e rëndë të sëmundjeve të organeve gjenitale

Një turp i tillë jo vetëm vonon kurimin e sëmundjeve në organet gjenitale, por edhe i frenon të sëmurët, siç thuhet, t’i hapin zemrën partneres ose partnerit, me qëllim që infeksioni të mos kalojë nga njëri tek tjetri.  Në grafikun e poshtëshënuar jepen të dhënat kryesore të anketimit për ndryshimin e modeleve të sjelljes së të rinjve e të rejave të infektuar që synojnë  mospërhapjen e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme te personat e tjerë.

Nga shqyrtimi analitik i këtyre të dhënave përftohet përfundimi se femrat ndjehen më të përgjegjshme për rrezikshmërinë e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme. Në krahasim me atë të djemve, është rreth 2.1 herë më e lartë pesha specifike e vajzave ( 34.78  për qind ), të cilat pas infektimit i kanë treguar partnerit. Ndër të tjera, kjo provon se vajzat janë më të kujdesshme, më të prirura të komunikojnë me çiltërsi me partnerin me dëshirën e mirë për ta ruajtur atë nga infeksioni. Si për shumë të tjera,edhe për këtë çështje djemtë shpërfaqen më të mbyllur në vetvete, më të ndikuar nga mendësitë tradicionale se “burri i mban disa sekrete për vete dhe nuk ia thotë askujt”, se “sekreti nuk është sekret po e mori vesh një grua”, se “burri zhburrnohet po të flitet për yçkla ( d.m.th. sëmundje – Z.D. ) në organet gjenitale të tij” etj. Përvoja tregon se mendësi të tilla bëhen më problematike në ditët tona kur priren të përhapen sëmundjet seksualisht të transmetueshme, sidomos virusi vdekjeprurës HIV-AIDS. Vetëkuptohet se përpjekjet për tejkalimin e këtyre mendësive do të ishin një aspekt i rëndësishëm për përhapjen e edukatës seksuale në radhët e brezit të ri.

 Është gati dy herë më e lartë se e meshkujve pesha specifike e femrave (30.44  për qind ), të cilat nuk kanë kryer marrëdhënie seksuale pasi kanë konstatuar infeksione në organet e tyre gjenitale. Veç  të tjerash, kjo provon, nga njëra anë, se femrat janë më të kujdeshme për të ruajtur partnerin nga rrjedhojat e sëmundje seksualisht e transmetueshme dhe nga ana tjetër, se ato përgjithësisht kanë më pak besim se meshkujt te përdorimi i prezervativit. Mjaft fakte provojnë se në shoqërinë shqiptare vajzat dhe gratë e kanë më të zhvilluar frymën e dyshimit për mallrat e konsumit të përditshëm dhe sidomos për ilaçet dhe pajisjet shëndetësore. Një dyshim i tillë në nivel optimal  funksionon si një masë profilaktike për të mbrojtur jo vetëm femrat, por edhe meshkujt, gjithë anëtarët e shoqërisë nga rrjedhojat negative të ushqimeve dhe të ilaçeve pa cilësinë e nevojshme ose që janë të skaduara. Në shoqërinë shqiptare kanë qenë dhe janë mjaft të përhapura mendësitë se “shëndeti i burrit është në duart e gruas”, se “fytyra e shëndetshme e burrit e merr shkëlqimin nga përkujdesja e gruas” etj.

Vajzat dhe gratë shqiptare në shumë aspekte janë, si të thuash, menaxhuese të rritjes së personalitetit të burrave, të fëmijëve të tyre, janë manaxhuese të gjithë mënyrës së jetës së shoqërisë. Pothuajse në të gjithë krahinat e vendit tonë është i popullarizuar në motërzime të ndryshme proverbi: “ Jeta dhe rybja e burrit asht gruaja” ( IKP, 1983:774 ). Ndër shqiptarët, më shumë ndoshta se ndër popujt e vendeve më të urbanizuara të Perëndimit, bashkëshortët, madje edhe të dashuruarit, sikur e shkrijnë personalitetin me njëri-tjetrin. Dhe në një interferim të tillë të personaliteteve femrat mbeten disi në hije, megjithëse ato në shumicën e rasteve japin ndihmesën kryesore në ecurinë e këtij procesi psikokulturor kompleks.

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (34)

Dr. Zydi Dervishi 

VI.3. Të rinjte: në “krahët” e emigrimit bredhacak dhe të flirteve të rastit

Veçanërisht në vendet më të urbanizuara të Perëndimit prezervativët përdoren masivisht në marrëdhëniet seksuale, sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. Ndërsa në Republikën e Shqipërisë pajisje të tilla kanë filluar të përdoren më gjerësisht gjatë dhjetëvjeçarit të fundit, kryesisht në qytete dhe në zonat urbane. Në tabelën e poshtëshënuar jepet shkalla e përdorimit të prezervativëve nga të rejat dhe të rinjtë e anketuar.

Siç shihet, është rreth 3.5 herë më e lartë se e femrave (13.08  për qind) pesha specifike e meshkujve (45.12  për qind), të cilët kanë përdorur prezervativin në marrëdhëniet seksuale. Veç të tjerash, një diferencë e tillë përcaktohet edhe nga fakti se meshkujt e rinj, veçanërisht në kushtet e emigracionit, janë më të prirur se femrat të kryejnë marrëdhënie seksuale me partnere të rastit. Këtë e provojnë dhe të dhënat e anketimit. Në krahasim me atë të vajzave (6.12  për qind) është rreth 4.4 herë më e lartë pesha specifike e meshkujve (26.83  për qind) që kanë përdorur prezervativin në flirtet me partnere të rastit. Në fund të gushtit 2002 kam zhvilluar një bisedë të gjatë me një të ri rreth të njëzetepesave, i cili kishte punuar gati 7 vjet si emigrant në disa vende të Europës. Ndër të tjera, ai tregoi:  “Bashkë me dy shokë të mi të gjimnazit mund të quhemi emigrantë fatkeqë. Nuk e shtymë dot një vit në një vend. Lamë maturën e gjimnazit përgjysmë dhe çalltisëm në Greqi. Atje nuk na eci. Mezi siguruam ca të holla për të shkuar në Hollandë. Edhe atje nuk e gjetëm veten. Për pak kohë qëndruam tek një miku i babait tim në Belgjikë, i cili kishte krijuar një firmë të vogël tregtare.

Megjithë përpjekjet që bëri, ai nuk na gjeti punë. U detyruam të shkonim në Francë ku nuk e mbushëm muajin. Në Spanjë qëndruam pak më gjatë, por edhe atje nuk bëmë preokopi. Qëndruam ndoshta ngaqë spanjollët ishin më të ngrohtë me emigrantët. Gjatë këtij emigrimi bredhacak shpesh jemi ndjerë të braktisur, të fyer, të dëshpëruar. Në momente të tilla mërzie, kur nuk shihnim shtegdalje nga dëshpërimi shkonim në bordelo ose kryenim marrëdhënie seksuale me vajzat e semaforeve. Nga dëshpërimi ose pakujdesia ne nuk mbanim prezervativë me vete. Ato i mbanin me vete femrat që punonin si punëtore të seksit. Po të mos ishin të kujdeshme vajza të tilla në zanatin e tyre neve do të na kishte rrëzuar sëmundja e SIDA-s kushedi se sa herë”. Përvoja jetësore dhe shumë fakte provojnë se opinioni i shoqërisë shqiptare të ditëve tona është përgjithësisht më tolerant ndaj marrëdhënieve seksuale paramartesore e jashtëmartesore që kryejnë të rinjtë shqiptarë në vendet e tjera se sa në Shqipëri. Është jo pak e përhapur mendësia se “djalit ose burrit  që kapërcen kufirin ose detin i falen disa kusure që nuk i falen në qytetin dhe sidomos në fshatin e tij të lindjes, ku jetojnë të afërmit, miqtë e shokët”.

VI.4. Motive dhe argumente “pro” përdorimit të pajisjeve kontraceptive

Përvoja tregon se përdorimi ose jo i prezervativit shoqërohet nga një atmosferë psikologjike, e cila zien nga lufta e motiveve pro dhe kundër. Në tabelën e poshtëshënuar parashtrohen të dhënat kryesore të anketimit për motivet që i nxisin të rejat dhe të rinjtë të përdorin një mjet të tillë mbrojtës nga disa rrjedhoja të padëshiruara të marrëdhënieve seksuale.

Shqyrtimi analitik i shifrave të kësaj tabele tregon se është rreth 3 herë më e lartë se e femrave ( 16.39  për qind ) pesha specifike e meshkujve ( 48.17  për qind ), të cilët shprehen se ndjehen më të motivuar për përdorimin e prezervativit. Madje për motivin kryesor një shpërpjestim i tillë është më i thellë. Kësisoj është 25.91  për qind ose rreth 4 herë më e lartë se e femrave, pesha specifike e meshkujve që pohojnë se i përdorin prezervativët si masë mbrojtëse nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme. Mjaft fakte provojnë se meshkujt ndjehen më të kërcënuar se femrat nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme së paku për dy arsye kryesore:

E para. Përgjithësisht meshkujt janë më pak të kujdesshëm gjatë marrëdhënieve seksuale. Duke zotëruar njohuri më të pakta, më të sipërfaqshme për sëmundjet seksualisht të trasmetueshme meshkujt e kanë më të vështirë të konstatojnë te partnerja simptomat e sëmundjeve të tilla.  Madje edhe nëse dyshojnë se partnerja është e infektuar, në shumicën e rasteve meshkujt nuk i shmangin marrëdhëniet seksuale, pasi e konsiderojnë si mungesë burrërie një sjellje të tillë. Në fund të gushtit 2002 një mjek i sapodiplomuar gjatë një bisede, ndër të tjera, tha: “Në vëndin tonë femrat e kontrollojnë më mirë veten se meshkujt gjatë marrëdhënieve seksuale. Kur vënë re ndonjë gjë të dyshimtë te partneri, femra me gjithfarë marifetesh të stërholluara u shmanget mardhënieve seksuale. Kësisoj femra është më e mbrojtur nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme edhe në saje të autokontrollit. Ndërsa te meshkujt një autokontroll i tillë funksionon shumë zbehtë. Edhe për këtë arsye bëhet e domosdoshme që meshkujt të përdorin prezervativin në marrëdhëniet seksuale, veçanërisht me partnere të rastit, pak të njohura ose të panjohura”.

E dyta. Djemtë e rinj, veçanërisht në kushtet e vështira të emigrimit, kanë pasur më shumë përvoja marrëdhëniesh seksuale me partnere të rastit, deri edhe me prostituta. Përgjithësisht ky grupim të rinjsh e konsideron të domosdoshëm përdorimin e prezervativit, ka krijuar, si të thuash njëfarë përvoje në përdorimin e një paisje të tillë mbrojtëse nga sëmundjt seksualisht të transmetueshme.

Në shoqërinë shqiptare tradicionale femrat kanë qënë shumë të ndjeshme ndaj shtatzënive paramartesore. Një shtatzëni e tillë pothuajse në çdo rast ia shkatërronte jetën në mënyrë të pandreqshme vajzes fatkeqe. Madje nga opinioni mbizotërues i shoqërisë tradicionale shqiptare shatzënia paramartesore konsiderohej si çnderim për gjithë fisin e vajzës, i cili kishte të drejtë të vriste  babain e paligjshëm, pra personin që e kishte çnderuar atë. Në shoqërinë tradicionale shqiptare raste të tilla kanë qënë shumë të rralla. Megjithatë, ata i paraprinte dhe i passhoqëronte një situatë mendësishë mjaft rënduese. Sidomos gjatë dhjetëvjeçarit të fundit mendësi të tilla janë zbehur në një shkallë të konsiderueshme, ndonëse ende nuk janë tejkaluar. Ajo pjesë e këtyre mendësive, që, si të thuash, funksionionon edhe në ditët e sotme, rëndon më shumë vajzat e reja se sa partnerët e tyre. Përgjithësisht meshkujt shkaktarë të shtatzënive të padëshiruara, emigrojnë për t’i shpëtuar detyrimeve dhe forcës mbytëse të opinionit. Në situata të tilla vajzat fatkeqe ndjehen dyfish të rënduara. Ndaj, për të parandaluar shtatzëninë paramartesore, të padëshiruar, për t’iu shmangur kalvarit të vuajtjeve që provokon një shtatzëni e tillë, vajzat janë më të priruara t’i imponohen partnerit për përdorimin e  prezervativit. Këtë e provojnë edhe të dhënat e anketimit.

Është rreth 6 herë më e madhe se e femrave pesha specifike e meshkujve të anketuar, të cilët kanë pohuar se kanë përdorur prezervativin ngaqë këtë ua ka kërkuar partneria. Në rrethana të tilla, ndër grupime të vogla djemsh të rinj më pak të arsimuar, më pak të përgjegjshëm janë përhapur mendësitë anakronike se “prezervativët duhet t’i sigurojnë vajzat nëse nuk duan të mbeten shtatzënë”, se “për femrat prezervativët janë mbrojtje e dyfishtë, nga sëmundjet seksualisht të transmetueshme dhe nga shtatzënitë e padëshiruara”, se “është detyrë e vajzave të mendojnë për prezervativët siç mendojnë për rregullimin e shtratit të dashurisë” etj.

Mirëpo, ndoshta, janë më të shumtë djemtë e rinj, që si të thuash, i ndëshkojnë me paragjykime përçmuese femrat që kujdesen për sigurimin e prezervativëve, i konsiderojnë ato “të përdala”, “vajza që nuk kanë një të dashur të zemrës, por partnerë të rastit në flirte” etj. Nën trysninë e mendësive të tilla mjaft vajza nuk flasin me të dashurit e tyre për prezervativët, si të thuash, detyrohen të dalin jashtë natyrës së tyre , të shpërfaqjen më të shkujdesura në marrëdhëniet seksuale vetëm për t’iu shmangur etiketimeve me nofka poshtëruese. Mendojmë se është e domosdoshme të luftohen e të tejkalohen sa më shpejt këto mendësi, të cilat bëhen gjithnjë më problematike, ndërkohë që sëmundjet seksualisht të transmetueshme e vaçanërisht infeksioni HIV-AIDS, kërcënojnë çdo ditë e më shumë për jetën e të rinjve dhe të rejave. Në rrethana të tilla është e nevojshme, jo të dobësohet preokupimi i femrave, por të përforcohet kujdesi i meshkujve për përdorimin e prezervativëve.

Është rreth 2.1 herë më e lartë se e femrave (3.31 për qind)) pesha specifike e meshkujve (7.01 për qind) që mendojnë se prezervativët nuk kanë efekte anësore. Edhe kjo e dhënë e anketimit provon se janë më të shumta vajzat dhe gratë që ndjehen më të rrezikuara  se meshkujt nga përdorimi i kontraceptivëve. Në radhët e mjaft femrave, sidomos në qytetet e mëdhenj të Shqipërisë është përhapur gjerësisht mendësia se “përdorimi i kontraceptivëve të ndryshëm, i prezervativëve, dhe sidomos i ilaçeve, i rrit mundësitë për sëmundje tumorale në organet gjenitale femërore”. Një mendësi e tillë, nga njëra anë, si të thuash, nxit mjaft femra të mos përdorin kontraceptivë të shumëllojshëm dhe, nga ana tjetër, rrit shkallën e kujdesit, të vetëkontrollit të tyre në marrëdhëniet seksuale me bashkëshortin ose partnerin.