|  KULTURĖ  |  HISTORI  |   POLITIKĖ  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI 

 

 

 

   
 

Jetėgjatėsia, ėndrra dhe sfida e njerėzimit

 
 

 

13 mars 2004 / "Zėri i Amerikės"

Dhjetra shkenėctarė dhe hartues politikash paralajmėrojnė se jetėgjatėsia e ndryshme nė pjesė tė ndryshme tė botės mund tė sjellė njė zhvendosje nė masė nga rajone tė varfra tek ato mė tė pasura. Qindra pjesėmarrės nė njė konferencė pėr plakjen nė Sydney thonė se popullsia e moshuar nė rritje do tė kthehet sė shpejti nė njė forcė tė fuqishme pėr pėrcaktimin e sė ardhmes sė shumė vendeve.

Njė foshnje e lindur sot nė Japoni mund tė jetojė deri nė moshėn 82 vjeēare dhe tė gėzojė njė shėndet tė plotė, shumicėn e kėtyre viteve. Ndėrkohė shumė njerėz nė Sierra Leone ndoshta nuk do tė arrijnė as moshėn 35 vjeē. Arsyet pėr njė ndryshim tė tillė janė varfėria, rastet e shumta me infeksion nga SIDA dhe niveli i ulėt arsimor.

Nė njė konferencė tė kohėve tė fundit nė Australi u vu nė pah hendeku mes jetėgjatėsisė nė vendet e pasura dhe asaj nė vendet nė zhvillim. Ka kontraste tė jashtėzakonshme mes vendeve tė njė rajoni. Australianėt pėr shembull mesatarisht do tė arrijnė moshėn 80 vjeē, ndėrsa nė veri tė vendit tė tyre, fqinjėt e tyre nė Papua tė Guinesė sė Re nuk mund tė shpresojnė se do tė jetojnė mė shumė se 60 vjeē. Ndryshimet nė jetėgjatėsi mes Kanadasė dhe Haitit janė edhe mė tronditėse: 79 vjeē krahasuar me 50.

Njerėzit nė vendet e pasura jo vetėm qė jetojnė mė gjatė, por edhe mbeten tė shėndetshėm pėr njė kohė mė tė gjatė. Sipas njė paralajmėrimi tė ri, hendeku nė rritje nė shėndet dhe jetėgjatėsi do tė sjellė trazira masive shoqėrore. Alex Kalache i Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė thotė se nėse kėto pabarazi vazhdojnė, mund tė shkaktojnė njė zhvendosje nė masė tė tė varfėrve qė kėrkojnė njė jetė mė tė mirė nė vende tė tjera. “Njė gjė e tillė do t’i trondisė afrikanėt dhe nuk mund t’u vėsh faj nėse pėrpiqen tė ikin nga vendi i tyre. Frika e migracionit nė masė nga vende tė tjera nė Evroė, nga Amerika Latine nė Shtetet e Bashkuara, nga Filipinet nė Australi, do tė shkaktojė shumė shqetėsime”.

Ekspertėt thonė se grupet e moshuara tė popullsisė do tė bėhen sfida tė mėdha si pėr vendet e zhvilluara, ashtu edhe ato nė zhvillim, gjatė viteve tė ardhshme.

Megjithėse nė vendet e varfra jetėgjatėsia nuk mund tė jetė e njėjtė me atė nė vendet e varfra, qytetarėt e tyre po jetojnė mė gjatė. Kjo krijon probleme tė tjera pėr shėrbimet shėndetėsore dhe burimet ekonomike qė nuk janė tė pėrgatitura tė ndihmojnė njė numėr nė rritje tė moshuarish. Pėr vendet moderne dhe tė pasura, studiuesit besojnė se tė moshuarit nuk do tė paraqesin vetėm probleme, por edhe mundėsi. Organizatori i konferencės, Noah Weller thotė se shoqėritė mund tė pėrfitojnė nga qytetarė tė moshuar qė janė mė aktivė dhe tė shėndetshėm. “Ėshtė njė ēėshtje e rėndėsishme qė gjithkush duhet ta ndjekė me vėmendje. E rėndėsishme ėshtė qė tė respektojmė tė moshuarit, tė frymėzohemi nga urtėsia dhe gėzimi qė mund fitojmė duke ndenjur me ta”.

Nė konferencė u tha se bota nuk ėshtė e pėrgatitur pėr njė bum kaq tė madh tė moshuarish. Nė vendet e zhvilluara, tė moshuarit pėrgjithėsisht nuk punojnė dhe kanė nevojė pėr mė shumė kujdes shėndetėsor sesa tė rinjtė, gjė qė mund tė pakėsojė burimet e komunitetit.

Ka disa lajmė tė mira edhe pėr ata qė synojnė tė bėhen tė pavdekshėm. Njė shkencėtar amerikan thotė se mund tė ketė gjetur ilaēin pėr kurimin e pleqėrisė. Profesor Michael Fossell i Universitetit tė Miēiganit thotė se qelizat e vjetra mund tė detyrohen tė sillen si tė reja. Ai ka besim se njerėzit mund tė arrijnė tė jetojnė pėrtej 200 vjetėve. Por teoritė e tij nuk janė vėrtetuar dhe shumė vetė e kritikojnė punėn e tij.


                       Copyright©2000-2003 Trepca.net - Tė gjitha tė  drejtat e rezervuara.