|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (11, 12, 13)

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (11)

Dr. Zydi Dervishi

III.6. Edukatë seksuale e niveleve baritore

Udhëpërshkrues e studiues të huaj dhe intelektualë shqiptarë  kanë konstatuar se në shoqërinë shqiptare tradicionale perversitetet në marrëdhëniet seksuale ishin dukuri mjaft të rralla, të përhapura kryesisht në qytetet më të mëdhenj e më të vjetër. Por edhe njohuritë e njerëzve të rritur për botën e trazuar e gjithë mistere të seksit ishin shumë të pakta, të sipërfaqshme, të krahasueshme me ato të shoqërisë baritore. Diskutimet për problemet e seksit edhe ndërmjet të afërmve ose shoqeve e shokëve të ngushtë ishin përgjithësisht fare të rralla, kalimtare dhe që i skuqnin deri te veshët, jo vetëm femrat, por edhe meshkujt më të shkathët e më trima. Madje sa më trima të ishin, aq më pak ishin të interesuar për seksin dhe  diskutimet për të, ose, së paku, shpërfaqeshin të tillë.

Për këtë problematikë Faik Konica në vitet ‘30 të shekullit XX, ndër të tjera, ka shkruar: “Pak, gjë mund të thuhet për jetën seksuale të shqiptarëve në një libër të caktuar për lexuesin e gjerë. Disa vese nuk janë të panjohura në qytetet, ndonëse ardhja e tyre mund të gjurmohet lehtë nga ndikimet e  huaja, por zor se mund të gjendet një popull tjetër në botë më i urtë sesa  në fshatrat e Shqipërisë.

Pafajësinë   e fshatarëve mund ta tregojë një zakon interesant që ka mbizotëruar deri në kohët e fundit dhe që ende nuk është zhdukur. Kur do të bëhej një martesë, që zakonisht  lidhej ndërmjet të rinjve pa i mbushur njëzet vjeç, dhëndri ishte nga nëntëmbëdhjetë deri në njëzet vjeç, ose aty rrotull, ndërsa nusja nga pesëmbëdhjetë   deri  shtatëmbëdhjetë  vjeç, një anëtar mashkull më i moshuar  i familjes duhej  t’i shpjegonte  burrit të ardhshëm anën  fizike të martesës; ndërsa një femër e farefisit  me një  copë gëlqere, qymyr ose diçka tjetër që shërben për të  shkruar, do t’i shpjegonte  nuses së ardhshme… Kjo thjeshtësi baritore e një kohe të vjetër na tregon shkallën e përhapjes së urtësisë e të shëndetit moral, që i ka bërë shqiptarët gjatë shekujve të jenë model i fuqisë  dhe i shëndetit” (2001 : 251).

Përgjithësisht në shoqërinë tradicionale shqiptare nuk vlerësohej kënaqësia e marrëdhënieve seksuale, ose së paku, flitej fare pak për të. Më së shumti marrëdhëniet seksuale trajtoheshin kryesisht si domosdoshmëri për lindjen e fëmijëve, të pasardhësve trashëgimtarë. Për këtë çështje Faik Konica, ndër të tjera, ka shkruar: “Në tërësi shqiptarët nuk janë njerëz sensualë.  Shumica e tyre bëjnë një jetë pothuaj si të asketëve dhe ndonëse  janë të urtë me gratë e tyre, burrat shqiptarë priren t’i mbajnë ato më tepër si nëna sesa  si gra të dashura” (2001 : 251). Madje, veçanërisht në malësi, në bisedat me të tjerët burri zakonisht nuk e përmendëte emrin e gruas së vet, por e quante atë “nëna e fëmijëve” ose “nëna e fëmijëve të mi”.

III.7. Dukuria e virgjinave në kontekstin e funksioneve socialkulturore

Në shoqërinë tradicionale shqiptare kishte edhe dy grupime të rriturish, të cilët kishin qëndrime skajmërisht të kundërta ndaj marrëdhënieve seksuale. Së paku deri në fillim të viteve ’60 të shekullit XX në hapësirat shqiptare ka ekzistuar dukuria e virgjëreshave, e vajzave që nuk martoheshin, pra mbeteshin të virgjëra, të papërlyera, të pastra. Në gjuhën e popullit vajza të tilla quheshin tybeli ose tybelie, domethënë femra të betuara (kanë bërë tybe) të mos martohen, pra të vetëprivuara nga disa kënaqësi jetësore, veçanërisht nga emocionet e marrëdhënieve seksuale (Halimi, K., 2000 : 45). Etnologu Kadri Halimi  ka studiuar 27 raste virgjinash, të cilat kanë jetuar në vitet 1947 – 1960 në disa vise të Kosovës. Sipas tij në gjithë Kosovën dhe trojet shqiptare numri i tyre duhet të ketë qenë shumë më i madh.

Në shoqërinë tradicionale shqiptare  dukuria e virgjinave përcaktohej nga bashkëndikimi i tri rrethanave socialkulturore kryesore:

E para. Nëse familja nuk kishte trashëgimtar mashkull, njëra prej vajzave “linte” stausin e femrës dhe merrte atë “të  djalit”. Ky ndryshim, shoqërisht real efektiv statusesh i qetësonte disi shpirtërisht prindërit  sepse, nga njëra anë, i mbronte prej shpërfilljeve të opinionit dhe, nga ana tjetër, edhe pasi të vdisnin, shtëpia e tyre do të mbahej hapur të paktën edhe për një gjeneratë pasardhëse.

E dyta. Në shoqërinë tradicionale shqipatre fejesat realizoheshin me shkuesi. Fejesa ngjante me një kontratë, e cila përcaktohej kryesisht nga interesa ekonomike, shoqërore e kulturore të familjeve e deri  të fiseve të djalit dhe të vajzës. Në realizimin e kontratave të tilla përgjithësisht nuk merreshin në konsideratë parapëlqimet e të rinjve dhe sidomos të rejave që do të fejoheshin. Vajza nuk kishte të drejtë të refuzonte të fejuarin që i ofronte  familja ose fisi nëpërmjet shkuesit. Nëse vajza refuzonte të fejuarin e parë dhe martohej me një tjetër me përkrahjen ose edhe me dijeninë e të afërmve, familja  e të fejuarit të refuzuar kishte të drejtë të vriste një mashkull në moshë madhore të familjes së vajzës.

Në paragrafin 437 të Kanunit të Skënderbeut thuhet pa ekuivoke: “ Po iku vajza  e fejueme e muerr një tjetër me dije e vullnet të prindve të vet, shtëpia e dhandrit s’ka punë me të , po me prindërit e saj, të cilët i kanë borxh nji kaptinë. Gjak për huj”(Illia, F., 1993: 44) . Familja e djalit të refuzuar e humbte të drejtën për të marrë gjak ndër meshkujt e familjes së ish të fejuarës refuzuese, nëse kjo deklaronte publikisht se nuk do të martohej kurrë në jetë, pra do të pranonte statusin e virgjinës. Udhëpërshkuesja amerikane Rouz Uajder Lein, e cila ka vizituar Shqipërinë Veriore në fillim të viteve ’20 të shekullit XX, ka shkruar se vajza “mund t’i ikte martesës duke u betuar para parisë së dy bajraqeve për vajzëri të përjetshme dhe ajo atëherë pret flokët dhe zë vendin e mashkullit  në fis” (1997 : 205).

E treta. Nëse vdiste babai ose të dy prindërit dhe linin pas fëmijë të vegjël, vajza ose djem, vajza më e madhe në moshë nuk martohej. Ajo i përkushtohej  mirërritjes së motrave dhe të vëllezërve, duke u vetëprivuar nga shumë kënaqësi të jetës. Për këtë etnologu Kadri Halimi, ndër të tjera, ka shkruar: “...shkaku i tretë  është më humanitar, njërëzor , kërkon sakrifikim të jetës së vajzës, abstenim nga funksioni natyror biologjik, frenim të epsheve emocionale seksuale, vuajtje me  përvuajtëri e me plot telashe të pakëndshme” (2000 : 46-47).

Në shoqërinë tradicionale shqiptare krahas meshkujve dhe veçanërisht femrave të privuara ose të vetëprivuara nga emocionet e marrëdhënieve seksuale kishte edhe nga ata, ndonëse me pakicë, të cilët ishin shumë të dhënë pas epsheve seksuale. Këtë fakt e ka konstatuar edhe Faik Konica. Ndër të tjera, ai ka shkruar:  “ ... Shqipëria është një vend ekstremesh, prandaj kur njerëzit janë sensualë, janë të tërbuar fare. Historianët e hershëm turq na flasin për një vezir të madh* të famshëm, i cili një kohë pati dyzet foshnja në djepe dhe kur vdiq la njëqind e njëzet djem pas. Ky vezir i madh ka qenë Ajaz Pasha, të cilin e kishin rrëmbyer nga familja në Vlorë kur ishte fëmijë për ta futur në radhët e jeniçerëve  (këtë dukuri një historian e ka quajtur “taksa e gjakut”), e rritën si mysliman dhe për arsye të talentit u ngjit në postin më të lartë. Ndërkaq, në kontrast me të, tre vëllezërit e  tij mbetën në Vlorë me nënën, që të tre u bënë murgjër   dhe kaluan një jetë të ashpër si të krishterë, duke mbajtur kreshmë e duke u lutur” ( 2001 : 252 ).

Në shoqërinë mesjetare shqiptare deri në fillim të shekullit XX njerëzit shumë sensualë  ishin nga familjet e pasura të feudalëve ose nëpunës të veshur me pushtet të konsiderueshm. Opinioni  mbisundues në shoqëri marrëdhëniet seksuale paramartesore ose jashtëmartesore të njerëzve të tillë i trajtonte  si “vese, si hardisje që vijnë nga kamja dhe që tolerohen nga halli, sepse të pasurit kanë dhe gurin dhe arrën në dorë dhe mund të vendosnin e të imponohen për gjithshka”. Ndërkohë opinioni shoqëror ishte shumë më intolerant ndaj marrëdhënieve seksuale paramartesore dhe jashtëmartesore të të varfërve. Madje në mjedise disi të gjera të shoqërisë shqiptare konsiderohej diçka e turpshme të flisnin për dukuri të tilla. Shumica e shqiptarëve e quanin diçka vulgare të flisnin, jo vetëm për problemet e seksit, por edhe për ato të ushqimit. Udhëpërshkuesja amerikane Rouz Uajlder Lein, e cila ka njohur nga afër viset e veriut të Shqipërisë në vitet e fundit të funksionimit të shoqërisë tradicionale, veç të tjerash, ka shkruar: “Ndër shqiptarët... është zakon që kur vijnë të huajt të bëhet muhabet. E vetmja mënyrë  për ta, për të dëgjuar lajme dhe dëfrimi i tyre i vetëm është të flasin me mysafirë...Në Shqipëri nuk është e hijshme të flitet për ushqim” (1997 : 81,73).

Në shoqërinë tradicionale shqiptare përgjithësisht nuk diskutohej për problemet e marrëdhënieve seksuale. Këto quheshin biseda jo të denja për burrat dhe përgjithësisht për çdo njeri të respektuar. Edhe këngët folklorike të popullit tonë që i këndojnë dashurisë  nuk  përmbajnë fjalë vulgare. Pothuajse asnjëra prej tyre nuk përshkruan drejtpërdrejt marrëdhëniet intime. Fjala “seks” nuk përdoret gati në  asnjë rast. Në krijimet folklorike shqiptare për dashurinë gjendet një pasuri e pallogaritshme fjalësh të rralla dhe imazhesh figurative të zgjedhura, të cilat pasqyrojnë në rrafshe të tërthorta e fluide marrëdhëniet intime, mjaft të tjetërsuara ndërmjet partnerëve. Dhe partnerët ishin ose të fejuar që ëndërronin martesën ose të martuar, por kurrsesi persona, të cilët flirtonin ose që dëshironin të flirtonin.  

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (12)

Dr. Zydi Dervishi

III.8. Realiteti i shoqërive të urbanizuara perëndimore deformohet nga thjerrëzat etnocentrike

Pas luftës së Dytë Botërore në Republikën e Shqipërisë u instalua diktatura totalitare e orientimit socialist, e cila synonte të kontrollonte  dhe praktikisht kontrollonte jo vetëm veprimet e modelet e sjelljes së njerëzve, por edhe shijet e mendimet e tyre. Për të zgjatur sa më shumë në kohë pushtetin e saj një diktaturë e tillë nuk mund të mos adoptonte politika e praktika me natyrë etnocentrike, të cilat e rritën me ritëm të përshpejtuar masën e vetizolimit, fillimisht nga vendet demokratike të zhvilluara të Perëndimit dhe pas vitit 1960 edhe nga vendet ish - socialiste të Lindjes. Pas ndërprerjes së marrëdhënieve ekonomike (korrik 1978) dhe më pas kulturore etj. me Republikën Popullore të Kinës vendi ynë, si të thuash, u fut në rrjedhat e një vetizolimi më të thellë.

Në rrethana të tilla populli shqiptar, në zemër të Europës, privohej nga përfitime të shumanshme që ofronte përparimi i përshpejtuar  i shkencës, teknikës e teknologjisë si dhe ndryshimet  në mendësitë dhe kulturën e jetesës së njerëzve. Ritmet e zhvillimit të Shqipërisë, pothuajse në të gjitha fushat e veprimtarisë  ishin më të ngadalshme se ritmet e përparimeve jo vetëm në vendet e Evropës Perëndimore, por edhe në ato ish – socialiste të Lindjes. Po thelloheshin shpërpjesëtimet në nivelin e jetesës ndërmjet shqiptarëve dhe popullsisë së vendeve të tjera të Evropës.

Për të përligjur këtë prapambetje ekonomike, teknike, teknologjike, shkencore etj., dhe sidomos në nivelin e mirëqenies së popullsisë ( çka ishte më e prekshme drejtpërdrejt prej saj ) strukturat partiako – shtetërore të regjimit totalitar socialist  projektuan e zbatuan politika e praktika me natyrë skajshmërisht etnocentrike. Gjithashtu psikoza e praktika të tilla etnocentrike përligjnin dhe nxisnin mjaft dukuri e procese sociale, ekonomike , politike e kulturore, të cilat shkonin në kahje të kundërt me ata analogë të vendeve më të urbanizuara të Evropës e më gjerë. Madje strukturat partiake e shtetërore përkatëse propagandonin me intensitet të lartë se Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë ndërton socializmin në luftë të gjithanshme kundër rrethimit armiqësor imperialisto – revizionist.

Në Kongresin e VIII të PPSH ( nëntor 1981 ) lidhur me këtë problematikë, ndër të tjera u theksua: “ Partia, shteti, populli ynë luftojnë ballë për ballë dhe vetëm për vetëm kundër një force kolosale armike, kundër botës kapitaliste e revizioniste që na rrethon. Njerëzit tanë kurrë nuk duhet t’i nënvleftësojnë e t’i harrojnë  rreziqet që i kërcënohen shoqërisë sonë socialiste nga presioni i madh e i gjithanshëm politik, ekonomik, ideologjik e ushtarak i kësaj  bote” ( PPSH, 1986:172 ). Dhe i parë  me syzet e errëta të etnocentrizmit ky realitet armiqësor nuk mund të ishte veçse i zi, në të nuk kishte pothuajse asgjë që mund të vlente  për Shqipërinë që “ndërtonte shoqërinë e re socialiste duke ecur në rrugë të reja, në shtigje të pashkelur”.

I përthyer në psikozat skajshmërisht etnocentrike realiteti i vendeve më të urbanizuara të Perëndimit, paraqitej prej strukturave përkatëse të shtetit totalitar socialist krejt i deformuar, deri i përmbysur para syve të shqiptarëve. Ndërkohë që në vendet  më të urbanizuara të Perëndimit ekonomia, shoqëria në përgjithësi përparonte e humanizohej me ritme të përshpejtuara, në dokumentet zyrtare partiake e shtetërore të Republikës së Shqipërisë flitej shpesh e më shpesh  për “ periudha të rënda krizash  që kanë përfshirë botën kapitaliste, ku ka tronditje të shumta politike, stanjacion e rënie prodhimi, ulje të nivelit të jetesës dhe dekadencë të vlerave morale...”, se veçanërisht superfuqitë “janë  në kalbëzim, janë të krimbura, të degjeneruara”, se “kapitalizmi nuk mund të dalë nga kaosi” etj. (PPSH, 1986: 118,212). Strukturat propagandistike të regjimit socialist  përpiqeshin t’i bindnin shqiptarët se në vendet më të urbanizuara të Perëndimit kultura ishte më e degjeneruar se çdo aspekt tjetër i jetës. Ndodhte kështu ngaqë treguesit e kulturës përgjithësisht janë më pak të matshëm dhe  spekulimet me to janë më të mundshme, bëhen më të besueshme sidomos për njerëzit socialisht e kulturalisht më të izoluar.

Veçanërisht pas vitit 1960 në forume të ndryshme drejtuese e kontrolluese të Partisë  së Punës herë pas here theksohej: “...fenomenet e kalbëzimit e të degjenerimit të kulturës borgjeze bëhen gjithnjë e më të theksuara. “Izmat” e saj që mbijnë si kërpudhat, janë shenja më e qartë e këtij kalbëzimi” (PPSH, 1978 : 360). Dhe si aspekti më i dukshëm  i degjenerimit të kulturës së jetesës së vendeve borgjeze konsiderohej liberalizimi i marrëdhënieve seksuale paramartesore ndërmjet të rinjve , çka përvijohej si një prirje e zhvillimit të kulturës së jetesës, sidomos pas Luftës së Dytë Botërore. Këtë e provojnë mjaft  fakte e të dhëna.

Duke u bazuar në studimet për këtë problematikë të kryera në vitet ’40 dhe ’50 të shekullit XX, studiuesi George Murdock, ndër të tjera, ka shkruar: “Shumica dërrmuese e shoqërive në botë pranojnë marrëdhëniet seksuale paramartesore: 70 për qind e shoqërive i lejojnë ato për të dy sekset dhe pothuajse gjithë të tjerat i pranojnë së paku vetëm për meshkujt. Shoqëri të tilla jo vetëm mbyllin sytë para marrëdhënieve seksuale paramartesore, por edhe i inkurajojnë ato. Një baba në këtë shoqëri i thotë djalit të vet adoloshent: “Nuk duhet të shkurajoheni nga kundërshtimi i vajzave që ju presin me këmbët e para ose ikin me vrap. Ndiqe atë pas. Ndiqe atë pasi kjo është mënyra më e mirë për të kaluar kohën. Shoqëria jonë është  dukshëm jo  thjesht tolerante, madje seksiste.Vetëm rreth 5 përqind e shoqërive ndalojnë plotësisht marrëdhëniet seksuale paramartesore” (Shih: Thio, A., 1989 : 191).

Si kudo në botë edhe në vendet më të urbanizuara të Perëndimit funksionojnë një varg normash kulturore që nxisin dhe sidomos frenojnë marrëdhëniet seksuale paramartesore. Për shembull shoqëria  amerikane e pas Luftës së Dytë Botërore konsiderohet si shoqëri “relativisht kufizuese” për marrëdhëniet seksuale paramartesore. Sociologu amerikan bashkëkohës Alex Thio, ndër të tjera, ka shkruar: “Ne kemi një normë kundër seksit paramartesor , siç dëshmohet edhe prej faktit se shumica e të rriturve mbi 35 vjeç , e konsiderojnë shkarje morale kryerjen e marrëdhënieve seksuale para martesës. Është pak e çuditshme që shumë prindër nuk pranojnë të diskutojnë për probleme të seksit me fëmijët e tyre adoleshentë dhe gjithashtu kundërshtojnë të mësuarit e edukatës seksuale në shkollë.

Si rrjedhojë, shtatzënia e adoleshentëve është e zakonshme, dhe sipas studiuesve Harmatr dhe Novak “rekomandimet fillestare për të orientuar seksualitetin janë shpesh të acaruara, të sëkëlldisura, të pasjellshme, provokojnë, ankth dhe  në disa raste, traumatizime”. Këto probleme nuk janë shqetësime në Suedi, ku nuk ekzistojnë më norma kundër marrëdhënieve seksuale paramartesore” (1989: 191 – 192). Edhe në ditët tona në shumicën e shoqërive të botës ende nuk janë “shfuqizuar” mjaft norma kulturore që ndalojnë marrëdhëniet seksuale paramartesore e jashtëmartesore, por është zgjeruar shumë masa e tolerancës ndaj dhunuesve të moreve të tilla.  

Shqipëria në tranzicion: flirte me plagët (13)

Dr. Zydi Dervishi

III.9. Paradokse të regjimit komunist

Kultura shqiptare tradicionale ka patur një fond shumë të pasur normash kulturore, kryesisht more mjaft të detajuara, të cilat ndalonin marrëdhëniet seksuale paramartesore dhe jashtëmartesore. Ndoshta në kulturën tradicionale të asnjë populli tjetër nuk parashikohen dënime aq të ashpra për ata që dhunonin more të tilla si leçia (veçimi) nga komuniteti, dëbimi i përhershëm deri edhe vrasje. Nuk lejohej që nderi i njollosur të shlyhej me gjobë.

Madje nëse një femër ose mashkull vritej për çështje nderi të afërmit duhej të ulnin kokën dhe grykën e armës, pasi nuk kishin të drejtë të merrnin gjak. Gjithashtu ndëshkimeve të tilla të rënda i nënshtrohej edhe simahori, domethënë personi që në një formë ose tjetër kishte ndihmuar partnerët të kryenin marrëdhënie seksuale jashtë kurorës së martesës. Për të krijuar një përfytyrim më konkret për norma kulturore të tilla mjafton t’i referohemi këtij fragmenti të shkëputur nga “E drejta zakonore shqiptare – 1”, botim i Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë:

“Vajin për grue të dhunueme s’ia gjegj kuj; parimi “Gjaku për faj s’jet” në dhunim të grave e bjerr fuqinë e vet. Kanuja s’i del zot kuj, as s’ka si i del zot në këtë rast: gjithkuj ia le shtegun të lirë të mëkambë nderin e vet e ta lajë fytyrën e vrugnueme. Arsyeja asht pse “ndera s’lahet me grosh” dhe “Ndera e marrun gjobë s’ka”.

* * *

Ata qi kanë shtat e dhunë bashkë, po u vranë të dy në punë të keqe shkojnë gjakhupës.

I marruemi dhe e marruemja vetëm atëbotë shkojnë gjakhupës, kur të vriten në punë e në mëndyrë të keqe e me nji pushkë, pse e dyta pushkë e len dorërasin në gjak.

Vajza a grueja e dhunueme e grueja e vejë, po duelën me marre (me barrë) do të rrethohen me kallzue se kush i marroi e mbrapa do të vritet ai qi e marroi, ashtu dhe e marruemja, e shkojn gjakhupës.

Po duelën me marre grue a vajzë, a cucë e po pshtuen pa u vra, ikën në dhe të largët, ata i leçitë flamuri për jetë.

* * *

Herët gratë e veja e varzat qi delshin me marre, i lidhshin për bishta kualsh e i dajshin dy kortarësh, i shkyejshin e i digjshin për së gjalli në grumbull të plehit e dhunuesin e grijshin katundisht, ose i vejshin ndërmjet dy turrave drush të ndezuna e, a i bajshin me kallxue simahorin, a i lejshin të shkrihen për mnderë ndërmjet dy zjarrmesh. Me kenë se mbrrijshin me ia xjerrë fjalën se cili e koriti, atëbotë i vejshin rrethin edhe simahorit dhe i grijshin bashkë.

* * *

Po u hetue ai qi i koriti, edhe ia vunë rrethin si këtij, si edhe të marruemve, fisi, katundi e flamuri i grin të dy tuj ia ba gjakun gjobë.

Duel grueja ase çika me barrë, i qitet në derë fajtorit e i ngarkohet nji gjak. Kopilin e ka të vetin. Grueja i qitet në derë, në dashtë ta marrin, në dashtë i jep rrugat. Nji gjak për të e ka.

* * *

Puna e femnës më ket dhenë tonë, ndër male e ndër fusha, asht e rrebtë: femna asht e paprekme e s’ka burrë mishit qi guxon me e shnjerzue, se bahet rrënim, bahen vrasë të përgjejme e gjamë e mndershme” (1989: 307-309, 493). Përvoja historike dëshmon se këto norma kulturore, mjaft të kristalizuara në vetëdijen individuale dhe kolektive të bashkësive vetëqeverisëse të fshatarëve të lirë në shoqërinë tradicionale shqiptare, janë zbatuar në një numër shumë të kufizuar rastesh, sepse shumë të rralla kanë qënë aktet e marrëdhënieve seksuale paramartesore dhe jashtëmartesore.

Edhe ashpërsia e moreve të tilla si dhe zbatimi me korrektësi i sanksioneve që buronin nga dhunimi i tyre kanë ndikuar që shoqëria tradicionale shqiptare deri në fillim të viteve ‘30 të shekullit XX të ishte ndoshta shoqëria më me pak akte marrëdhëniesh seksuale paramartesore dhe jashtëmartesore për frymë të popullsisë së rritur në krahasim me të gjithë shoqëritë europiane të kohës.

Pas Luftës së Dytë Botërore strukturat partiako-shtetërore të regjimit totalitar, me pretendimet se po ndërtonin një rend të ri, i shpallën luftë kanuneve, duke i karakterizuar si “mishërim të konservatorizmit prapanik”, si “zakone barbare”, si “tradita skllavëruese që duhen flakur tej me guxim e pa hezitim” etj. Propaganda zyrtare dhe strukturat përkatëse të regjimit totalitar deklaronin “shfuqizimin” e kanuneve.

Megjithëkëtë struktura të tilla zbatonin në thelb, mjaft norma kanunore, veçanërisht për ndëshkimin e personave që kryenin marrëdhënie seksuale paramartesore dhe jashtëmartesore, të cilat paraqiteshin, si të thuash, në formë më të modernizuar. Ndër to më shpesh aplikoheshin ulja në përgjegjësi ose mohimi i padeklaruar i së drejtës për t’u ngjitur në shkallët e hierarkisë profesionale e sociale, transferimi nga institucionet qendrore në ata lokale, transferimi me punë e banim nga kryeqyteti ose qytetet e mëdhenj në qytetet e vegjël periferikë dhe sidomos në zonat rurale malore, kritikë poshtëruese ose, siç quhej, “demaskim” para kolektivit të punës ose të banorëve të lagjes, dëbimi nga vendbanimi, internimi e deri heqje e lirisë.

Deri në vitin 1990 propaganda zyrtare e regjimit socialist totalitar në Republikën e Shqipërisë marrëdhëniet seksuale paramartesore e jashtëmartesore i paraqiste si shfaqje të ideologjisë e të degjenerimit borgjezo-revizionist, si shprehje e kalbëzimit të shoqërive perëndimore të konsumit, si diçka krejt të papranueshme për njeriun e ri me botëkuptim marksist-leninist (PPSh, 1986:212). Madje në shoqërinë shqiptare të këtyre viteve ishte rreptësisht e ndaluar që strukturat me fuqi më të madhe socializuese si shkolla, mas media, organizatat e masave etj., të trajtonin zyrtarisht e publikisht problemet e edukatës seksuale, e cila në çdo vend të urbanizuar të gjysmës së dytë të shekullti XX konsiderohet pjesë e rëndësishme e socializmit të të rinjve, sidomos në moshën e adoleshencës.

Autoritetet kryesore të regjimit që propagandonin me bujë se po krijonin njeriun e ri me edukatën komuniste neglizhonin e shpërfillnin një aspekt kryesor të saj, domethënë, edukatën seksuale. Vetë përdorimi i termit edukatë seksuale krijonte alergji e irritim te ideologët, propagandistët e militantët fanatike, dogamtike të regjimit totalitar. Nga padija ose me qëllim, përgjithësisht ata e ngatërronin edukatën seksuale me çthurrjen seksuale.

Në gjysmën e dytë të viteve ’80 të shekullit XX Profesor Hamit Beqja argumentoi në shtyp domosdoshmërinë e përhapjes edhe në Shqipëri të edukatës seksuale. Shkrimet e tij u kundërshtuan, si të thuash, me komplotin e heshtjes, të përçmimit dhe të kritikave të hapura në median e shkruar dhe sidomos në strukturat partiake. Në një artikull të botuar në revistën e përdymuajshme shkencore divulgative “Shkenca dhe jeta” ky autor, ndër të tjera, theksonte: “Rezervat e reagimet ndaj trajtimit publik të problemit të edukatës seksuale kanë qenë të ngjyresave të ndryshme.

Më i tejskajshmi ka qenë pak a shumë ky: Ç’është kjo “eduktatë seksuale”? Mos ka të bëjë me “lirinë seksuale” që ekziston dhe propagandohet në botën borgjeze e revizioniste? Për më tepër: Mos kemi të bëjmë këtu me një “thirrje” për degjenerimin seksual, për shthurjen seksuale të rinisë? Megjithëse në bashkëtekst është fjalë “edukatë”, siç duket, ajo nuk ka ndikuar thuajse fare në shmangien e moskuptimit, madje edhe të keqkuptimit të problemit” (1989: 41-42).

Kësisoj, duke anashkaluar ose, më saktë, duke shpërfillur problematikën e marrëdhënieve seksuale strukturat partiako-qeveritare të regjimit socialist totalitar pretendonin se mbyllnin shtigjet e degjenerimit moral të shoqërisë, veçanërisht të brezit të ri. Përvoja ka treguar se mendësi e praktika të tilla më së shumti kanë realizuar efekte të kundërta, të cilët do të shqyrtohen hap pas hapi në faqet vijuese të këtij libri.