|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

Korrespondencë nga Bukureshti

Albanologu  Grigore Brâncuş (Brënkush) në 75-vjetorin e lindjes së tij

Albanologu Brënkush në 75 vjetorin e tij

“Më ka marrë malli ta shoh Shqipërinë”

11 mars 2004 / TN Dr. Luan TOPÇIU / Universiteti i Bukureshtit Profesor Grigore Brënkushi është një ndër albanologët më të shquar sot në Evropë e në botë, që ka sjellë një ndihmesë kolosale në fushën e albanologjisë dhe të historisë së gjuhës shqipe. Si rezultat i veprimtarisë shkencore dhe, veçanërisht, i aktivitetit didaktik universitar (për rreth 40 vjet) pranë Universitetit të Bukureshtit, gjuha shqipe dhe qytetërimi shqiptar kanë hyrë në vëmendjen e botës shkencore rumune dhe të qindra studentëve që kanë studjuar filologjinë pranë këtij universiteti.

Profesor Brënkushi u lind më 20 mars të vitit 1929, në komunën Peshtishan, rrethi i Gorzhit, Rumani. Është gjuhëtar dhe filolog i shquar. Ka kryer studimet e larta për filologji pranë Universitetit të Bukureshtit (1953). Studime specializimi në Shqipëri (1958-1959, 1965, 1972). Ne vitet 1973-2001 ka qënë shef i katedrës së gjuhës rumune në Fakultetin e Filologjisë së Universitetit Shtetëror të Bukureshtit. Zv. Dekan i fakultetit (1970-1972). Doktor në filologji që nga viti 1968 me tezën “Marrëdhënie gjuhësore rumune-shqiptare.

Fjalori”. Studime kushtuar disa problemeve të historisë së gjuhës rumune (elemente të përbashkëta me gjuhën shqipe), studime mbi gjuhën letrare rumune, mbi dialektologjinë Sinteza të gjuhës rumune (1972), në bashkëpunim; Gjuha rumune moderne. Morfologjia e foljes, 1975. Bashkëpunëtor në Fjalorin e gjuhës rumune moderne. Në fushën e filologjisë është dalluar përmes botimit të shkëlqyer të veprës monumentale Etymologicum Magnum Romaniae nga B.P. Hashdeu. (3 vëll., 1972-1976). Fjalori autokton i gjuhës rumune, Elementet e përbashkëta rumune-shqiptare, 1987, Studime rreth fondit trako-dak të gjuhës rumune, 1995 Përkime gjuhësore shqiptare-rumune, 2001. Hyrje në historinë e gjuhës rumune, 2002 etj.

Profesor Grigore Brënkushi është një ndër albanologët më të shquar sot në Evropë e në botë që ka sjellë një ndihmesë kolosale në fushën e albanologjisë dhe të historisë së gjuhës shqipe. Si rezultat i veprimtarisë shkencore dhe, veçanërisht, i aktivitetit didaktik universitar (për rreth 40 vjet) të prof. univ. dr. Grigore Brankush pranë Universitetit të Bukureshtit, gjuha shqipe dhe qytetërimi shqiptar kanë hyrë në vëmendjen e botës shkencore rumune dhe të qindra studentëve që kanë studjuar filologjinë pranë këtij universiteti.

Prof. univ. dr Grigore Brenkushi nuk është vetëm një filolog e gjuhëtar i shquar rumun, por, padyshim, edhe një albanolog i shquar. Personaliteti i tij shkencor është i mirënjohur në botën shkencore dhe kulturore shqiptare dhe rumune, për preokupimin kryesor të tij të vazhdueshëm, për gjatë gjithë jetës: atë të hetimit në thellësi të marrëdhënieve rumuno-shqiptare, duke sjellë elemente origjinale dhe perspektiva të reja në problemin aq të diskutueshëm të “substratit të përbashkët të dy gjuhëve”.

Eshtë e mirënjohur, gjithashtu, veprimtaria që ka kryer, me përkushtim të vecantë, për kultivimin tek studentët rumunë të interesit ndaj gjuhës së bukur e të lashtë shqipe dhe, nga ana tjetër, për inkurajimin dhe drejtimi në këtë fushë të një numri të madh doktorantësh të rinj, që do të çojnë më tej traditën më të hershme të këtyre hulumtive. Vepra studimore e profesor Grigore Brenkushit forcon idenë se gjuha shqipe është një nga gjuhët më të vjetra të Gadishullit Ballkanik, dhe, siç i pëlqen atij të shprehet para studentëve, është një “thesar i artë” për filologjinë ballkanike.

 

 

---

 

 

Filoshqiptarët e Bukureshtit

Albanologu Brënkush në 75 vjetorin e tij

 

“Më ka marrë malli ta shoh Shqipërinë”

 

Komunistët në vend të mikut e miqësisë, digjen vetëm për lekët e qeverisë

    

Baki YMERI / doktorant i Universitetit të Bukureshtit

  

Kështu po ngjet , për fatmjerimin e tyre, me autoritet që ende nuk e kanë përvetsuar leksionin e demokracisë, për respektimin e dashamirëve të Shqipërisë. Mos janë vallë, më të këqinj hajdutët e sotshëm, se sa ata të kohës së Enverit? Thonë se njeriu i keq i bën më mirë shoqërisë, se sa njeriu i mirë. Pse? Ngase njeriu i keq ka nevojë për fakte, ndërsa njeriu i mirë i harron ato. Zoti Brënkush, që pas një muaji i mbush 75 pranvera, e harron shëndetin e shembur, ditët e netët që ka flijuar 50 me rradhë, për afirmimin e shqiptarizmit në veri të Danubit, ndërsa fundrinat e injorancës ballkanike, i harrojnë shqiptarët dhe filoshqiptarët, që digjen në dhe të huaj, për fisnikërimin e Shqipërisë, dhe të gjuhës shqipe. Ka nevojë të prishim edhe më tej fjalorin, me sintagma ballkanike për pandjeshmërinë shqiptare, të autoriteteve shqiptare, ndaj një filoshqiptari të madh?

 

Thonë se kameleonët e bolshevizmit janë shndërruar në vegla të kapitalizmit komunist. Ia përkujton përmes një artikulli, përmes një telefonate, përmes një apeli, një fakt që duhet regjistruar për t’u respektuar, ndërsa ata heshtin. Secili shikon interesin e vet. Nëpërkëmben vlerat kombëtare, për interesa personale. Janë ulur malet e janë ngritur halet, thoshte një malësor i Sharrit, në kohën e tij (1945). Majmëria e përkëdhelur e partisë, ia ka frikën demokracisë. Takime tinëzare, kodoshllëk politik, ndërsime seksuale, shpifje, përgojime, dhe etiketime. Aktivistët e deridjeshëm të diktaturës, sot veprojnë përmes shijeve paranoike, për gëlltitjen e buxhetit të shtetit, apo të donatorëve, shqiptarë e të huaj.

 

Disa na janë bërë madje, “akademikë” me një “k” përpara, botues revistash nepotiste, “me vlera europiane”. Enden nga Tirana në Athinë, nga Shkupi në Beograd, nga Beogradi në Moskë. Rruga më e lehtë e tyre për shembjen e shqiptarizmit, është përçarja fetare. “Përçaj e sundo!” Kështu i ka stërvitur nëntoka tranzitore e antidemokracisë, ata që e kanë braktisur shpirtin, fundrinat që s’çajnë kokën, as për rilindasit, as për komunitetin, dhe as për filoshqiptarët. “Më shumë përkujdesej ndaj nesh administrata e Enverit, se sa kjo e tranzicionit”, na thot albanologu më i shquar i Rumanisë, prof. dr. Grigore Brënkushi (rum Grigore Brâncuş), duke shprehur indinjatë, ndaj atyre që e kanë harruar. “Dikurë rregullisht na vjente revista “Studime filologjike”, kurse sot...! “

 

Kush është profesor Grigore Brënkushi?

 

Linguist dhe filolog, autor librash, doktor shkencash, profesor universitar. Njohës i shkëlqyer i gjuhës shqipe. U lind para 74 vitesh (20 mars 1929) në komunën Peshtishan të rrethit të Gorzhit (Olteni). Kreu Fakultetin e filologjisë në Universitetin e Bukureshtit (1963), si dhe studime specializimi në Shqipëri (1958, 1959, 1965 dhe 1972). Qe shef i Katedrës së gjuhës së sotme rumune, prodekan i Fakultetit të filologjisë, nënkryetar i Shoqatës së shkencave filologjike (filiala e Bukureshtit). Është anëtar i komitetit të Shoqatës rumune për linguistikë.

 

Në vitin 1968 mbrojti doktoratën me tezën “Lidhjet linguistike rumuno-shqiptare. Fjalori”. Është autor i një numri të madh studimesh mbi problemet e historisë së gjuhës, të dialektologjisë, të morfologjisë së fjalës, të gjuhës letrare. Në fushë të leksikologjisë, dha kontribut për hartimin e Fjalorit akademik të gjuhës  rumune, ndërsa në fushë të filologjisë, shquhet për botimin kritik të veprës monumentale Etymologicum Magnum Romaniae, të filoshqiptarit të kohës së Elena Gjikës, Bogdan Petriçeiku Hashdeu, që doli në 3 vëllime (1972-1976).

  

U formua si albanolog nën përkujdesjen e Aleksandër Xhuvanit dhe Eqrem Çabejt. Ka ndenjur me ta në një zyrë, i ka vizituar në shtëpi, e kanë vizituar në hotel. Admiron gjuhën, traditat dhe shpirtin shqiptar. Në ndërkohë, ka botuar studime të shumta lidhur me bashkëpërkimet lingustike rumuno-shqiptare, si dhe vepra shkencore ku reflektohen shkencërisht, bashkëpërkimet e panumërta, që i ka shqipja me gjuhën rumune, e të cilat sipas tij, vijnë nga periudha parasllave dhe paralatine.

 

Vepra e tij, “Fjalori autohton i gjuhës rumune” (1983), që de facto është teza e tij e doktoratës, nxjerr në pah fondin e përbashkët, të rreth njëqind fjalëve të sigurta, që i ka shqipja me rumanishten, dhe të po aq fjalëve të tjera, që kanë ngjashmëri të mundshme. Në këtë kontekst shquhen edhe veprat e tjera të tij, si “Historia e fjalëve” (1991), “Hulumtime mbi fondin trako-dak të gjuhës rumune” (1995), “Konkordanca linguistike rumuno-shqiptare” (1999). Në përkthim të tij, në vitin 1967, doli në Bukuresht libri i parë i Migjenit në gjuhën rumune “Fructul oprit” (Fryti i ndaluar).

  

Në vitet ‘70-të, ndodhi një përplasje ndërmjet shkencëtarëve shqiptarë e të huaj: disa e mbronin me këmbëngulje tezën se jemi ilirë, autoktonë përgjatë brigjeve të Adriatikut, ndërsa disa tjerë, e zgjeronin këtë tezë, duke e ndërlidhur edhe me elemente të prejardhjes trako-ilire, duke e zgjeruar territorin autokton shqiptar, deri në brigjet e Moravës (Dardania). I këtillë ishte edhe profesor Brënkushi, duke u mbështetur në gjenialitetin e Hashdeut. Zotëria e tij ligjëron brenda dyzet viteve të fundit, para qindra studentëve të Universiteteve të Bukureshtit, mbi relacionet e shqipes me rumanishten, lidhur me rëndësinë e jashtëzakonshme që ka shqipja,  për identifikimin e fondit antik të gjuhës rumune, duke sjellë në këtë drejtim: një kontribut të shenjtë. 

 

“Më ka marri ta shoh Shqipërinë. Aq shumë më ka marrë malli,  saqë kam filluar ta konsideroj Shqipërinë si atdheun tim të dytë”, i shkruan në një korrespondencë Aleksandër Xhuvanit, më 1959. Gjuha shqipe është jeta ime, thot. Shqipja, vazhdon zotëria e tij, na ndihmon ta deshifrojmë jo vetëm substratin e gjuhës rumune, por, përmes zhvillimit të saj fonetik, ajo na ndihmon ta identifikojmë edhe toponominë tonë madhore”. Përgjatë qëndrimit të tij në Shqipëri, e ka mahnitur mikpritja shqiptare. “Shqiptari për mik asht djegë e asht fikë”, thot populli. Komunistët në vend të mikut e miqësisë, digjen vetëm për lekët e qeverisë.