|
9 mars 2004 / TN
Prof.
Kosta BARJABA*
Per
bashkepunimin ne fushen e emigracionit nuk ka nevoje per diskutime te
teperta, zoti Minister, ju drejtova, me nje kurajo qe as vete nuk e
di se ku e gjeta, ministrit te jashtem italian, Dini, i cili kryesonte
delagacionin italian ne mbledhjen e komisionit te perbashket
italo-shqiptar ne Rome ne vere te vitit 2000. Mjafton qe te
shfrytezojme hapesirat qe ofron legjislacioni italian per
emigracionin. Per cfare konkretisht e keni fjalen? iu pergjigj me
qetesi emocioneve te mia autori i disa dekreteve per emigracionin. Per
lejimin e emigrimit te punekerkuesve, iu pergjigja une. Ju e dini
maksimen e njohur ne fushen e emigracionit se mjeti me i mire per te
luftuar informalitetin dhe ilegalitetin, eshte zgjerimi i kanaleve
legale.
Tema e
emigracionit u shnderrua shume shpejt ne temen kryesore te
bisedimeve. Ishte rezultat i kesaj mbledhjeje qe qeveria italiane, pas
insistimit edhe te selise diplomatike italiane ne Tirane, vendosi
lejimin e emigrimit te shqiptareve per te kerkuar pune ne Itali. Per
pasoje, numri i emigranteve legale shqiptare per ne Itali, brenda
vitit u dyfishua. Por kjo praktike, fatkeqesisht, nuk zgjati me shume
se nje vit. Vendi fqinj perjetoi zhvillime te reja politike dhe nje
nder pasojat e tyre ishte rishikimi i disiplinimit te emigracionit.
Me fjale
te tjera, zevendesimi i Ligjit te njohur Turco-Napoletano me Ligjin po
kaq te njohur (ne nje sens tjeter) Bossi-Fini. Pavaresisht nga kjo,
tema e emigracionit ka mbetur nje nder temat me te diskutuara te
bashkepunimit shqiptaro-italian. Them te diskutuara, por jo
rezultative, sidomos vitet e fundit. Ne fushat te tjera (ekonomi,
biznes, investime) jane shenuar arritje te rendesishme. Por diploacia
ekonomike nuk eshte plotesuar nga ajo sociale dhe njerezore.
Bashkepunimi ne fushen e emigracionit, nuk ka ecur me shume sesa nje
retorike politike, shprehje vullnetesh reciproke, pa gjetur gjithmone
rrugezgjdhjet e mundshme. Cilat do te ishin ato?
1.
Ndryshimi i filozofise per imigrantet dhe imigracionin
Legjislacioni kombetar migrator eshte, natyrisht, atribut i qeverive
perkatese. Por politikat migratore nuk mund te jene vecse produkt i
bashkepunimit dy e shumepalesh. Tipari kryesor i legjislacionit aktual
italian per imigracionin eshte filozofia e seleksionimit, kontrollit
dhe reduktimit te flukseve. Ne vend qe te ishte e hapjes, favorizimit
dhe seleksionimit. Kjo filozofi i ka ngushtuar se tepermi hapesirat
per emigrimin legal ne kete vend. Cka rrit instiktivisht presionin e
flukseve ilegale.
Para
tre-kater vjetesh, nga hapesirat qe krijonte legjislacioni liberal dhe
favorizues, cdo dite pajiseshin me vize punesimi ose punekerkuesi
rreth dyzet shtetas shqiptare. Sot nuk mund te thuhet e njejta gje.
Nje nga argumentat e perdoruar nga pala italiane ne ndryshimin e kesaj
dispozite, ishte se punekerkuesit shqiptare rrezikonin ata italiane.
Praktika
ka treguar se kjo nuk eshte e vertete. Madje as organizatat e
punedhenesve italiane dhe as sindikatat e punemarresve nuk e paten
kundershtuar hapjen e ketij kanali. Edhe nga shumica e rajoneve
italiane, njesi te rendesishme ne vendim-marrjen politike, ekonomike
dhe administrative, percillet ne menyre pozitive presioni normal per
fuqi te huaj punetore.
Por qe
te gjitha keto perplasen e ngecin ne nje pike: legjislacioni per
imigracionin. Ne fakt, rishikimi i legjislacionit per imigracionin
eshte nje nder pergjigjet politike te programeve elektorale ne Italine
fqinje. Pergjigje qe nuk ka rezultuar adekuate. Kjo provohet edhe nga
reagimet e muajve te fundit te njerit prej autoreve te ketij
legjislacioni, zevendeskryeiministrit italian Fini, i cili ka pranuar
publikisht mosjustifikimin e ketij ligji nga praktika.
2.
Ndryshimi i i konceptit per emigrantet: kercenues te sigurise publike
apo faktor komplementar i tregut te punes
Shoqeria
italiane, si edhe simotrat e saj te BE-se provon zhvillime demografike
kontradiktore. Nje nder pasojat problemore te tyre eshte mplakja e
popullsise dhe nevoja emergjente per forca pune ne moshe te re. Cka
nuk mund te ofrohet nga burimet e brendshme. Kerkesa dhe oferta jane
larg njera-tjetres. Ritmet e rritjes se popullsise italiane jane mjaft
te ulta, madje me te ultat ne Evrope: rreth 1.3%. (Kujtojme qe per te
garantuar zevendesimin e popullsise duhet nje ritem rritjeje te pakten
rreth 2.1%) Nderkohe, rreth 15% e popullsise eshte e brezit te trete,
pra jashte tregut te punes.
Rritja e
popullsise se moshuar jo vetem ndikon negativisht ne tregun e punes,
por rrit edhe nevojen per sherbime per kete moshe, te cilat plotesohen
me se shumti nga imigrantet. Ka edhe mjaft tregues te tjere, te cilet
argumentojne nevojen emergjente te ekonomise italiane per forca pune
dhe te popullsise italiane per ndryshimin e raporteve moshore dhe
piramides se popullsise.
Shkenca
dhe demografia italiane ofrojne nje realitet, te cilit nuk i jepet
pergjigja e nevojshme. Shkaku dihet: interesat partikulariste dhe
elektorale. Eshte kjo trysni qe i ka dhene temes se imigracionit
permasat e nje problemi te sigurise dhe rendit publik, duke e zbehur,
ne disa raste edhe duke e mohuar fare, permbajtjen e tij te vertete,
si nje faktor komplemntar i zhvillimit te ekonomise dhe tregut te
punes. Nga kjo patologji politike nuk eshte se vuan vetem politika
italiane.
Edhe ne
kontekstin e politikave te BE-se si edhe te vendeve anetare, tema e
imigracionit identifikohet me temen e sigurise dhe te rendit publik.
Eshte per kete qe ministrave perkates te punes, jo vetem te
Shqiperise, por ne pergjithesi te vendeve pritese, shpesh iu ofrohet
si partner dhe bashkebisedues jo ministri i punes, por ai i rendit.
Kjo ben qe tema e emigranteve te politizohet, elektoralizohet,
militarizohet, policizohet dhe shmanget nga formati i saj i vertete.
3.
Rregjimi i kuotave: i vjeteruar, perjashtues dhe racial
Jo vetem
politikat migratore italiane, por ne pergjithesi ato europiane,
operojne me skema te vjeteruara. I tille eshte edhe rregjimi i
kuotave. Gjate viteve te fundit, sa here qe behet fjale per thellimin
e bashkepunimit italo-shqiptar ne fushen migratore, flitet per rritjen
e kuotave per Shqiperine. Kjo deshmon vullnetin politik per
bashkepunim, por ne te njejten kohe edhe mbetjen rob te nje skeme
jofunksionale e te vjeteruar. Rregjimi i kuotave e ka zanafillen ne
politikat migratore amerikane dhe eshte zbatuar per here te pare ne
vitin 1925. Ne Evrope ku rregjim u aplikua per here te pare ne
periudhen midis dy luftrave boterore dhe pati nje perfundim mjaft te
dhimbshem, i cili arriti kulmin ne ndalimin e imigrimit te cifuteve,
hyrja e te cileve ne territorin e vendeve evropiane perfundonte jo ne
tregun e punes, por ne ekzekutim.
Pas
Luftes se Dyte Boterore shtetet e Evropes Veriore aplikuan kete
sistem per te rregulluar (lejuar e kontrolluar) hyrjen e shtetasve nga
Jugu i varfer dhe nga ish kolonite per te punar ne Veriun e zhvilluar.
Ideologjia e kuotave ishte qe ne fillim mbizoterimi i kontrollit ndaj
lejimit te hyrjes. Paradoksi eshte se ndersa ShBA ka ardhur duke e
dobesuar rregjimin e kuotave, derisa me 1965 e hoqi fare, Evropa
Perendimore e forcon perdite e me teper ate. Ne politiken amerikane
heqja e rregjimit te kuotave u argumentua me faktin se ai shkelte te
drejtat njerezore dhe civile dhe stimulonte diskriminimin racial.
Ne
Evrope perse mbahet akoma? Studjuesit e migracionit pohojne se rritja
e trafikut te klandestineve eshte pasoje e drejtperdrejte e
veshtiresive qe ndeshin emigrantet potenciale ne perpjekjet e tyre per
te hyre ne vendet pritese. Gadishmeria e tyre per te paguar
trafikantet e qenieve njerezore ose per te marre persiper rrezikun e
emigrimit klandestin tregon efektivitetin e pashoq dhe te provuar
katerciperisht te politikave perjashtuese te vendeve pritese. Trafiku
i klandestineve nuk mund te frenohet para heqjes dore nga politikat
frenuese te emigrimit legal. Ky pohim duhet te thuhet me ze te larte
nga qeverite e vendeve derguese, pra edhe vendit tone, dhe ai nuk
duhet te bjere ne vesh te shurdher. Ne kete aspekt, Europa dhe BE
duhet te mesojne nga politikat migratore amerikane.
4.
Hapi i pare: lejimi i punekerkuesve te hyjne ne Itali
Po i
rikthehem edhe njehere kesaj praktike, e cila ne fillim te viteve 2000
rezultoi shume e suksesshme. Shqiptaret qe emigruan ne Itali si
punekerkues u instaluan per nje kohe shume te shkurter ne tregun e
punes. Kjo sepse te dy qeverite e asaj kohe, pervec vullnetit politik,
vune ne funksionim edhe mekanizma institucionale per konkretizimin e
ketij vullneti. Nuk mund te le pa permendur, qe ne saj te insistimit
te pales shqiptare, qeveria italiane financoi programin e
seleksionimit te punekerkuesve, i cili u realizua me kompetence dhe
profesionalizem nga misioni i IOM-it ne Tirane, ne bashkepunim me
ministrine shqiptare te Punes dhe Ceshtjeve Sociale. Nderkohe, misioni
i IOM-it ne Rome u angazhua ne asistencen ndaj emigranteve per te
gjetur pune. Rreth 3 mije veta emigruan nepermjet kesaj skeme brenda
gjashte muajve. Nderkohe, qe dyfishi i tyre, te seleksionuar dhe te
gatshem per te hyre ne tregun e punes te vendit fqinj, kane vite qe
presin nje lajm. Por dosjet e tyre flene ende ne arkivin e IOM-it,
duke pritur ti zgjoje nje sinjal nga pertej detit.
*Universiteti
Brown, ShBA |
