A mund t’u afrohemi standardeve të përparuara europiane?

OPINIONE

Koment

28 shkurt 2004 / TN

Zyhdi DERVISHI
Doktor i Shkencave Sociologjike

Shkolla pasuniversitare si një stad mjaft i rëndësishëm i kualifikimit shkencor mbiuniversitar është masivizuar në vendet më të urbanizuara të Perëndimit, sidomos gjatë tre dhjetëvjeçarëve të fundit. Ndërsa në Republikën e Shqipërisë shkolla pasuniversitare është në fazën fillestare të organizimit. Në disa specialitete janë diplomuar një ose dy kurse. Përgjithësisht shkolla të tilla janë multidisiplinare ose ndërdisiplinare, çka nënkupton riformim shkencor profesional të specializantëve edhe me përvetësimin cilësor të disa lëndëve që ata nuk i kanë studiuar si përbërës të kurrikulumeve universitare. Në kualifikimin profesional multidisiplinar një rol të rëndësishëm luan konceptimi dhe realizimi i mikrotezës. Në vijim do të shtjellojmë disa mendime për mikrotezat si përgjithësim i përvojës së grumbulluar dhe si paraqitje e modeleve më të arrira të disa vendeve europiane me tradita më të konsoliduara në organizimin e shkollave pasuniversitare në fushat e shkencave shoqërore.


Detyrim shkollor apo fillim kërkimi?

Në mjediset universitare të vendit tonë është përhapur një mendësi thjeshtësuese që e konsideron mikrotezën si një detyrim shkollor. Mendojmë se punimi i mikrotezës lipset të konceptohet dhe të realizohet si fillim mjaft serioz i një linje kërkimore, të cilën specializanti mund ta vazhdojë për shumë vite ose për gjithë jetën. Ndaj është e domosdoshme që përcaktimi i temave të mikrotezave të jetë frut i konsultave të gjera me përgjegjësi të specialistëve më të kualifikuar e të punonjësve shkencorë më të afirmuar të vendit, si dhe i bashkëpunimeve të tyre me studiues të shteteve të tjerë. Orientimi, caktimi dhe realizimi i temave të mikrotezave, lipset të synojë që brenda pak viteve shkollat pasuniversitare të shndërrohen në qendra të rëndësishme kërkimesh teorike, dhe veçanërisht të aplikuara që ofrojnë zgjidhje të kualifikuara, afatshkurtëra dhe vizionare për shumë çështje të zhvillimeve ekonomike, politike, shoqërore, psikokulturore, etj. të vendit tonë, të integrimit të Shqipërisë në rrjedhat e zhvillimeve euroatlantike.

“Vëllimi”: më mirë “me ujë se me ajër”

Një çështje mjaft e diskutueshme është edhe ajo e "vëllimit" të mikrotezës. Në Vendimin e Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë, nr. 588, datë 02.10.2000 për “Hapjen e shkollave pasuniversitare” dhe në udhëzimet përkatëse të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, nuk trajtohet fare një çështje e tillë. Në mungesë të akteve normative ligjore të detyrueshme në shkallë Republike, ka patur diferenca të mëdha në vëllimin e punimeve të mikrotezave të mbrojtura në fushat e shkencave shoqërore. Në disa raste temat e miktorezave kanë patur 80 – 90 faqe dhe në disa të tjerë jo më shumë se 40 faqe. Në situata të tilla opinioni i grupimeve të ndryshme sociale “admiron” zemërgjërësinë ose tolerancën e udhëheqësve shkencorë, të komisioneve të vlerësimit të tyre etj. Përvoja tregon se kjo zemërgjerësi po atrofizon edhe përpjekjet e specializantëve dhe të udhëheqësve shkencorë që punojnë me profesionalizëm e përkushtim sipas kërkesave të parametrave europianw më të arrirë.

Vlen të theksohet se “vëllimi” i punimit të mikrotezës nuk është thjeshtë një problem teknik, as vetëm i formës, por edhe i përmbajtjes. Pavarësisht se sasia e faqeve nuk shpreh drejtpërdrejtë edhe gjithnjë një studim më të arrirë, në vendet më të urbanizuara të Perëndimit janë përpunuar disa standarde. Për shembull në Fakultetin e Sociologjisë të Universitetit "Fridrih Shiler" të Jenës punimi i diplomës së nivelit universitar duhej të kishte jo më pak se 100 faqe të daktilografuara me 2500 karaktere, pra jo më pak se 250 mijë karaktere. Dhe studenti përveç mbrojtjes së punimit të diplomës duhej të jepte edhe provim me gojë.

Mendojmë se edhe për të qenë të krahasuesëm me nivelet më të mira të universiteteve europiane është e nevojshme, ndoshta e domosdoshme që punimi i mikrotezës të ketë jo më pak se 150 faqe të daktilografuara, domethënë jo më pak se 375 mijë karaktere. Ështe përhapur mendësia se “po të kërkosh kaq shumë faqe specializantët do t’i mbushin punimet e mikrotezave me ujëra të tepërta”. Gjithsesi, do të ishte më mire, si të thuash me ujë, se me ajër. Përvoja tregon se edhe mundimi për të shkruar më shumë faqe, qoftë edhe të dobta, e ndihmon specializantin ta përvetësojë më mirë artin e të shkruarit se sa faqet e mbetura bosh. Mund të pakësohej disi numri i provimeve me qëllim që, si të thuash, qendra e rëndesës e shkollës pasuniversitare të zhvendoset natyrshëm nga studimi i literaturës te hulumtimi më i thelluar dhe paraqitja me shkrim e njohurive. Kësisoj do të mundësohej edhe rritja e shkallës së objektivitetit në vlerësimin e formimit profesional të studentëve pasuniversitar.

Rritja sasiore dhe cilësore e punimeve të mikrotezave bën të domosdoshëm bashkëpunimin e vazhdueshëm, të institucionalizuar të udhëheqësve shkencor me studentët për gjatë një viti. (Temat e mikrotezave mund të caktohen pas sezonit të parë të provimeve). Është e nevojshme që format e bashkëpunimit student-udhëheqës shkencor të jenë të kontrollueshme edhe nëpërmjet dy ose tre relacioneve me shkrim që do të paraqiste udhëheqësi për ecurinë e realizimit të mikrotezës. Në përfundim udhëheqësi shkencor lipset të japë një vlerësim të detajuar të punimit të mikrotezës në të cilin, në mënyrë analitike, të evidentohen arritjet, vështirësitë dhe mangësitë.

Anonimiteti – domosdoshmëri për vlerësimin me objektivitet

Veçanërisht gjatë dhjetëvjeçarit të fundit, edhe si shprehje e inflacionit total që ka përfshirë shoqërinë shqiptare, është rritur shkalla e subjektivizimit në vlerësimin e punimeve të diplomave universitare, të mikrotezave dhe të disertacioneve të doktoratës. Duke qenë hallkë ndërmjetëse midis punimit të diplomës dhe asaj të disertacionit, punimi i mikrotezës është gjithsesi më i rrezikuar nga vlerësimet subjektive, të diktuara edhe nga faktorë jashtë shkencor si veprimi i sistemit të lidhjeve miqësore e shoqërore, njëfarë servilizmi i komisioneve të vlerësimit ndaj udhëheqësve shkencor me autoritet, prirja e anëtarëve të komisionit për t'u shmangur ballafaqimit me njerëzit ose edhe qejfmbetjeve të tyre etj..

Përvoja tregon se praktika e mbrojtjes së mikrotezës para komisionit e shton dozën e subjektivizimit në vlerësim, ose, së paku atë të sentimentalizmit. Për të minimizuar dozat problematike të subjektivizmit në rrethana të tilla ndoshta do të ishte më e përshtatshme që për disa vite të shmangej mbrojtja publike e mikrotezave. Vlerësimi i çdo mikroteze të bëhej nga tre specialistë që e njohin më mirë problemin që trajtohet në të. Atyre t'u jepet materiali i mikrotezës pa emrin e autorit dhe të udhëheqësit. Gjithashtu çdo anëtar i komisionit nuk duhet të dijë se cilët janë kolegët e tij që vlerësojnë mikrotezën në fjalë. Secili prej tyre të japë një vlerësim të argumentuar me shkrim. Një sekretari teknike bën thjeshtë mesataren e pikëve që ka grumbulluar çdo punim mikroteze, bën ç'sekretimin e saj dhe shpall vlerësimin përfundimtar sipas kritereve të rregullores në fuqi. Një "mekanizëm" i tillë vlerësimi kërkon më shumë kohë në dispozicion të anëtarëve të komisionit vlerësues. Mendoj se për të vlerësuar çdo punim mikroteze secili anëtar i komisionit të ketë jo më pak se një javë. Ndërkohë secili anëtar i komisionit të mos ketë të drejtë të vlerësojë më shumë se tre punime mikroteze të një kursi ose sezoni.

Tolerancë për kohëzgjatjen, jo në dëm të cilësisë

Mjaft nga studentët që ndjekin shkollën pasuniversitare janë dhe do të jenë të angazhuar me punë të rëndësishme në strukturat shtetërore, në firma private të fuqishme dhe, përgjithësisht janë në atë moshë që u duhet të zgjidhin probleme jetike vetjake. Në rrethana të tilla vështirësohet shumë realizimi në kohë i punimeve të mikrotezave. Me qëllim që të mos cënohet cilësia e realizimit të mikrotezave nga nxitimi (çka përgjithësisht është në natyrën e shqiptarëve sidomos gjatë viteve të tranzicionit) është e domosdoshme të liberalizohet procedura e vlerësimit të tyre. Mendoj se për paraqitjen e mikrotezës është e nevojshme të planifikohen jo më pak se 4 sezone të shtrirë në një hark kohor të gjerë sipas kësaj skeme: i pari në përfundim të studimeve, i dyti 6 muaj më pas, i treti 1 vit pas sezonit të dytë dhe i katerti 2 vjet pas sezonit të tretë.

Liberalizimi i kohës së mbrojtjes së mikrotezës është e nevojshme të shoqërohet edhe me liberalizimin e kohës së likujdimit të provimeve. Kësisoj afati i përfundimit të shkollës pasuniversitare do të varionte nga 2 deri 7 vjet. Mendoj se një liberalizim i tillë është kusht i domosdoshëm për rritjen cilësore të kësaj shkolle, veçanërisht për theksimin e profilit kërkimor të saj, pasi shumica e justifikimeve për cilësi të dobët në përvetësimin e lëndëve dhe realizimin e mikrotezave ka të bëjë me mungesën e kohës së mjaftueshme. Liberalizimi i kohës së kryerjes së studimeve universitare e sidomos pasuniversitare është një traditë e konsoliduar në shumicën e universiteteve të vendeve të urbanizuara të Perëndimit.