|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Analizë

Ndarja e Mitrovicës është bërë për arsye të prodhimit të sigurisë ndërkombëtare

27 shkurt 2004 / TN

 

TRYEZA E RRUMBULLAKËT “NYJA E MITROVICËS”

(Hoteli “Grand”, Prishtinë, 25 shkurt 2004, ora 11:00 a.m.)

 

Enver HASANI, PhD

Profesor i së Drejtës dhe i Marrdhënieve Ndërkombëtare

  

 

Dy dimensionet e analizës së qytetit të ndarë të Mitrovicës

 

Problemi i qytetit të ndarë të Mitrovicës , sipas mendimit tim, duhet të vështrohet nga këndi i dinamikës së brendshme politike në Kosovë dhe Serbi, por edhe nga këndi i sigurisë rajonale dhe më gjërë , si dhe i rolit të faktorëve të jashtëm në procesin e zgjidhjes së problemit të Mitrovicës. Ky këndvështrim i fundit spejgon vetë rrënjët e  procesit të ndarjes fizike të Mitrovicës këtu e katër vite më parë.

 

Nga këndvështrimi i parë, Mitrovica ka tri nivele diskutimi. Niveli i parë flet se problemi në fjalë nuk është problem i administratës vendore aty, por një problem i insitucioneve dhe i politikës qëndrore kosovare e ndërkombëtare. Kjo është kështu për faktin e thjeshtë se problemi i Mitrovicës dhe ndarja e saj është krijuar si rezultat i një politike progresive të riciklimit të dhunës dhe pasigurisë ndër  banorët joserb të veriut të Mitrovicës, çka ka pasur për pasojë boshatisjen graduale të anës veriore të qytetit. Si pikë prerëse e kësaj gjendje duhet të ketë qenë fillimi i vitit 2000 dhe ngjarjet tragjike të terrorizimit dhe vrasjes barbare të banorëve shqiptarë e turq të veriut të Mitrovicës. Dua të them, pa asnjë dyshim, se Mitrovica nuk është ndarë përgjatë vijave të fronteve të luftës, çka është praktikë që prej ndarjes së “Indisë Britanike” (India, Paksitani dhe Bangladeshi: 1948-1971) e deri te Mostari (1991-1995), por si rezultat i rrethanave të krijuara në mënyrë progresive gjatë kohës së paqes dhe pas mbarimit të tërsishëm të operacioneve luftarake. Në fakt, në Mitrovicë kurrë nuk ka pasur një vijë fornti që nga viti i largët 1943.

 

Kjo më sjell deri te niveli i dytë i analizës së problemit të Mitrovicës, i cili ka të bëjë me tolerancën dhe jotolerancën e serbëve të veriut të Mitrovicës ndaj qyetetarëve dhe kulturave joserbe. Deri sa në jugun e Mitrovicës ka pasur përpjekje serioze për integrim të serbëve dhe punësim gradual të tyre, në anën tjetër të lumit  Ibër ka ekzistuar dhe ekziston një jotolerancë e theksuar ndaj elementit joserb. Në fakt, deri sa andej Ibirit janë shënuar raste të vrasjes dhe terrorizimit sistematik të civilëve të pafajshëm, në anën jugore ka pasur përpjekje dhe programe serioze për reintegrim të qytetit. Jotoleranca sistematike e serbëve spjegohet, për mendimin tim, edhe me rolin e UNMIK-ut dhe të faktorëve tjerë relevant ndërkombëtarë në Mitrovicë dhe më gjërë. Ky, në fakt, është niveli i tretë i diskutimit tim. UNMIK-u do të mund të bënte këtë propozim si tani për bashkim të veriut të Mitrovicës me Zveçan vetëm në rast se ai vetë do të kishte pasur rezultate dhe sikur të kishte provuar ndonjëherë seriozisht, me plan dhe në mënyrë sistematike, reintegrimin e qytetit të ndarë të Mitrovicës. Kjo, në esencë, nuk ka ndodhur dhe nuk ka asnjë rezultat sepse nuk ka pasur përpjekje serioze në këtë drejtim.

 

 

Krijimi i kushteve për lëvizje të lirë dhe për një perspective jetësore

 

Kjo, nga sa më sipër, don të thotë se UNMIK-u dhe faktorët tjerë relevant ndërkombëtarë duhet të provojnë krijimin e kushteve për lëvizje të lirë, diçka që kurrë seriozisht nuk është provuar,  por edhe për krijimin e një perspektive të qartë përtë gjithë, diçka që poashtu  kurrë nuk është provuar. Përpjekjet për hapjen e një universiteti ndërkombëtarë dhe anglofon në Mitrovicë janë një ndër hapat e qëlluar për arritjen e këtij qëllimi , pra për krijm të një perspektive të ndritshme për mitrovicasit.

 

Deri më tani nuk është provuar krijimi i një hapsire për qarkullim të lirë dhe për një perspektivë dinjitoze për qytetarët e Mitrovicës, për të parë se ku jemi dhe kush jemi ne si popull shumicë. Dua të them se nga materiali që sot diksutohet këtu, ne duhet të pranojmë diskutimet për sa i takon vetëm pikave një, tre dhe katër, por jo dhe pikës dy, e cila duhet të lihet anash. Duhet të refuzohet çdo diksutim për pikën dy, në mënyrë të vendour dhe të fuqishme. Pse?! Përgjigja në këtë pyetje më sjell në pikën e fundit të analizës së problemit të Mitrovicës së ndarë.

 

 

Faktorët e jashtëm të sigurisë si shkak për ndarje të Mitrovicës

 

Rrënjët e ndarjes së Mitrovicës kanë të bëjnë me ate që ne e quajmë siguri, pra me mungesën e kërcnimeve serioze ndaj vlerave të shtrenjëta e të rralla, siç janë ekzistenca ( e inidvidit dhe e popullit), puna dhe perspektiva , mirëqenia, e kështu me radhë. E vështruar në këtë kontekst, Mitrovica paraqitet si problem sigurie ndërkombëtare , por edhe si zonë e sigurtë për sigurim të jetës së serbëve dhe të gjithë atyre që u identifikuan nga populli shumicë si përkrahës të regjimit represiv të Millosheviqit. Në rastin e parë, Mitrovica nuk ka si mos të shikohet si pjesë e enkllavave të gjata serbe në rajon, që nga Bosnje-Hercegovina e deri te jug-lindja e Kosovës, që duket sikur kanë fituar një rol të “korridorit sanitar”, me kuptim rolin e penguesit të ideologjive e politikave të cilat vijnë nga Lindja e Mesme dhe gjetiu më larg dhe të cilat janë të huaja e shkatërrimtare për projektet integruese e civilizuese evro-atlantike.

 

Në vijim të kësaj duhet shikuar aspekti individual i sigurisë së serbëve, të cilët, të vetëdijshëm për rolin gjeostrategjik të enklavave të tyre, kanë kombinuar në mënyrë mjaft të efektshme sigurinë e tyre me sigurinë ndërkombëtare, e cila si pikë referimi ka Mitrovicën. Unë mendoj, megjithatë, se qasjet e ndarjeve fizike çfarë po zbatohen në Kosovë (dhe në Bosnje-Hercegovinë), si një ndër mënyrat për prodhim të sigurisë, janë të gjykuara për dështim, në veçanti nëse bëhen ndaj hapsirave aq të ngushta fizike, të cilat kanë për pasojë ndrydhjen dhe deformimin e degjenerimin e marrdhënieve në pjesën tjetër që mbetet prapa vijës ndarëse ose ndërmejt dy vijave ndarëse, çfarë është rasti me Kosovën. Mënyra më e mirë e prodhimit të sigursë është përmes promovimit të punës konstante në frontin kulturor, politik e demokratik, në zhvillim të mirëqenies, si dhë në krijimin e mekanizmave modern institucional që garantojnë sundimin e ligjit, respektimin e të drejtave të njeriut dhe të minoriteteve.

 

Prodhimi i sigurisë  si po synohet dhe veprohet tani për tani, përmes zmadhimit të komunës së Zveçanit, vetëm sa shftyron  më tutje proceset socio-politike në pjesën tjetër të Kosovës, duke inkurajuar zhvillimin e politikave e praktikave violente, të cilat janë imanencë e frustrimeve njerëzore. E kundërta e kësaj, inkurajimi i edukimit sipas standardeve evro-atlantike perms, inter alia, hapjes së një universiteti ndërkombëtar anglofon  vetëm sa kontribon në sigurinë afatgjate rajonale dhe më gjërë. Ndarja fizike si mënyrë sigurie individuale e ndërkombëtare mbase për një kohë të shkurtër krijon mundësi për reduktim të kontigjenteve ndërkombëtare ushtarake, por në rrugë të gjatë sigurisht se kushton shumë shtrenjët . Nuk shoh se kosovarët deri më tani këtyre katër viteve kanë pasur ofertë dhe mundësi për zgjedhje në mes të këtyre dy rrugëve sa më sipër. Këtë përzgjedhje e kanë bërë ata që efektivisht menaxhojnë sot pushtetin në Kosovë. Mendoj se duhet të zgjedhet opsioni afatëgjatë për Mitrovicën, të fuqizohen strukturat vendore duke u bërë bashkëudhëtarë e partner në këtë rrugë të gjatë, por civilizuese, të prodhimit  të sigurisë , siç e thotë edhe vetë Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurmit, “për të gjithë”. Alternativat tjera vetëm sa reciklojnë dhunë e mjerim njerëzor.