|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

Teatri Kombëtar dhe magjia  e tij

26 shkurt 2004 / TN

 

Miranda HAXHIA

 

Para se të rrëfej një emocion pas provave në Teatrin Kombëtar, ku po punohet për muaj me rradhë për vënien në skenë të dramës “S’ka të ngopur”, me autor e regjisor Spiro Dunin, po kërkoj si barazpeshë për paradoksin e dy periudhave që janë shumë larg njëra – tjetrës si kohë, si përmbajtje dhe si vlerë. Po i besoj dëshmisë së Stefan Cvajgu- t  në librin e tij “Bota e djeshme” për të treguar rëndësinë e madhe që ka teatri dhe në përgjithësi arti për një qytet, për një vend, për një njeri. Dhe të mos harrojmë që ai tregon për 100 vjet më parë....

 

Vjenë, 1890-1900

 

Çdo pjesë që shfaqej në teatrin perandorak (në vitet 1890- 1900) mallëngjente tërthorazi këdo, edhe kur njeriu nuk kishte asnjë lidhje të drejtpërdrejtë me ngjarjen që shtjellohej.  Më kujtohet, përshembull, se si një ditë, në kohën e rinisë sime të hershme (S.Cvajgu ka lindur në vitin 1881), kuzhinierja jonë hyri rrëmbimthi në dhomë me lotë në sy: sapo kishte marrë vesh që Sharlotë Volteri, aktorja e famshme e Burgteatrit, kishte vdekur. Natyrisht që gjëja më groteske në këtë pikëllim të papërmbajtur ishte se kjo kuzhiniere plakë gjysmë analfabete nuk e kishte parë me sy qoftë edhe një herë të vetme Sharlotë Volterin, as në skenë, as në jetë, dhe këmba e saj nuk e kishte kapërcyer kurrë pragun e ndërtesës luksoze të këtij teatri luksoz.

 

Por një aktore e madhe kombëtare konsiderohej në Vjenë aq fort si një pronë e përbashkët e të gjithë qytetit, saqë edhe njeriu pa ndonjë interes në këtë fushë përjetonte vdekjen e saj si një katastrofë. Çdo humbje, pra vdekja e një këngëtari apo e një artisti të dashur, shndërrohej medoemos në zi kombëtare. Pak para se të shembej Burgteatri “i vjetër” ku ishte shfaqur për herë të parë “Dasma e Figaros” e Moxartit, tërë shoqëria vjeneze, në një atmosferë  solemne, prekëse si për ndonjë varrim, u mblodh për  të fundit herë në sallë. Ende pa u ulur mirë perdja, secili nga të pranishmit u ul në skenë të merrte së paku një relikt, një copë ashkël nga dërrasat ku kishin shkelur gjatë interpretimit artistët e tyre të dashur. Pas dhjetra dekadash mund të shikoje në shtëpitë këto ashkla druri të rëndomta, të ruajtura në kuti të çmuara, ashtu si ruhen nëpër kisha reliktet e Kryqit të Shenjtë.

 

Tiranë 12 shkurt 2004

 

Është portë e vështirë, janë shkallë që trokasin jo vetëm mekanikisht kur ngjitesh në to, por  zhurmojnë duke i bërë apel një shoqërie të tërë e cila duke rendur pas vlerave sipërfaqësore, duke u marrosur pas materialitetit, po shpërfill dhe po kalbëzon cilësitë dhe tiparet më të mira e më të qëndrueshme të njeriut, si morali, dashuria, miqësia etj. Është portë e paradokseve porta e Teatrit Kombëtar, pasi në to mund të takosh ajkën e njerëzve të aristokracisë së vërtetë shqiptare, aktorët, artistët, regjisorët, skenografët, ndriçuesit, më të mirët, më të përkushtuarit etj. Etj. Megjithatë kamerat dhe gazetarët i gjen të ngulur çdo ditë në një tjetër sallë, në sallën e përlamentit,  ku aktorët janë më të përfolurit, ku nuk i marrin për të luajtur as komedi, as dramë, as estradë.

 

Ndërsa më thellë, diku, pas rrugës, në anë të ndërtesës së Teatrit Kombëtar, edhe pse është ftohtë, edhe pse kushtet janë shumë të vështira, skena tronditet gjatë provave. Përgjegjësia është shumë herë më e madhe. Nëse do t’i përmend me rradhë emrat e tyre, mos u çuditni, sepse nuk janë as ministra, as deputetë, as ambasadorë, shumë rrallë dalin para kamerave, për arsyen e thjeshtë sepse puna e tyre i kalon përmasat e njerëzve të zakonshëm, i kalon emocionet e një profesioni të zakonshëm. Artistët e teatrit i gjen duke bërë prova  për ditë me rradhë në një skenë të ftohtë, në cepin e të cilës dikush ka sjellë dy soba ngrohëse me gaz për të rritur paksa temperaturën e sallës së madhe të Teatrit Kombëtar.

 

Për momentin kur ulësh midis rradhëve bosh, kujton se je direkt në një natë shfaqjeje, sepse nuk e dallon dryshimin në seriozitet dhe në punë të artistëve, janë po aq shumë të preokupuar dhe po aq shuëm cilësorë, sikur të kishin apra një sallë plot me njerëz që blejnë një biletë për të rënë në kurthin magjepës të artit. Punojnë nga mëngjesi deri në darkë, nga mëngjesi tjetër deri në darkën tjetër. Detyra e tyre është jashtë kufirit të detyrës. Është impenjim moral, shpirtëror, social, emocional. Një dramë e shkruar nga Spiro Duni mbledh rreth vetes Roland Trebickën, Agim Qirjaqin, Bujar Asqeriun, Ahmet Pashën, Flaurenta Kureta, Anila Muça, për të shprehur me art pjesën më të vështirë të cilën realisht njeriu e sotëm e ka shumë të vështirë ta kapërcejë.

 

Një shoqëri drejt procesit të lëvizjes dhe rigjetjes së vlerave, shkatërrimit të fijeve të saj elementare, familjes, një proces dekompozimi  kërkon bashkimin e personales dhe shoqërores, të përgjithshmes, duke sjellë në maksimun  domethënien e vlerës që ka lumturia, të vlerës që ka paraja, të shpërfytyrimit të njeriut prej lakmisë, degjenerimit të familjes për shkak të mospërfilljes së ndjenjës e moralit njerëzor.

 

Nuk është e vështirë të gjesh në jetën e përditshme karaktere si personazhi i Trebickës, apo si personazhi kryesor i Bujar Asqeriut,  nuk është e vështirë të gjesh modele të vajzave dhe gruas së familjes si ajo e paraqitur në dramë, e vështirë është të ngresh në art mesazhin që përcjell një fenomen i tillë, të lartësosh deri në magji deformimin shoqëror e social që po na godet të gjithëve me kamzhikun e fortë të jetës.

 

E këtë më mirë se kushdo e bëjnë artistët të cilët kanë dramën e tyre personale të luftës për mbijetesë, përjetojnë dramën e shkruar e të ngritur në skenë me mjeshtëri, sjellin para shikuesve një ngjizje të përkryer artistike e cila meriton vëmendje dhe refleksion. Misioni i teatrit dhe i një drame të vënë në skenë fillon pas përfundimit të saj e pas ballafaqimit me shikuesin, spektatorin. Sa shumë reflekton njeriu pas një shfaqjeje, sa mendon më pas për ngjashmëritë dhe pozicionin e tij në groteskun e madh njerëzor. Teatri dhe artistë që e mbajnë gjallë, që nuk e lënë të vdesë duke i dhënëfrymë nga shpirti i tyre është më elitari i jetës sonë. Ai meriton më shuëm kujdes dhe respekt , pasi është një bisturi që kalon qoftë edhe dhimbshëm mbi elemente të jetës sonë, të cilat kur ngrihen mjeshtërisht në art bëhen një vlerë dhe pasuri kombëtare.

 

Me gjithë keto verifikime unë paralajmëroj suksesin e një drame të vënë në jetë nga regjisori Spiro Duni dhe artistët e përmendur më lart, sepse skena e teatrit kombëtar është vendi më i sigurtë për të besuar talentin e dashurinë për profesionin, nuk ka hipokrizi, nuk ka hidhësirë politike, nuk ka dyfytyrësi, ka vetëm art dhe përkushtim, ka punë dhe lodhje,  edhe pse skena gjatë provave ëshët e ftohtë e temperatura e ambientit nuk të ndihmon, edhe pse paga e artistëve është qesharake dhe paradoksale me energjitë që i falin spektatorit. Ky është çelësi i suksesit, në fund të fundit, dashuria dhe sakrifica.