Metaforat fetare dhe konflikti shoqeror

OPINIONE

Koment

Metaforat fetare dhe konflikti shoqeror

25 shkurt 2004 / TN

Nga Prof. Dr. Artan FUGA

Gjuha kocka s'ka, por kocka thyen

Te gjithe ne si qytetare urojme njeri-tjetrin keto dite per faktin se zhvillimet polike ne rruge jane zhvilluar sa masivisht aq edhe pa deme materiale dhe pa dhune. Megjithate, tensionimi i situates shoqerore te vendit ka sjelle edhe nje te folur dhe nje menyre te shprehuri politik zyrtar, i cili do te ishte mire te evitohej sa me shpejt, aq me teper, kur eshte fjala per nje te folur qe shprehet drejtperdrejt nga goja e perfaqesuesve zyrtare te shtetit apo te pushtetit si edhe e zedhenesve te tyre te shtypit.
E perqendroj vemendjen ketu sepse edhe nga menyra si shprehet qendrimi politik zyrtar shkaktohen deme qe jane edhe me te ndjeshme se thyerja e dy xhamave ketu apo atje.

Populli ka nje fjale te urte teper domethenese: Gjuha kocka nuk ka, por kocka thyen. Kur e ngre kete problem e kam fjalen pikerisht per ate dukuri qe po vihet re e qe ka te beje me nje fare shpeshtesimi marramendas te nje gjuhe politike, kryesisht zyrtare, qe duke dashur te behet goditese, tronditese, shpartalluese per kundershtarin politik apo per protestat popullore, duke dashur te shprehe nje erudicion gjeopolitik fare te pavend dhe t'i jape besim vetes po perdor metafora gjithnje e me te ndezura me nentekst fetar, regjional apo etnik, te cilat, me dashje apo pa dashje, e zhvendosin krejt kuptimin simbolik te levizjeve te tanishme.

Duket sikur ketu nuk ka asgje me rendesi per t'u ndalur, sepse komunikimi politik shqiptar eshte mesuar tashme te perdore struktura shprehese te ashpra, por ne te vertete nuk eshte aspak keshtu. Konflikti i sotem midis protestuesve ne rruge te udhehequr nga opozita dhe qeverise qe perpiqet te justifikoje drejtimin qe i ka dhene puneve te vendit, po te mbetet brenda kuadrit te thjeshte politik, shoqeror dhe ekonomik, mund te zgjidhet heret a vone ne rruge normale brenda kuadrit te mekanizmave politike paqesore qe na ofron demokracia.

Nderkohe, nese ky konflikt do te devijohej simbolikisht per t'u shprehur me terma fetare, regjionale apo etnike, ai do jepte shenja se do te ishte duke u acaruar shume keqaz dhe do te shkonte drejt nje drejtimi te papershtatshem dhe te demshem. Eshte e kuptueshme se ndeshja politike aktuale nese mer ngjyra fetare dhe etnike, qofte edhe simbolikisht, atehere ajo rrezikon te dale jashte shinave te zgjidhjeve demokratike sepse institucionet dhe organizmat e tjere te shtetit tek ne nuk jane ndertuar mbi baza fetare dhe etnike, por thjesht politike. Dhe ky eshte nje avantazh i jashtezakonshem qe ne kemi si vend dhe si popull.
Si filloi historia e ketij orteku metaforash semantike te pavend?

Ne te gjithe jemi “cifute”

Dy a tri dite me pare se te zhvillohej manifestimi i 21 shkurtit, kryetari i Partise Socialiste, ne konferencen e partise se tij per kryeqytetin, u shpreh pak a shume se prej levizjeve te fundit te opozites, te vene tanime aktivisht ne krye te protestes qytetare, Shqiperia mund te merrte nje carje a nje krisje qe ta bente ate te parcelizuar sikurse edhe Qiproja, duke e lene per nje kohe shume te gjate jashte vemendjes se faktoreve nderkombetare(!) Sigurisht qe personalisht nuk mendoj aspak se protestat masive te shtresave te ndryshme te popullsise kunder politikave qe ato i gjykojne si te demshme per interesat e tyre i japin ndonje “krisje: unitetit te vendit. Protestuesit e shumte qe mbushen sheshet dhe bulevardin kryesor te Tiranes, nuk bejne tjeter ne kete rast vecse ushtrojne, krejtesisht ne te drejten e tyre te plote, ato liri politike qe u siguron katerciperisht kushtetuta demokratike e vendit. Si mund te quhen pra keta mijera protestues “rrugace” sikurse eshte shprehur ndokush?

Ky etiketim krejt i pabaze me kujton ate cka u tha nen ze per levizjet studentore te majit te vitit 1968 ne Perendim nga ndonje kundershtar i tyre. Duke perfituar prej faktit se njeri prej udheheqesve te protestuesve studentore ishte me origjine cifute, u tha pra, as me pak e as me shume, se ne keto turbullira “kishin dore cifutet”? (!) Te nesermen, studentet perendimore, te vendosur per te shkuar deri ne realizimin perfundimtar te objektivave te vena, dolen me parullen e famshme ironike dhe mobilizuese qe shkruhej gjithandej: ?Ne te gjithe jemi cifute?. Me kete ata donin te tregonin se solidarizoheshin me drejtuesin e tyre, sot parlamentar i rendesishem europian (Kohn Bendit), dhe shprehnin te verteten e madhe se ai nuk manifestonte aspak si “cifut” por vetem shprehte vullnetin e tij politik njesoj si edhe ata studente qe s'kishin fare kete origjine fetare e qe manifestonin sikurse ai neper rruge dhe neper sheshe per te arritur objektiva shoqerore konkrete.

Po te benim nje lloj paralelizmi me kete histori thuajse te harruar nga koha, do te thoshim se nese ata dhjetera mije njerez te thjeshte te popullit stigmatizohen prej dikujt te veshur me pushtet qe i quan “rrugace”, atehere pa e fyer veten, perkundrazi, mund te thoshim se ne te gjithe jemi “rrugace”.

Lufta politike dhe metafora etniko-fetare

Ne shtyp u debatua jo pak per kuptimin e shprehjes qe formuloi kryetari i Partise Socialiste dhe kryeministri i vendit. U tha se me kete shprehje, ai nenkuptonte se konflikti mund te shkonte deri ne nje ndarje territoriale te vendit, midis Jugut dhe Veriut. Personalisht, nuk dua te besoj se kjo gje atij i ka shkuar sado pak ndermend. Cili do te ishte perfitimi i tij nga kjo gje? Megjithate, ne nenndergjegjen kolektive fjala “Qipro” nuk eshte neutrale nga pikepamja e ndikimit te vet semantik dhe simbolik. Ajo, me ose pa dashje, te orienton drejt perfytyrimit te nje ndarjeje dhe konflikti midis dy popullsish me perberje fetare te ndryshme: myslimane dhe ortodokse. Nderkaq, qe te mos marrim revanin e subjektivizmit, duhet pranuar se nuk u tha askund se perfaqesuesit e qeverise perfaqesojne simbolikisht ortodokset (greke) te Qipros dhe opozita simbolikisht drejtohet nga myslimanet (turqit) e Qipros. Kjo nuk u tha, por shembulli i marre ishte jo i sakte dhe linte shteg per interpretime dhe keqinterpretime nga me te ndryshmet. Te gjitha te demshme.

Megjithate, sic thote nje fjale tjeter e urte popullore “cdo krahasim calon”. Duke e interpretuar fjalen e kryeministrit pa keqdashje, thashe me vete se ndoshta nuk duhet shkuar deri ne zhbirilimin edhe te skajeve semantike me te shtyra te krahasimit te bere. Duke qene vete mesues, e di fare mire se nganjehere, sidomos kur flet pa leter, aq me shume kur pasionohesh pas asaj qe thua, ndodh qe te shkasin edhe krahasime dhe metafora qe me vone i kupton se duheshin evituar me cdo kusht. Megjithate, mbetesh i qete ne ndergjegje se i ke shprehur ne nje kuptim tjeter, krejt tjeter pra nga kuptimi qe iu kane vene atyre te tjeret. Mirepo ja qe fjala e ka kete veti, prandaj duhet peshuar pak me mire si nga mesuesi ashtu dhe nga politikani. Sapo del nga goja e atij qe e artikulon, ajo mund te marre jo vetem ate kuptim qe i jep folesi, por merr kryesisht kuptimin qe i japin te tjeret, ata qe degjojne. Profesionistet e komunikimit e dine fare mire se kjo eshte abc-ja e komunikimit politik. Sidoqofte, ate dite shprehja zyrtare mbi Qipron dukej me shume si nje lapsus qe do te harrohej shpejt dhe vertet mbase nuk i duhej dhene shume rendesi. Por, fatkeqesisht nuk ndodhi aspak keshtu. Metafora politike e shtetit po vazhdonte te ece ne te njejtin drejtim.

Diten e protestes masive te se shtunes se kaluar, nje dite e shenuar per demokracine e re shqiptare, perfaqesuesit e shtetit kishin zgjedhur nje veprimtari teper te gjetur per te ndermarre nga pikepamja e komunikimit masiv dhe e propagandes. Diskutonin per planimetrine e re te Tiranes. Zgjidhje simbolikisht e pranueshme pavaresisht faktit se ku behej mbledhja. Ne nje fare menyre jepej mesazhi se te dy palet, si opozita ashtu edhe qeveria, po punojne per te njejtin qellim, secili ne rolin e vet. Nga njera ane opozita drejtonte protesten popullore ne shesh kunder politikave qe tani vete qeveria eshte e detyruar t'i denoncoje si te gabuara dhe, nga ana tjeter, qeveria po punonte per te nesermen, kur pushteti do te nderrohej nje dite, duke shqyrtuar projektet e urbanizimit te kryeqytetit. Ate dite uikendi shqiptaret pra punonin intensivisht.

Mirepo, ky konstatim disi interesant mbeti ne mes. Sipas shtypit (shpresoj se referimet jane te sakta) kryetari i Partise Socialiste dhe ryeminstri i vendit ne fjalen e vet pas perfundimit te punimeve te instances administrativo-teknike qe vendos per problemet e urbanizimit, u shpreh dhe per ate qe ndodhte ne rruget e kryeqytetit te shtetit qe drejton. Ai u shpreh nder te tjera kunder atyre qe “duan Baben” dhe qe gjithkush e kuptoi se etiketa ne fjale drejtohej kunder opozites dhe qytetareve qe protestonin. Kush e njeh sado siperfaqshem historine e Shqiperise e kupton se ai i quajti kundershtaret e tij politike, figurativisht, si te vene ne rolin e atyre fshatareve me origjine fetare myslimane qe ndersa Shqiperia shkonte drejt nje shteti perendimor, ata kerkonin te orientoheshin drejt baba sulltanit, pra, drejt modelit islamik te shtetit, drejt Turqise. Keshtu, nenndergjegjja kolektive vazhdoi te marre mesazhe te tjera ne te njejtin regjister dhe gjuha metaforike fetaro-etnike shteterore e te shprehurit te politikes filloi te zere rrenje edhe me te thella ne opinionin publik. Ajo perqendron semantikisht nje lende fetare, cuditerisht te ngjeshur sa edhe te le te habitur. Perse?

Pak dite me pare metafora e “Qipros” na coi simbolikisht tek ndarja midis turqve dhe grekerve, mysimaneve dhe ortodokseve. E kalojme pa u vene re. Nderkohe, te shtunen e protestes na “bie mbi koke” edhe metafora e dyte qe na shtyn forcerisht kesaj radhe per t'i menduar simbolikisht popullin qe proteston ne shesh, se paku drejtuesit e opozites, qe per ate cast populli protestues i ka pranuar si drejtuesit e vet ne shesh, si “dumbabista”, pra si fanatike te turqinise se vjeter dhe te modelit islamik te shtetit, pra, si antiperendimore. Metafore me ngarkese te konsiderueshme semantiko-politike. Ajo qe lejohet ne menyre legjitime ne penen e nje publicisti, nuk keshillohet megjithate ne gojen e nje administratori qendror te shtetit.

Dikush do te thoshte me insistim: E ke kot qe shqetesohesh, or mik, keto jane fjale qe perdoren ne politiken shqiptare sa here qe situata tensionohet, por nuk eshte se vertete ata qe shprehen keshtu mendojne se fjalet dhe epitetet qe iu vendosin kundershtareve politike shprehin realitetin. Ta pranojme me qetesi dhe me dashamiresi edhe kete verejtje, por gjithsesi duke shkuar me tutje ne analizen tone.

Si per te na e bere edhe me te pranishem shtratin linguistik dhe semantik fetar te gjuhes se sotme te politikes sunduese, na mberrin edhe nje shprehje tjeter, ndofta e thene pa te keq nga nje tjeter pjesemarres i rendesishem i instances qe merrte vendime per urbanizimin. Ne mbarim te po asaj mbledhjeje, duke pasur nje krenari legjitime per faktin se po diskutoheshin dhe po merreshin vendime per urbanistiken e qytetit, ai nuk la pa prekur terthorazi edhe ate cka po ndodhte prej disa ditesh dhe po ate paradite ne shesh. Ai foli per nje lloj ndeshjeje midis engjejve dhe djajve. Per dreq, perseri politika qeveritare vazhdon te kembengule ne shprehje te ngjeshura me nje metafore semantike fetare qe, e perkthyer ne shqipen e sotme, perkon me terminologjine e fese se krishtere. Nenndergjegjja kolektive vazhdon te bombardohet keshtu perseri me metafora simbolike qe shkojne te gjitha ne te njejtin drejtim. Gjuha e pushtetit po huazon metafora fetare (te krishtera), apo me ngarkesa etnike dhe regjionale. Ato behen aq te shumta sa rrezikojne te kthehen ne metafora qendrore te gjuhes se sotme politike shqiptare.

Nje ze qetesues duket sikur me thote perseri: Mos i jep rendesi, jane vetem fjale dhe agje me teper. Perseri do te isha ne nje mendje me te sikur te mos dija dicka qe miku qe me qeteson mund edhe te mos e dije. Metaforat e gjuhes zyrtare nuk duhet te jene te ngarkuara me nje peshe semantike fetare dhe etnike sepse, me se pari, vete ligji nuk e lejon kete. Aq me pak etika politike. Pastaj, kur metaforat nisin e shkojne ne te njejtin drejtim dhe formojne nje te tere, ato krijojne nje univers gjuhesor dhe konceptual qe rrezikon te kaloje permasat e nje gjuhe te kulluar simbolike te ushqyer thjesht nga nje humor kalimtar, apo nga nje shqetesim i madh psikologjik. Njeriu fillon te dyshoje se mund te mos kete te beje vetem me lapsuse te thjeshta qe vijne nga mosnjohja e kultures se komunikimit politik, por me perfytyrime inkoshiente qe gjejne rastin per t'u shprehur tamam ne kohe zemerimesh psikologjike apo tensionesh mendore.

Ne fakt, po ta rindertojme gjuhen e metaforave te perdorura nga i foluri zyrtar, do te mberrinim ne nje perfundim simbolik qe do te ishte pak a shume si ky i meposhtmi: “Opozita dhe populli qe proteston jane ne rolin e atyre partizaneve te modelit islamik te shtetit qe iu kundervihen vlerave te Europes Perendimore dhe projekteve te integrimit europian te Shqiperise”.

Duket si rastesi, por eshte shqetesues fakti se mediat prane qeverise, ne nje menyre ose ne nje tjeter, e ushqejne kete teze me te dhena gazetareske, te paraqitura si konstatime apo edhe si “letra nga populli”. Por, ne fakt, vazhdon te zbatohet e njejta strategji e gabuar dhe teper e rrezikshme komunikimi. Ne gazeten e partise ne pushtet te dates 24 shkurt 2004, pasi dikush ka shkruar nje leter ne gazeten perkatese duke “zbuluar” Ameriken se hoxha i fshatit te tij (Macukull) paska marre pjese ne protestat paqesore te 21 shkurtit ne Tirane, pergjithesohet: “Ky soj te ben te mendosh qe Partia Demokratike nuk eshte mbeshtetur nga inteligjenca, nga njerezit e ndershem, por nga njerez qe nuk gezojne kurrfare reputacioni ne popull. Hoxha i Macukullit ishte ne mitingun e fundjaves se kaluar mes hoxhallareve te tjere". A eshte etike dhe ne te mire te paqes fetare te vendit kjo perpjekje per te barazuar protestuesit me besimtaret apo perfaqesuesit e komunitetit mysliman te vendit? Sali Berisha mund te mos i pelqeje aspak shumices parlamentare dhe shtypit te saj.

Eshte e drejta e tyre krejt legjitime. Por kjo nuk e justifikon qe ne faqen e internetit te gazetes se perditshme te partise ne pushtet (e destinuar kryesisht per konsum te jashtem) te qendronte per dite me radhe fotografia e deputetit Sali Berisha e trukuar duke i vene nje callme perreth kokes. A eshte e drejte qe ne nje interviste te fundit te dhene stacionit italian "Rai 3" nga ana e kreut te ekzekutivit tone te konsiderohet se nje nga dy-tre kontributet e komunitetit mysliman te vendit eshte mbajtja e nje rritje demografike te konsiderueshme(!) Nuk e kuptojme se cfare lidhje ka feja islame ne Shqiperi me indeksin e shtimit demografik te popullsise se vendit. Aq me teper ku po ne te njejten interviste barazohet komuniteti mysliman me me shume se gjysmen e popullsise se vendit. Te besh pjese ne kete komunitet eshte nje e drejte krejt e ligjshme dhe e nderuar e atyre qe e ushtrojne. Por mund te pyetet: Kush i ka numeruar keta per te dhene keto shifra zyrtarisht? Me duket se jane ngaterruar krejtesisht konceptet statistikore. Tjeter eshte numri i shqiptareve me origjine fetare myslimane dhe krejt jeter numri i anetareve te komunitetit islamik. Perse perzihen keto koncepte ne kete menyre?

Megjithate, nuk po e kundeshtoj me kokefortesi zerin qetesues duke pranuar bashke me te se mbase edhe ketu nuk kemi te bejme vecse me nje loje fjalesh qe s'duhet te merret aq seriozisht. Mirepo pikerisht tani fillon nje problem tjeter shume serioz dhe kete radhe katerciperisht real.

Si mund te perdoret qetesisht prej te tjereve gjuha e inatit tone?

Brenda nje literature politike dhe gjeopolitike qe qarkullon gjeresisht neper boten e sotme, bile, edhe ne rrethe akademike nderkombetare, perse jo edhe ne pjese te ndryshme dhe disi te kufizuara (fatmiresisht) te opinionit publik perendimor dhe lindor, kjo qe ne po e quajme pa keqdashje metafore politike te te folurit zyrtar, ose lume metaforash te lidhura ne sinkron, perben nje teori te tere, qe e mendon politiken me terma kulturaliste. Sipas saj, popujt me origjine fetare myslimane te Balkanit, nuk mund te integrohen ne Europen e Bashkuar, pikerisht sepse konstituimi kulturor dhe fetar i tyre nuk perputhet me vlerat shoqerore perendimore te mbeshtetura mbi krishterimin. Te krishteret e Ballkanit jane properendimore, kurse popujt me tradita fetare myslimane nuk mund te jene te tille - ky eshte thelbi. Per fatin tone te mire, kjo teori qe s'perputhet fare me realitetin shqiptar, jo vetem qe nuk eshte sunduese, por edhe perben nje ze disi periferik. Elitat politike dhe kulturore qe ndertojne sot Europen e Bashkuar jane te udhehequra nga te tjera koncepte gjeopolitike dhe kane tjeter formim kulturor e demokratik duke na shtrire doren e integrimit dhe te solidaritetit. Megjithate, kjo nuk na lejon qe te abuzojme duke perdorur nje stil gjuhe politike qe metaforikisht shkon ne te njejtin drejtim qe shkojne edhe teori gjeopolitike, qe nuk e cojne eren ne velat e anijes sone.

Perse duhet pra, qe edhe metaforikisht gjuha zyrtare te shprehet se ne Shqiperi ka nje opozite qe mban qendrime tipike ? fondamentaliste antieuropiane? dhe nje force politike ne pushtet, qe e sulmuar nga opozita retrograde do te nenkuptohej sikur do perfaqesonte te kunderten e tyre? te krishteret?, qe flasin gjuhen e Krishtit?, si ne ?Qipro?, pra? Metafora politike zyrtare tanime, nderkohe qe i jep pa dashje mbeshtetje nje teorie qe sigurisht nuk eshte e favorshme per ceshtjen e integrimit europian te vendit tone, behet e demshme. Tashme nuk ka me ze qetesues qe te mund te na binde per ta injoruar ate. Metafora simbolike mund te behet per shkak te nje komunikimi politik ne inat e siper, ushqim linguistik dhe semantik per teorite e mirefillta qe kane pasoja dhe rrenje ideologjike teper te thella dhe serioze dhe qe nuk jane aspak interesante per ne si popull.

Ne fakt, kjo lloj gjuhe zyrtare, e mbushur me metafora etniko-fetare, nuk ben tjeter vecse sjell keqkuptime dhe e rendon situaten politike ne vend. Ne menyre paradoksale, ajo i sjell dem vete partise ne fuqi dhe shumices parlamentare qe e mbeshtet ate. Perse? Per dy arsye kryesore, do te thoshim. Arsyeja e pare ka te beje me faktin se duke stigmatizuar protestuesit dhe drejtuesit e tyre, ne kete lloj menyre rritet vendosmeria e tyre per ta cuar deri ne fund levizjen e nisur, biles edhe me me vendosmeri dhe me masivisht se me pare. Njeriu i fyer behet edhe me i vendosur ne veprimet e veta. Aq me teper qe ketu shprehet edhe nje kundershti logjike teper e pakuptueshme. Nga njera ane, pranohet se disa nga masat ekonomike dhe financiare te marra kohet e fundit kane qene krejt te pamenduara, nga ana tjeter stigmatizohen si ?dumbabista? ata qe protestojne pikerisht kunder atyre masave qe vete qeveria i konsideron tashme si te pamatura (!)

Arsyeja e dyte, eshte se pushteti duke e konsideruar metaforikisht opoziten si antieuropiane dhe antiperendimore, veshtireson ne fakt vete realizimin e politikes integruese te vendit sepse e paraqet te pakten gjysmen e klases politike shqiptare si me prirje antieuropiane. E kush mund te na fuse pastaj keshtu ne Europen e Bashkuar? Duhet pranuar, se nga pikepamja semantike, sic kam pasur rast te shkruaj edhe me pare, vete etiketa “Koalicioni per integrim” (europian), qe emerton forcat politike qeverisese sot, permban ne vetvete aluzionin e terthorte sikur opozita shqiptare nuk eshte per politiken e integrimit uropian te vendit, cka nuk perputhet fare as me faktet historike dhe as me programet politike te opozites.

Deri ketu perseri eshte vetem gjysma e udhes qe kemi bere. Ceshtja me pas behet akoma edhe me serioze.

Nuk duket fare si qendrim politik i arsyeshem prirja per ta paraqitur opoziten dhe pjesen e konsiderueshme te shoqerise qe proteston kunder privimeve dhe veshtiresive shume te medha ekonomike, si reagim kundershtues te tyre ndaj reformave integruese dhe proeuropiane qe ka ndermarre qeveria. Nen driten e kesaj metafore behet nje ndarje qe nuk perkon fare me realitetin. Shoqeria e thelle masive shqiptare, paraqitet si e rezervuar ndaj Europes se Bashkuar, kurse administrata paraqitet si viktime e europianizmit dhe oksidentalizmit te saj vetemohues (!) Europes i kundervihet publiku i gjere shqiptar, dhe publikut te gjere shqiptar i kundervihet Europa.

Asgje e mire, e dobishme dhe e kendshme nuk del nga kjo kundervenie qe ne fund te fundit nuk ka tjeter mision, vecse te justifikoje nje politike ekonomike qe s'pranohet me nga popullsia. Supet e saj nuk mund te mbajne me shume. Thjesht. Por ky qendrim i popullsise nuk ka te beje aspak me rezistencen qe ajo u ben reformave integruese. Perkundrazi, ajo kerkon qe keto reforma te pershpejtohen ne rrugen e duhur dhe sa me intensivisht per t'i bere balle korrupsionit, abuzimeve me pronen publike, pasurimit te lehte dhe te pandershem te disa grupeve te vogla shoqerore, keqadministrimit te ndermarrjeve publike, mungeses se politikave ekonomike ristrukturuese, klientelizmit te shfrenuar ekonomik, privilegjeve te pamerituara, etj.

Plotesimi i metafores nga grupe protestuesish

Diten e protestes masive, tamam perpara kryeministrise, masa e popullit u ndal per pak kohe duke hedhur slogane kritike ndaj qeverise dhe drejtuesit te saj. Shtypi na ben me dije se disa grupe njerezish thirren per kryeministrin se: ? Ti je grek, nuk je shqiptar ?. Cikli i metafores etniko-fetare, mbyllet keshtu plotesisht. I foluri zyrtar i shtetit, i mbeshtetur tek nje metafore fetaro-etnike dhe krahinore subkoshiente, sigurisht qe do te prodhonte dhe perforconte nje artikulim gjuhesor protestues te mbeshtetur ne metafora po te te njejtit loj. Jemi njerez dhe flasim te njejten gjuhe. Te kuptohemi, kjo metafore nuk eshte ne gojen e drejtuesve politike te protestes. Eshte ne gojen e nje grupi demonstruesish. Pra, nuk merr ngjyresa zyrtare. Nga ana tjeter, nuk kane te njejten pergjegjshmeri per menyren e te folurit perfaqesuesit zyrtare te administrates dhe qytetaret qe demonstrojne duke shprehur pakenaqesi kolektive dhe mobilizimi psikologjik.

Kjo parulle e hedhur gjate protestes, nuk e cenon aspak kulturen e manifestuar nga pjesemarresit e saj, as nuk i deligjitimon nje grime kerkesat e tyre jetike. Varferia dhe privimet ekonomike jane shume te perhapura nder shqiptaret. Ata jane shume te durueshem dhe jane mesuar te jetojne me privacione, por sidoqofte gjithcka ka nje kufi. Megjithate, mendoj se slogani ?Ti je grek, nuk je shqiptar? mund te demtoje kot se koti, ne fakt, vete imazhin e protestuesve.

Per dy arsye kryesore. Arsyeja e pare qendron ne faktin se slogani ne fjale nuk perben vecse gjysmen e munguar te metafores zyrtare mbi ?dumbabistet?. Ne fakt, ky slogan metaforikisht vihet pa dashje ne plotesim te metafores etniko-fetare zyrtare. Dikush qe e quan nje shqiptar me origjine nga Jugu dhe me prejardhje fetare ortodokse si ?grek?, ai fare mire rrezikon t'i jape ketij te fundit, terthorazi, nje argument per ta quajtur ate Dikushin, si ?dumbabist?. I quajturi ?grek? do te thoshte ne opinionin publik te jashtem dhe te brendshem: Shikoni deri se ku shkojne, i quajne shqiptaret ?greke?. Arsyeja e dyte eshte se duke e quajtur kryeministrin ?grek?, mund te krijohet iluzioni se, ne fakt, ai kritikohet per prirjet e tij per bashkepunim, afrim dhe integrim me hapesiren ekonomike dhe politike europiane ku ben pjese edhe Greqia. Te pakten ky etiketim lejon qe te interpretohet ne kete menyre.

Ne fillim ka qene fjala

Jemi sigurisht akoma ne universin e metaforave simbolike qe e shtremberojne realitetin politik shqiptar te sotem. Ndeshja politike e sotme midis protestuesve dhe qeverise do t'a beje rrugen e vet. Por, pavaresisht rezultatit te saj, mund te thuhet se s'ka dyshim se kemi te bejme me nje konflikt qe mund te administrohet nga institucionet tona demokratike. eshte pra nje konflikt, per ceshtje ekonomike, shoqerore dhe politike. Nuk kemi te bejme aspak me konflikt etnik, fetar, apo territorial. Cilado forme e te folurit zyrtar qe e shnderron, qofte edhe ne inat e siper, kuptimin semantik te ketij konflikti, kontribuon me ose pa dashje per t'a cuar ate drejt nje acarimi qe nuk i sherben askujt. Per me teper, ky transformim semantik mund te krijoje ne opinionin publik nderkombetar, idene e shtrember se ngjarjet e fundit politike ne Shqiperi kane baze te thelle etniko-fetare, cka nuk perputhet aspak me te verteten.

Fatmiresisht, ne Partine Socialiste, ka aq shume drejtues dhe anetare me prejardhje fetare familjare myslimane dhe ortodoksee, nga Jugu dhe Veriu, sa ajo te mos percaktohet ne politikat e saj si parti me influenca kulturore dhe fetare ekskluzive. Ajo eshte nje identtet politik, por nuk ka asnje identitet politik fetar, etnik, regjional te percaktuar. Po keshtu, edhe Partia Demokratike. Ne drejtimin dhe perberjen e saj ka aq shume drejtues dhe anetare me prejardhje fetare te krishtere dhe myslimane, nga Veriu dhe nga Jugu, saqe edhe ajo nuk ka asnje ngjyre fetare dhe regjionale te caktuar, vec identitetit te saj politik.

Por le ta quajme metaforen vetem metafore, dhe te mos e marrim ate shume seriozisht. Me nje kusht ama. Duhet te pranojme se fjala nuk eshte vetem nje realitet simbolik, qe perputhet ose nuk perputhet me realitetin. Pasi nxirret nga goja ose nga pena, fjala nuk eshte me vetem nje shprehese linguistike dhe simbolike e realitetit. Ajo behet vete pjese e realitetit. Ajo nuk eshte zevendesimi i Qenies. Ajo eshte me teper se vete Qenia. Fjala mund ta krijoje Qenien. Nuk thote kot populli: Mos e thuaj te keqen, se behet? Dhe cfare pjese e realitetit qe eshte fjala, palè! Nje pjese e realitetit qe e strukturon gjithe boten reale. Metafora e fjales ka energji krijuese. Nese sot ajo nuk perputhet me realitetin, neser, duke u bere parulle aksioni, ajo mund te ndikoje qe realiteti t'i pershtatet metafores. Nuk thote kot ajo fjala e mencur se nuk eshte Bota e para, nuk eshte realiteti i pari. Ne fillim ka qene fjala.