|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

LIRIA E SHTYPIT I PËRKET EDHE PUBLIKUT

Alarmi i kërcnimeve, sfidë e re për gazetarinë!

23 shkurt 2004 / TN
 

Nëse lajmet për kërcnimet e paralajmëruara,si në rastin e 7 shkurtit shkojnë sipas orientimeve për të mirën e publikut dhe informimin e tij, ka shumë të ngjarë që gazetaria do të tregoj errësitë e qorrësokakut shumë më bindshëm. Dhe këtë nisëm duhet stimuluar dhe zhvilluar në kahje të një gazetarie hulumtuese duke përkrahur materialisht edhe investigatorët që premtojnë mjaft vlera orientuese në fushën e informacionit për shoqërinë.

 

Shkruan: Zejnulla JAKUPI

Mjetet e informimit raportuan për diskutimet rreth artikullit të 7 shkurtit 2004 të botuar në të përditshmen kosovare „Zëri“ ku bëhej fjalë rreth kërcnimit të tre zyrtarëve të LDK-së bazuar në informatat që gazetës në fjalë, i´u janë dhënë nga policia, (me siguri) njeriut numër një të gazetës, sipas gjithë gjasave me kusht që gazetari të ruante konfidencialitetin absolut ndaj burimeve të informacionit.Kjo ngjarje solli gazetën, deri buzë një komplikimi dhe ftohje të mardhënijeve me policinë, që paraqet problem jo vetëm për gazetën në fjalë,por edhe për ligjin dhe sjelljen e policisë me informacionet ndaj mediave.

Komisioneri i Policisë Stefan Feller u shpreh se ishte penduar për mënyrën sesi këto informata kanë dalë në opinion. Ai më tej ka shpjeguar për media se gjatë punës së përditshme policia merr informata të tilla që kanë të bëjnë me aktivitete të mundëshme kriminale, që janë të ndjeshme dhe që mund të japin indicie për kërcnim të mundshëm ndaj qytetarëve individualë të Kosovës.

Me sa shihet policia, nuk e kishte parë të arsyeshme botimin e lajmit,duke aluduar në atë se lajme të tilla, apo copëza informatash ajo ka në dispozicion çdo ditë. Nëse copëzat e lajmeve që policia kishte grumbulluar, akoma nuk përbënin një “tregim” në vetvete, ajo gjysëm “histori”, ishte një fillim i mirë për të bërë diçka humane në informimin e publikut.

Realiteti sipas teorisë së konstruktivitetit ,krijohet nga këto copëza realitetesh të vogëla.Raportimi nga ana e medias është më në fund një definicion interpretues i realitetit, që sipas botëkuptimit shkencor, është i dy llojshëm.S´pari do të themi se kemi të bëjmë me realitetin mediatik,të krijuar nga mediat dhe së dyti, për ballë të parës,qëndron realiteti “objektiv”, pra, realiteti ekzistues në vendin e ngjarjes. Sa për informim kjo teori është e përfaqësuar nga shumë autorë e ndër ta edhe bashkëkombësi i Stefan Feller-it, si Winfried Schulz, i cili kësaj çështje i ka kushtuar një hulumtim mjaft serioz, siç është zgjedhja e lajmeve me titull : Konstruktimi i realitetit në lajmet e masmedias, botuar në Mynih në vitin 1976.

Kalkulimet e ndryshme për botimin e lajmit, nga gazeta “Zëri”, u bën me sa vijon; redaksia duke qenë e sigurt se do t´i mbaj premtimet dhënë burimeve të informacionit, nuk kishte llogaritur presionin e mundshëm që do të krijohet në opinionin publik, pikërisht për shkeljen e fjalës së dhënë, (më vonë redaksia dhe policia u detyruan të tregojnë se posedonin një lajm të tillë) dhe kjo ishte e natyrshme, sepse ky lajm përmbante faktorin kryesor që e bënte atë një lajm të klasit të parë dhe gazeta “Zëri” nuk mundi të hiqte dorë aq lehtë nga botimi i tij.

Lajmi ishte i një rëndësie të veçant, për disa arsye; Në të përfshiheshin shumë faktorë.Lajmi ishte i pasur me konflikt, d.m.th. personat që përfshiheshin në të ishin prominent,flitej pra për tre nga udhëheqësit e LDK-së.

Shikuar nga aspekti kulturor dhe gjeografik, lajmi ishte intersant dhe kurreshtar për publikun, sepse bëhej fjalë për një ngjarje të mundshme që do të ndodhte mbrenda Kosovës, pra mund të ishte kjo “vrasje” pikërisht në kryeqytetin e Kosovës. Edhe për nga aktualiteti, struktura e simpfikacionit të lajmit, faktori i identifikimit nga ana e recipientëve(lexuesëve) apo faktorit tjerër siç është sensacionalizmi, mund të thuhet se lajmi dispononte një korrelacion (lidhshmëri) të mjaftueshëm mes faktorëve që e bënin atë relevant dhe të paisur me të gjitha parametrat për tu botuar.

Kundër botimit të lajmit dhe prapavisë së tij u shprehën PDK dhe AAK duke e quajtur lajmin “sensacional”.Kjo u bë e ditur në media përmes dekleratave, të kryetarit të PDK-së Hashim Thaqi, dhe të zëdhënësit për media nga partia e AAK-së.

Akuzat për gjoja sensacionalizmin e krijuar nga ky lajm, qëndrojnë vetëm pjesërisht, sepse lajmi ishte interesant dhe dëshira e publikut për tu informuar mbi ngjarje të tilla ishte tepër evidente. Botimi i lajmit të tillë u komentua si tepër i fryrë, tentativë manipuluese që i dedikohet elektoratit për përfitime politike dhe natyrisht reagimet morën interpretime nga më të ndryshmet.

Cilat do të ishin pasojat, nëse nuk do të ishte botuar lajmi? Asgjë nuk do të kishte qenë më shkatërruese për një ndërmarrje redaksionale se sa vendimi për të mos botuar diçka të zbuluar nga stafi i lajmeve, veçanërisht kur burimi i informacionit kishte për bazë një autoritetet zyrtar dhe, mosbotimi do t´u shkonte për shtat njerëzve që e dëshironin, apo atyre që e kanë përgatitur apo që do të përgatitnin një skenar të tillë.

Botimi i lajmit posedonte edhe dy faktorët e rëndësishëm si p.sh. “negativiteti”, “dëmi”. Me këtë nënkuptojmë konstelacionin e personifikimit dhe konsekvencat në raste se do të kishte ndodhur një vepër e tillë kriminale, do të kishin qenë të pa parashikueshme për stabilitetin politik në Kosovë. Shikuar nga ky aspekt,lajmi posedonte kritere profesionale,prandaj,një lajm i tillë do ta shihte dritën e botimit,jo vetëm në Kosovë,por edhe në çdo vend tjetër. Ndoshta, zgjedhja e lajmit mund të vërtetohet edhe nga specifikat e mundshme të ideologjisë së faktorëve të lajmeve në kontekstin kosovar,por unë personalisht nuk besojë se “Zëri” e ka zgjedhur lajmin sipas këtyre kritereve të përshkruara më lartë.

Këtë bindje e vërtetova gjatë një hospitance edhe në një medium tjetër (ndër më të rëndësishmit) në Kosovë, që nuk dua ta përmend për shkaqe konfidencialiteti. Në pyetjen e drejtuar nga autori i këtij shkrimi redaktorit të lajmeve të këtij mediumi se si i zgjedh lajmet redaksia, kisha përshtypjen se redaktori, të cilin e pyeta, nuk ishte në dijeni, për ndonjë teori që po përmend këtu, por mu përgjegj disi i hutuar duke thënë se sa herë kur të ndodh diçka na thirrin në telefon, apo përmes komunikatës njoftohemi për ngjarjet.

 

Kisha bindjen se redaktori i lajmeve as që e kuptoj thelbin e pyetjes sime. Mua më interesonte të dij, vendimi pas telefonatave se si bëhej mënyra e seleksionimit të lajmeve, sepse nuk mund t´i botohen të gjitha ato lajme që redaksia merr mbrenda ditës,prandaj mendova se redaktori do të më thoshte se zgjedhjen e bënë përmes një seleksionimi dhe të më shpjegonte pastaj se ky seleksionim mund të bëhet (kështu apo ashtu) me ndihmën e këtyre faktorëve, duke filluar nga A deri në ZH e kështu me radh.

Një seleksionim i dobët i lajmeve, nga i njëjti medium, shumë më vonë, (tani nga hospitanca ime janë bërë gati dy vite) më vërtetoi bindjen time se zgjedhja e lajmeve në këtë medium nuk mbështetej në kritere profesionale. Shembulli kishte të bënte me lajmin e kohëve të fundit për etanolin e eksportuar ilegalisht në kufi mes Kosovës dhe Serbisë nga disa persona që policia nuk i dha identitetin e tyre. Ky medium, këtë lajm e plasoi diku në bllokun e lajmeve të fundit, ndërsa si top lajm, u emitua një ekspozitë nga arti pamor në Prishtinë që trajtonte ndër të tjerash edhe temën e fërkimeve mes tri partive politike më të mëdha në Kosovë dhe temën e të zhdukurëve.

Po të analizohet gjër e gjatë, sipas faktorëve të lajmit, tema e të zhdukurëve ishte e rëndësishme, por, galeria ishte vetëm një zë proteste që ka nisë të shfaqet shumë shpesh, dhe efekti i protestave artistike nuk dha deri tani shumë rezultate. Pikërisht mu ata që mund dhe duhet të bëjnë me shumë në këtë drejtim, nuk bëhen apo bëhen rrallë personazhe të kronikave (kam parasysh autoritetet qeveritare, apo administratën e Unmik-ut). Tema për etanolin e trafikuar, do të duhej të plasohej, nëse jo si një top temë, s´paku jo në bllokun e kulturës. Galeria amatore,siç thash u plasua në bllokun e politikës, si top temë(e para). Top lajmi për etanolin sipas mendimit tim, plotësonte disa faktorë,ndër ta vije në shprehje faktori “dëmi”, që përmendëm më lart. Lajmi kishte rëndësi fundamentale, sepse me futjen e kësaj substance në Kosovë, që thuhej se nga kjo biznismenët dhe pronarët e restoranteve shfrytëzonin për të bërë pije alkoholike, mund të kishte pasoja katastrofike për jetën e qytetarëve, prandaj informimi për këtë dukuri do të vinte pas të zhdukurëve dhe jo në fund të lajmeve.

Mund të thuhet se lajmi për kërcnimet ndaj tre Liderëve të LDK-së, të cilin policia nuk kishte dashur ta botoj, por që ja doli disi (nuk dihen rrethanat dhe kjo mbetet një mister i tipit të veçant) në traditën e gazetarisë që zhvillohet në Kosovë, përbën një sprovë të re, dhe kjo është e padiskutueshme. Botimi i lajmit ishte një alarm, para se të kryehen krimet, gjë që në të gjitha vrasjet tjera, nuk kishte ndodhur një paralajmërim i tillë. Kjo tregon se parimi i gazetarisë hulumtuese (nëse mund të thuhet kështu) e tregoi efektin e vet. E vërteta në fakt është se gazetarët kanë aq kompetenca profesionale dhe aq liri sa ta përballojnë plotësisht dhe të pranojnë përgjegjësitë që nënkupton mbrojtjen e rendit kushtetues.

Tani, kanë ardhur kohërat të tilla kur heshtja para veprave të kobshme dhe krimit nuk mund tua kthesh shpindën apo të vazhdojmë të themi se ato janë probleme të “tjerëve”. Nëse lajmet e tilla shpesh arrin opininin publik, dhe shkojnë sipas orientimeve për të mirën e publikut dhe informimin e tij, ka shumë të ngjarë që gazetaria do të tregoi errësitë e qorrësokakut shumë më bindshëm. Dhe këtë nisëm duhet stimuluar dhe zhvilluar në kahje të një gazetarie hulumtuese duke përkrahur materialisht edhe investigatorët që premtojnë mjaft vlera orientuese në fushën e informacionit për shoqërinë.

Do të përfundoja me një citat shumë domethënës për nevojën e syqelësisë që duhet të kenë gazetarët. S´pari ndaj atyre që mendojnë të përfitojnë bonus politik nga lajmet e tilla, apo ndaj atyre që lajmet “negative” apo “sensacionale”, i konsiderojnë si të dëmshme për politikën dhe shoqërinë.

Sido që të jetë,gazetaria duhet ta luajë funksionin e vet dhe të mos bie në gracka . Ajo duhet të zgjedh lajmet sipas kritereve profesionale, t´i komentojë ato duke mos harruar asnjëherë kritikën që duhet ta bëjë ndaj zyrtarëve publikë dhe atyre politikë dhe kjo nevojë parashihet edhe nga një dekleratë e miratuar nga Komiteti i Ministrave të Këshillit të Evropës , më 12 shkurt 2004 në takimin e 872- të të zëvendësministrave, botuar edhe në shqip,ku thuhet; „Demokracia pluraliste dhe liria e debatit politik kërkon që publiku të informohet lidhur me çështjet e shqetësimit publik, i cili përfshin të drejtën e medias për të përhapur informacion negativ dhe opninone kritike lidhur me figura politike, dhe zyrtarë publikë, e po ashtu edhe të drejtën e publikut për t´i pranuar ato“.