|  KULTURË  |  HISTORI  |   POLITIKË  |  OPINIONE  |  ADRESARI  |  ARKIVI  | 

OPINIONE

NË PESHOJË

KRITIKA PUBLIKE DHE IKJA NGA PËRGJEGJËSIA..?!

15 shkurt 2004 / TN

Nga: Rexhep ELEZAJ

Kritikat publike në rastet më të shpeshta keqinterpretohen në opinion dhe siç ndodhë tek ne, në vend se objekt i debatit të bëhën dukuritë e kritikuara, në qëndër të reagimeve vihën vetë autorët e saj ndaj të cilëve drejtohën sharje dhe fyerje banale duke i cilësuar si tradhtarë, njerëz të pakurriz, sahanlëpirës, puthadoras, servilë politikë, njerëz lojalë dhe të pamoral, etj. Autorët e kritikave (fjalën e kemi gjithnjë për kritikën konstruktive) nuk u shpëtojnë dot denigrimeve personale, vetëm se kanë guximin që t’i kritikojnë haptazi dukuritë negative në shoqëri, ose për faktin se nuk ngurrojnë t’iu drejtojnë vërejtje edhe udhheqësve politikë dhe partiakë për shkak të sjelljeve të tyre ndonjëherë të papërgjegjëshme, ose për manipulime politike që bëjnë me elektoratin i cili ua ka dhënë votëbesimin.

E tërë kjo ndodhë kështu, sepse sipas mendësisë uniformiste-moniste ende prezente brenda shoqërisë sonë, rezulton se, gjithnjë sipas kësaj logjike, kritikat na qenkan të pajustifikueshme, se nuk po i kontribuakan klimës politike nëpër të cilën po kalon sot kombi shqiptar në Kosovë, se nuk po e ndihmuakan situatën aktuale politike, se nuk na qenka koha për t’u marrë me vetvetën, dhe kështu me rradhë?!

Poashtu, sipas mendësisë konformiste tek disa politikanë tanë, kritikuesit na qenkan automatikisht në anën e kundërshtarit politik, se kritikat ndaj tyre (politikanëve), sado të buta që të jenë, nuk duhet lejuar që të botohën se po shkaktuakan përçarje në masë, se shumë “tema” nga jeta e përditëshme na qenkan të paprekshme për momentin nëpër të cilin sot po kalon vendi, pastaj thonë se ne ende nuk kemi kritikë dhe kritikues të mirëfilltë, por vetëm kritika destruktive, se kritikat ndaj atyre që kanë bërë “shumë” për çështjen kombëtare duhet ndaluar me çdo kusht, bile edhe me ligj, thonë se liderët politikë të dalë nga lufta janë të paprekshëm, se duke i kritikuar më të “mirët” e popullit po shkilet mbi vullnetin e tij, se duke i kritikuar partitë politike po u bëka nami, etj, etj, “vlerësime” të cilat në esencë kanë një qëllim; t’iu mbyllet goja gjithë atyre të cilët kanë guximin që t’i kritikojnë dukuritë negative në shoqëri, pra, të pengohet shfaqja e mendimit tjetër si dhe të mos i jipet hapësirë e duhur debatit dhe kritikës si mjet korrigjues për çdo shoqëri demokratike.

Me një fjalë, të ndalohet mendimi dhe fjala e lirë me pretekstet e cekura më sipër, jo siç thonë se kanë për qëllim mbrojtjen e mirëqenjës shoqërore dhe kombëtare, por për shkakun se iu frikësohën fakteve me qëllim që t’iu shmangen përgjegjësive për mos kryerjen e obligimeve të marra para votuesëve, që në realitet flasin për pa aftësitë e tyre për punë si dhe për dronë nga ndëshkimet që mund t’i marrin nga elektorati në zgjedhjet e ardhshme.

Askush nuk duhet, pra, të jetë kundër kritikës konstruktive, kundër debateve rreth temave të “nxehta” në shoqëri, kurrësesi nuk duhet penguar kritikat të cilat u drejtohen atyre të cilët nuk i kryejnë si duhet detyrat dhe obligimet e marra para popullit, askush nuk ka të drejtë ta ngulfasë fjalën dhe mendimin e lirë, sidomos kur me vërejtjet konkrete i ndihmohet ecjes përpara dhe të shpejtë të shoqërisë sonë, kur dihet se kritikat me vend nxisin përmirsimin e gabimeve të bëra, qoftë nga ana individëve me përgjegjësi të lartë në shoqëri, qoftë nga ana e institucioneve shtetrore dhe qeveritare, të cilat padallim, duhet t’iu nënshtrohen kontrolleve ligjore dhe syrit publik për punën që (nuk) e bëjnë.

Prandaj, thelbi i kritikës duhet të jetë nxitja e eleiminimit të dukurive negative në shoqëri të cilat, poçëse nuk menjanohën me kohë, ekziston rreziku të shndërrohen në “tabu-tema” rreth të cilave askush më nuk do të guxojë të flasë ose të japë mendime të hapura. Pra, në një shoqëri kur heshtja ndaj dukrive negative bëhët “rregullë” e pashkruar, atëherë është ky rreziku më i madh për një popull i cili aspiron në mënyrë kolektive drejtë botës së civilizuar dhe demokratike, sepse nësë një shoqëri e eliminon kritikën si vlerë demokratike, automatikisht me këtë ajo ia hapë rrugën autokratizmit dhe njëmendësisë politike. Duke e penguar shprehjen e lirë të fjalës dhe të mendimit pashmangshëm një shoqëri kalon në uniformizëm kolektiv, e cila formën e sundimit me vetvetën e zbaton sipas pikëpamjeve autokratike të një individi ose të një grupi të caktuar njerëzish të cilët me kalimin e kohës ngritën mbi vetë shoqërinë dhe shtetin. Degoli do të thoshte: “Franca jam unë”!

Sa për ilustrim po cekim disa fakte, se si p.sh. këtu në botën perëndimore nuk ka njeri të paprekshëm nga kritika, nuk ka individë ose grupe njerëzish të privilegjuar, pa marrë parasysh pozitën që kanë në shoqëri ose rrethin ku jetojnë dhe veprojnë, ngase të gjithë janë të barabartë para ligjit, askush nuk është i përjashtuar nga ligji, të gjithë përgjigjen njësoi para tij, nuk ka njerëz të favorizuar ose të diskriminuar, nuk ka njerëz që shquhen si më të mirët ose si më të të këqinjët, pra të gjithë kanë peshë të njëjtë në shoqëri, të gjithë janë të barabartë përnga vlerat dhe meritat njerëzore me të drejta dhe obligime të barabarta. Askush nuk mund t’i shpëtojë kritikave ose përgjegjësive poçëse e ka bërë edhe shkeljen më të vogël të rregullave dhe dispozitave ligjore.

Këtu në botën perëndimore nuk luan fare rol nama ose fama që dikush e ka arritur me punën e vetë, qoftë në politikë, në kulturë ose në ekonomi, sepse puna është obligim themelor për secilin, këtu nuk luan kurfarë roli pozita zyrtare ose shkencore e njeriut, nisur nga niveli më i lartë i shtetit dhe deri tek njeriu më i thjesht, sepse për çdo sukses i arritur në punën e përditëshme ose në fushën e inovacioneve shkencore konsiderohen si të arritura personale, por që për destinim kryesorë kanë të mirën kolektive përmes të cilës edhe individi i realizon të mirat e tij personale. Për sukseset e arritura secili njeri shpërblehët në mënyrë adekuate nga shteti dhe shoqëria. E kundërta e kësaj është dënimi konform shkallës së shkeljeve të ligjit që ka bërë dikush, ose për shkak të moskryerjes së obligimeve që ka marrë përsipër ndaj shoqërisë.

 Edhe në mediat e këtushme bëhën kritika të rrepta ndaj çdo dukurie që e dëmton shoqërinë dhe shtetin, pra askush nuk kursehet nga kritika, duke filluar nga kreu më i lartë i shtetit siç është presidenti e deri tek njeriu më i zakonshëm i cili diku në skaj të vendit bën rojën e ndonjë objekti, meqë që të gjithë konsiderohen dhe janë faktorë me peshë të njëjtë për shoqërinë të cilët bashkëkarisht përbëjnë konglomeratin shoqëror i cili ndryshe quhet shtet i organizuar, shoqëri civile ose vend ku sundon ligji dhe rregullat e caktuara përmes të cilave mbrohen të drejtat elementare të njeriut, por edhe që definojnë obligimet për secilin veç e veç pa dallime ose privilegje.

Ligji pra, zbatohet nga të gjithë njësoi si në veri, si në jug, si në perëndim dhe si në lindje të vendit, si në qytet ashtu edhe në fshat, si në shkollë ashtu dhe në universitet, si në shtëpi ashtu dhe në rrugë, etj, pra që të gjithë janë përgjegjës dhe që të gjithë janë të obliguar para shoqërisë në mënyrë të barabartë. Dhe pikërisht kjo barazi ka bërë që shoqëria njerëzore, si p.sh. ajo gjermane, të ecën përpara pa e ndjerë askush vetën të diskriminuar, pa e ndjerë asnjëra pjesë e vendit dhe asnjëri segment i shoqërisë vetën të harruar ose të lënë pas dore. As opozita nuk gëzon privilegje dhe përparësi të veçanta, ajo tërë luftën politike e bën në të mirë të shoqërisë dhe të vendit, e mëpastaj për të ardhur në pushtet.

Gjatë tërë kohës sa është në rolin e opozitës sillet në mënyrë të matur, kritikon në mënyrë konstruktive, nuk shanë dhe nuk tenton që ta marrë pushtetin me zor, por gjithnjë u përmbahet rregullave të lojës demokratike si dhe parimeve të pluralizmit politik, ka durim dhe çdo vërejtje që e bën ndaj pozitës e shtron para organeve përkatëse si në Kuvend, Këshillat nacionale, forumet e larta shtetrore, politike dhe shkencore pa nervozitet dhe në mënyrë mjaftë të kultuarar. Kur kundërshton ligjet dhe vendimet e pozitës në pushtet të cilat nuk i pelqejnë, ajo (opozita) me argumente të qarta i arsyeton qëndrimet e saj, merrë pjesë aktive në komisione punuese, nuk e bojkoton ose saboton punën dhe funksionimin e organeve të qeverisë dhe shtetit, dhe kështu me rradhë.

Ndaj, kur flasim për kritikën dhe autorët e saj në shoqërinë shqiptare duhet patjetër ta marrim shembull botën e civilizuar perëndimore, duhet që si shoqëri dhe individë ta lirojmë vetvetën nga interesat e ngushta personale dhe partiake, duhet të zhgarkohemi nga bagazhet dhe shabllonet tepër banale të politikës ditore, duhet të ushqehemi me ndjenjat e interesave kolektive para atyre individuale, duhet ta kuptojmë se nuk ka njeri të pazavendsuar në shoqëri, se nuk ka liderë të përjetshëm, se nuk ka njerëz dhe figura të paprekshme, se pavarësia nuk arrihet me veprime të ndara partiake, por me angazhime kolektive si dhe me projekte të përbashkëta për të ardhmën. Duhet të kuptojmë njëherë e përgjithmonë se ligji dhe rregullat vlejnë për të gjithë njësoi, se nuk mund të ketë njerëz të privilegjuar ose të favorizuar, pra, të gjithë duhet të jenë dhe të ndjehën të barabartë para ligjit dhe detyrimeve që shtron atdheu.

Për këtë mendojmë se kritikat konstruktive duhet ta kenë rolin e vetë në të mirë të çështjes dhe interesave kombëtare të një populli dhe shoqërie, prandaj si të tilla kritikat dhe debatet e hapura duhet të gjejnë hapsirë më të madhe pranë mediave tona. Duhet të ushqehemi me vetëdijen kombëtare, të kuptojmë se kritikat e mirëfillta nuk janë në dëm të proceseve në shoqëri, por në dobi të tyre, të kuptojmë se pa kultivimin e institucionit të kritikës së mirëfilltë nuk mund të flietet për transparencë dhe shoqëri të hapur, bile siç ka treguar përvoja e vendeve të përparuara të Evropës vetë shkalla e demokracisë matet me nivelin e lirisë së shprehjes së fjalës dhe të mendimit të lirë, sidomos përmes mediave të shkruara dhe elektronike.

Vetë nocioni mbi demokracinë mbetet iluzion për ate shoqëri ku mendimit të lirë i zihet fryma, ku për shkak të mendimit tjetër vie deri te eliminimi fizik i njerëzve, ku kritika kuptohet si fyerje ndaj individit vetëm se për momentin bartë ndonjë funkcion të caktuar në shoqëri, duke i identifikuar ata shpehherë me institucionin që udhëheqin dhe anasjelltas. Dhe, derisa kritika të mos kuptohet drejtë, derisa të mos arrihet shkalla e vetëdijes se pa kritikë të mirëfilltë nuk mund të ketë as mendim konstruktiv, deri atëherë numri shumë i madh i “tabu” temave në publicistikën tonë do të ngelë i pa prekur. Dhe kjo do të ishte, mjerisht, pika zero ku fillon dhe mbaron liria e fjalës dhe e mendimit të lirë në botën dhe hapsirën shqiptare me qindra dhe mijëra gazeta ditore, revista javore, faqe interneti dhe dhjetra radiotelevizione lokale dhe nacionale!?